روزنامه هفت صبح، احمد رنجبر | از بعضی اتفاقها میتوان بهراحتی عبور کرد. مثل موارد زیادی که در تلویزیون رخ میدهد و ما چشم میبندیم. اتفاقی که در برنامه «پنج ستاره» رخ داد اما حاصل سادهانگاریهاست. برنامهساز یک ایده جذاب به ذهنش میرسد، آن را اجرا میکند و به فکر عواقب کار نیست. جمعه شب در این برنامه، ترانه معروف همایون شجریان موقع خنده و شوخی و بازی شرکتکنندهها پخش شد. ظاهرا هدف سازندگان برنامه «پنج ستاره»، عرض ارادت به شجریان، آنهم در سالروز تولدش بوده اما به نتیجه سوء چنین ایده خامی فکر نکردهاند.
*** مورد اول| صدای همایون در یک بازی عجیب
برنامه «پنج ستاره» از چهار سال پیش در کنداکتور شبکه پنج قرار گرفت. این مسابقه در چند نوبت دچار تغییر و تحول شد و حالا علاوه بر اینکه یک مسابقه اطلاعات عمومی است، بازیهای دیگر هم دارد. شرکتکنندهها در چالشهای مختلف شرکت میکنند و در نهایت یک نفر برنده میشود.
یکی از آیتمهای «پنج ستاره»، «دلواپسی ناب» نام دارد که شرکتکنندهها باید ضمن انجام یک بازی، ترانه بخوانند. این هفته، قطعه «دل به دل» همایون شجریان از آلبوم «نه فرشتهام نه شیطان» انتخاب شده بود. دو شرکتکننده با چشمانی بسته از موانع عبور میکردند و همراه با همایون شجریان، «دل به دل» را میخواندند.
*** مورد دوم| همنشینی آواز و مسخرهبازی
شاید گفته شود، عیب کار کجاست. در ادامه گزارش ایراد ماجرا را بیشتر شرح میدهیم. فعلا همینقدر که بتوان موقعیت پخش ترانه در برنامه «پنج ستاره» را در ذهن تجسم کرد، برای یافتن پاسخ کفایت میکند. تصور کنید، یک مرد با چشمهایی بسته شده در حال عبور از چند مانع است. ترانه «دل به دل» دارد پخش میشود و مجری (ابوالفضل آقاجانی) از او میخواهد که همخوانی کند.
فارغ از صدای نهچندان خوش، صداهای دیگر هم به گوش میرسد. مثل درخواست مکرر مجری که میگوید «پاتو بلند کن»، «برو اونور»، «بخون بخون» و… . این عادتی نهادینه شده در برنامه است که از ترانهها چنین استفادهای میکند. در همین برنامه علاوه بر «دل به دل» قطعه «حالا که میروم» محمد معتمدی پخش شد.
*** مورد سوم| خدشه بر موسیقی
باور نداریم صدا و ترانه خوانندهها (ولو همایون شجریان) دارای تقدس است. اما خودتان موقعیت پخش ترانه وسط یک بازی که شرحش رفت را تجسم کنید و بگویید آیا این شوخی جذابیت دارد یا خدشه بر صدای یک خواننده و ترانه شاخص اوست؟ احتمالا میتوان مثل سازندگان «پنج ستاره» چنین ایدههایی را بامزه تعبیر کرد و گفت «ایبابا چرا باید سخت گرفت…» روی دیگر سکه را هم باید دید.
ترانهای مثل «دل به دل» هم در شعر، هم آهنگ و هم آواز از اساس برای مخاطبی ساخته شده که کمی با آن به آرامش و احتمالا تفکر برسد. این رسالتی است که موسیقی اصیل دنبال میکند و از همینروست که میگوییم برخوردهایی اینگونه با موسیقیهایی از جنس همایون شجریان، علیرضا افتخاری، شهرام ناظری و دیگران ناشی از سادهانگاری است. اساس جنس این نوع موسیقی به شوخیها و بازیهای سطحی تلویزیونی نمیخورد و کارکردی جز تخریب هدفگذاری آن ندارد.
*** مورد چهارم| سانسور ایران من
برسیم به یک نکته دیگر که بیربط به گزارش اصلی نیست و یک بام و دو هوای تلویزیون را نشان میدهد. در حالی که در برنامه «پنج ستاره» شاهد یک شوخی لوس با ترانه همایون شجریان هستیم، یکی از ترانههای او در آستانه انتخابات از محاق بیرون آمده. هفته پیش اشاره کردیم «ایران من» از جمله ترانههای شجریان است که به دلیل انتساب به اتفاقهای سال ۸۸! اجازه پخش نداشت. حالا هم این ترانه به شکل ناقص از شبکههای مختلف پخش میشود و بخشی که در آن به تصنیف معروف «مرغ سحر» ارجاع میدهد، حذف شده است. نتیجه این دوگانگیها باعث کمشدن اعتماد مخاطب به تلویزیون میشود.
*** مورد پنجم| مهجوریت موسیقی
سالها پیش چهرههای مطرح موسیقی سنتی از اینکه تلویزیون تصویر آنها و سازشان را نشان نمیدهد دلخور بودند. اعتراض خوانندهای چون محمدرضا شجریان فراتر از این است؛ او از زمان پیش از انقلاب معتقد بود در رادیو و تلویزیون بهایی به موسیقی اصیل داده نمیشود. حالا هم وضع تغییر نکرده و در شبکههای تلویزیون هیچ برنامهای درخور موسیقی دیده نمیشود. وضع بهقدری بد است که مجری یک برنامه تخصصی موسیقایی فکر میکند زندهیاد پرویز مشکاتیان زنده است!
وانگهی ترانههای همایون شجریان بدون نمایش تصویر او پخش میشود؛ چه برسد به اینکه انتظار نمایش سازهای گروه او را داشته باشیم. میدانیم تلویزیون در بحث موسیقی دارای معذوریت است اما از اندک فرصتها و بزنگاهها هم بهرهای درست برده نمیشود. در چنین شرایطی که تلویزیون درباره موسیقی دارد، وقتی میبینیم ترانه همایون شجریان روی یک بازی سطحی قرار گرفته، طبیعی است جای اعتراض باز باشد. چهبسا اگر سهم موسیقی اصیل از تلویزیون بهقاعده و بهجا بود، راحتتر میشد از ایدههای عجیب و غریب برنامهای چون «پنج ستاره» چشمپوشی کرد.
