روزنامه هفت صبح، فاطمه رجبی| دو واژگونی اتوبوس در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت و مرگ هفت جوان. این دو اتفاق سیاه طی دو روز گذشته نه تنها در صدر خبرها نشسته و قلب تمام کسانی را که از آنها با خبر شدهاند، مچاله کرده بلکه سوالها، اعتراضها و ابهامهای زیادی هم به وجود آوردهاند.
*** خبری تلختر از زهر
پنجشنبه شب،کاروان خبرنگارانی که برای بازدید از مراحل احیای دریاچه ارومیه به منطقه رفته بودند، برگشتند. در حالی که بدن بیجان دو نفر از همسفرهایشان در بخش انتهایی هواپیما قرار داشت. مسافران پرواز برگشت از ارومیه میگویند که کسی رمق حرف زدن نداشته و فاصله ۴۵دقیقهای ارومیه تا تهران در سکوت و درد گذشته است.بعد هم که استقبال خانوادهها و دوستان.چه استقبالی!
از آنچه در این سفر کاری مرگبار گذشته روایتهای مختلفی وجود دارد.سازمان محیطزیست در اولین اطلاعیهای که بعد از وقوع حادثه صادر کرد نوشت:«با دعوت ستاد احیای دریاچه ارومیه از صبح امروز (چهارشنبه) تور رسانهای برای بازدید از پروژههای عمرانی این ستاد آغاز شد و گروه اعزامی از تهران پس از رسیدن به ارومیه با اتوبوس تهیه شده توسط ادارهکل محیطزیست استان آذربایجان غربی برای بازدید از تونل زاب در شهرستان پیرانشهر اعزام شدند.
حوالی ظهر خبرنگاران از طریق لکوموتیو وارد تونل شدند و پس از بازدید از تونل زاب حوالی ساعت ۶ بعدازظهر برای استراحت و صرف ناهار به محل سد کانیسیب مراجعت میکنند که متاسفانه اتوبوس حامل خبرنگاران و تیم اعزامی بر اثر نقص فنی واژگون میشود؛ بعد از این حادثه تلخ بلافاصله نیروهای امدادی هلال احمر و اورژانس به محل حادثه اعزام میشوند و مصدومان را به بیمارستان امامخمینی شهرستان نقده اعزام میکنند.»
ما همزمان با صدور این اطلاعیه میدانیم که در این «حادثه تلخ» دو نفر از همکارانمان از دست رفتهاند. ریحانه یاسینی از بخش خبری ایرنا۲۴ و مهشاد کریمی از خبرگزاری ایسنا. هر دو جوان، هر دو حامل امیدهای فراوان. کمی بعد میفهمیم که چهار نفر دیگر محمدمهدی گوهری، ابراهیم نژاد رفیعی، مرتضی محمدصادقی و حسن ظهوری دچار آسیب جدی شده و با هلیکوپتر به بیمارستان امام خمینی ارومیه منتقل شدهاند.
*** اتوبوس ترمز نداشت
در روایت رسمی سازمان محیطزیست توضیحی درباره اینکه اتوبوس چه وضعیتی داشته، مسیر چطور بوده، راننده چه کسی بوده و… دیده نمیشود. اینها را خود خبرنگارهایی که در حادثه حضور داشتهاند و جان به در بردهاند برایمان میگویند.زینب رحیمی خبرنگار سابق ایسنا که در این حادثه مصدوم شده درباره جزئیات این حادثه و نحوه تصادف میگوید:«این اتوبوس از فرودگاه ارومیه دنبال ما آمد و بلافاصله که به فرودگاه رسیدیم، سوار اتوبوس شدیم و قرار شد که همین اتوبوس ما را از ارومیه به سمت پیرانشهر ببرد تا از تونل انتقال آب زاب پیرانشهر بازدید کنیم. تقریبا از یک جهت متوجه مشکلی در اتوبوس شدیم که اتوبوس خیلی آرام میرفت. جاده معمولی بود، اما اتوبوس به آرامی حرکت میکرد.
به طوری که از برنامهای که داشتیم، حداقل شاید یک ساعت دیرتر رسیدیم. بعد از بازدید تونل، بیرون آمدیم و سوار اتوبوس شدیم. از صبح میگفتند زود باشید آنجا هم تکرار میکردند که زود باشید. ساعت نزدیک ۵ بود که گفتند برای ناهار برویم و نمیدانم که ناهار را کجا تدارک دیده بودند. من با مهشاد کریمی، وسط اتوبوس بودیم. من در ردیف صندلیهای سمت راننده نشسته بودم و مهشاد آنطرف نشسته بود. یعنی روی هر ردیف یک نفر نشسته بود.
هر دوتایمان لبه صندلی نشسته بودیم و داشتیم باهم صحبت میکردیم که ناگهان کمک راننده از جلو بلند شد و به سمت عقب دوید و داد زد که کمربندهایتان را ببندید، همه ما فکر کردیم که شاید افسر پلیس دیده است، چون اصلا نگفت که ترمز بریده و فقط گفت که کمربندها را ببندید. یکبار هم اتوبوس به سمت دره کشیده شد، اما دوباره خودش را در جاده صاف کرد و فکر کردیم که مشکل حل شده و اصلا فکر نمیکردیم که ترمز بریده است. ناگهان راننده شروع کرد به داد زدن که یا ابوالفضل، یا ابوالفضل. یک نفر هم گفت ترمز بریده است.
بعد فرمان را به سمت چپ گرفت زیرا سمت راست گاردریل بود که پایین آن هم دره بود. از زمانی که کمک راننده داد زد که کمربندهایتان را ببندید تا زمانی که تصادف اتفاق افتاد، فقط چند ثانیه گذشت. اصلا کمربند را هم پیدا نمیکردیم و مهشاد هم نتوانست کمربندش را ببندد و شاید فقط یک نفر توانست کمربندش را ببندد. نکتهای که وجود دارد این است که بعد از اینکه تصادف اتفاق افتاد، یکی از مدیران ستاد احیای دریاچه ارومیه که با ما بود و برنامهریز این سفر بود، به ما چیزی گفت که خیلی حرف عجیبی بود. او گفت که من از صبح میدیدم که راننده اتوبوس فقط با دنده کار میکند و با ترمز کار نمیکند، نگو اصلا ترمز نداشته است.
*** بچهها زیر اتوبوس ماندند
ابراهیم نژادرفیعی خبرنگار تسنیم که مهرههای کمرش آسیب دیده، در روایتش به دلیل مرگ ریحانه و مهشاد هم اشاره میکند. او میگوید: «در این حین، اتوبوس نیز دور گرفته بود و خود را به صخره و اطراف جاده میزد چون آن سوی جاده دره بود و تنها راه این بود که خود را به صخره بزند که در نتیجه، همه شیشهها به صورت خبرنگاران خورد و از سوی دیگر، راننده درصدد کاهش سرعت اتوبوس بود اما به یک سرازیری دیگر افتاد و واژگون شد متأسفانه برخی همکاران در این حادثه از پنجره به بیرون پرت شدند و آسیب جدی دیدند و دو همکار جوان هم پرت شدند و زیر اتوبوس رفتند و جان خودشان را از دست دادند.»
*** هزار دریغ و سوال
دیروز پیکر ریحانه ۲۸ساله که کارشناسی ارشد روزنامهنگاری داشت و مهشاد ۲۵ساله دانش آموخته روزنامهنگاری که قرار بود دوشنبه لباس عروسی به تن کند، تشییع و دفن شد. گفته میشود که راننده اتوبوس که گویا مجوز درست و حسابی نداشته و صورت وضعیتش هم ثبت نشده بوده بازداشت شده است.مسئولان محیطزیست و استانداری هم میگویند اتوبوس قراضه نبوده اما دچار نقص فنی بوده و این اتفاقات متاسفانه پیش میآید. دادستان ارومیه مامور رسیدگی به موضوع شده تا روشن شود دقیقا چه کارهایی برای جلوگیری از این حادثه باید انجام میشده و نشده است اما هیچکدام اینها مهشاد را به مراسم عروسی و ریحانه را پیش همسرش به خانه نمیفرستد.
*** درد روی درد
خبر واژگونی اتوبوس خبرنگاران هنوز داغ بود که خبر رسید اتفاق نسبتا مشابهی برای اتوبوسی دیگر افتاده که آن هم حامل تعداد زیادی جوان و آرزوهایشان بوده است؛ سربازهایی که قرار بوده دوران خدمتشان را به عنوان معلم در مناطق محروم بگذرانند و حالا پنج نفرشان هرگز دوران بعد از سربازی را نخواهند دید. از آنها چیز زیادی علاوه بر اسمهایشان نمیدانیم. طیب شه بخش، راشد پاهنگ، سروان ناهیدی، ناصر گلستانزاده و عبدالرحمن دلیری که این آخری زاده شهر بم پشت سراوان بوده و زندگی سختی داشته است.
دوستان عبدالرحمن میگویند او به خاطر مشکلات مالی سوخت بری هم میکرده و از قضا برای شروع سال تحصیلی و معلم شدن ذوق زیادی داشته.یکی از دوستان عبدالرحمن میگوید که با فشار مادرش با همه سختی به درس خواندن ادامه داده بود. از حادثهای که در آن ۳۳ نفر مصدوم شدند و شش نفر هم جان باختند، یک ویدئوی نه چندان واضح موجود است. ویدئویی که ساعت ۶ صبح، با دوربین پمپ بنزین ضبط شده، همه چیز در فیلم عادی است تا اینکه در فاصلهای دور از پمپ بنزین اتوبوسی گرد و خاک کنان و با سرعت تیر رد میشود. باید ویدئو را یکبار دیگر ببنید تا متوجه شوید روی بدنه حرکت میکند نه روی چرخهایش، اینجاست که سرعت اتوبوس برایتان عجیبتر هم میشود و با تصور اینکه اتوبوس با چنین سرعتی روی بدنه حرکت میکند و بعد به دلیل برخورد با مانع از حرکت میماند، وحشت میکنید.
*** باز هم ترمز
کمی بعد از خبری شدن حادثه برای سربازها گفته شد که تریلی با اتوبوس آنها برخورد کرده و اتوبوس را که با سرعت زیاد حرکت میکرده، منحرف کرده است اما پلیس راه میگوید اینبار هم پای ترمز بریدن در کار بوده و برخورد با تریلی بعد از واژگونی اتفاق افتاده است.
حالا میدانیم که اتوبوس حامل سرباز معلمهایی بوده که از سیستانوبلوچستان برای فراگیری آموزش نظامی راهی شیراز بودهاند.
اما در محور یزد-دهشیر به علت نقص فنی از ناحیه ترمز با جدول وسط جاده برخورد کرده و در سمت مسیر مقابل واژگون شده، کمی با بدنه روی زمین کشیده شده و بعد با یک دستگاه تریلی که متوقف بوده، برخورد میکند. هنوز نمیدانیم در ثانیههای آخر چه اتفاقی افتاده و آیا در این مورد هم قرار است راننده به عنوان مقصر معرفی شود یا نه. تا اینجای کار خیلی از مسئولان برای این حادثه هم پیام دادهاند از جمله رئیسجمهور که خواسته با مقصران احتمالی برخورد شود.
*** ادعای رئیس اسبق پلیس راه درباره اتوبوسهای ایرانی
«در پی نقص فنی اتوبوس اسکانیا در نقده که حامل تعدادی از خبرنگاران بود، دو تن کشته و ۲۱ تن مجروح شدند.این در حالی است که کمتر از ۲۴ساعت بعد در حادثهای دیگر در استان یزد در پی نقص فنی یک اتوبوس دیگر پنج تن کشته و ۲۸ تن مجروح شدند.» رویداد۲۴ در ادامه نوشت:«ارابههای مرگ» چند سال پیش در پی برخورد دو دستگاه اتوبوس [] در محور تهران - قم و حریقهای سریالی آنها که موجب مرگ صدها هموطن شد، روی اتوبوسهای [] گذارده شد؛ اتوبوسهایی که در پی انتقادهای آن دوره از ایمنی و استانداردشان، سفیر وقت سوئد در ایران را به کارخانه عقابافشان، تولیدکننده اتوبوسهای [] کشاند.سفیر وقت سوئد پس از این بازدید مدعی شد که اتوبوسهای تولیدی در ایران از استانداردهای سوئد خارج شدهاند.
همان زمان عامری، مدیرعامل وقت اتحادیه تعاونیهای مسافربری کشور نیز گفته بود:«رانندهها مدعی شدند که در ساخت اتاق اتوبوسهای [] از پروفیل ساختمانی به جای پروفیلهای صنعتی استفاده میشود.» همچنان با گذشت بیش از هشت سال از این صحبتها اتوبوسهای [] و نقایص فنی آنها همچنان در جادههای کشور جان میگیرد. تنها کمتر از ۲۴ ساعت در دو حادثه واژگونی که به گفته پلیس راه ناجا با نقص فنی اتوبوسها مرتبط بوده است هفت تن کشته و ۴۹ نفرمجروح شدند؛ حوادثی که هر چند در پی پاندمی کرونا و کاهش اقبال عمومی به استفاده از اتوبوس و ممنوعیت سفرها طی دو سال گذشته کاهش داشته است، اما روند وقوع آنها به نسبت میزان ترددها همچنان ادامه دارد.
سرهنگ سیدهادی هاشمی، رئیس اسبق پلیس راه ناجا، درباره حوادث اتوبوسها و آسیبهای آنها به رویداد۲۴ میگوید:«در حوادث اتوبوسها اگر از هم جداشدگی اتاق اتوبوس یا متلاشیشدن آن مشاهده شود قطعا علت این امر استفاده از پروفیلهای معمولی و ساختمانی در ساخت بدنه اتوبوس به جای پروفیلهای صنعتی است که این امر هم به دلیل اختلاف قیمت زیاد این دو پروفیل است.» او با اشاره به اینکه پاکسازی حاشیه راهها میتواند در کاهش شدت خسارات جانی و مالی موثر باشد،اضافه میکند: «در دنیا حاشیه راهها از سنگ و نخالهها پاکسازی و نهرها و مسیلها پوشانده میشوند و اصطلاحا «منطقه عاری از خطر» ایجاد میکنند تا در صورت خروج وسایل نقلیه از راه به هر دلیل با کمترین صدمات جانی و مالی مواجه شوند.» به گفته هاشمی ایجاد «منطقه عاری از خطر» نیازی به تکنولوژی ندارد و تنها با وسایل راهسازی که در ادارات راه موجود است میتواند قابل انجام باشد.
