روزنامه هفت صبح، سوسن سیرجانی | ثریا قاسمی نقشهای مهم و اثرگذاری ایفا کرده است اما در کارنامه بازیگریاش دو سیمرغ به چشم میخورد. یکی برای فیلم «مارال» و دیگری «ویلاییها». او در مارال، نقش یک زن مذهبی افراطی را بازی میکرد که حاضر بود برای نمایش عقیدهاش پا روی احساساتش بگذارد و نهایتا هم شکست میخورد.
این فیلم بیست سال پیش به کارگردانی مهدی صباغزاده ساخته شد و به عنوان یکی از اثرگذارترین بازیهای ثریا قاسمیدر کارنامهاش باقی ماند. به بهانه تولد هشتاد سالگی این بازیگر، با مهدی صباغزاده درباره همکاریاش با او گپ زدهایم. صباغزاده علاوه بر «مارال»، در فیلم «خانه کاغذی» هم از ثریا قاسمیدعوت به همکاری کرد. این گفتوگو را بخوانید.
* اولین همکاری شما با ثریا قاسمیدر فیلم سینمایی «مارال» اتفاق افتاد. آن زمان ثریا قاسمیسابقه بیشتری از شما در کارهای هنری داشت و همان زمان هم بازیگری شناخته شده به حساب میآمد. نوع همکاری ایشان با شما چطور بود؟ این تعامل چطور صورت میگرفت؟
ثریا قاسمیبازیگر توانایی است. از خودش برای هر نقشی بسیار مایه میگذارد تا بتواند آن را به درستی ایفا کند. از نظر اخلاق حرفهای هم کاملا در کار زبانزد بود. بدون کوچکترین مشکلی، مراحل کار پیش میرفت و به راحتی با کارگردان و سایر افراد حاضر در گروه فیلمسازی تعامل سازنده برقرار میکرد.
* ثریا قاسمیبا اینکه بارها در فیلمها و سریالهای مختلف، نقش مادر را به عهده داشته است اما هربار سعی میکند چیزی به نقشهایش اضافه کند. در زمان همکاری با شما چگونه با زیر و بم کاراکتر ارتباط برقرار میکرد؟ علاوه بر فیلمنامهای که در اختیار داشت، تحقیق و پرس و جویی برای ارتباط بهتر با نقش انجام میداد؟
اطلاعات موثقی درباره اینکه برای نقشهایش تحقیق میکرد یا خیر را ندارم. اما این را میدانم که یک بازیگر خوب و توانمند همیشه به دنبال ارزشهای نقشش است تا بتواند آنطور که باید و شاید از پس ایفای کاراکتری که در اختیارش قرارداده شده، برآید.خانم قاسمیهم به دلیل سالها بازی روی صحنه تئاتر، تجربه بازی در نقشهای متفاوتی را داشت. اینها نکات موثری در زمینه زنده کردن یک نقش است. در تجربههای مشترکی که با هم داشتیم هم اگر سوالی داشت حتما میپرسید و من به عنوان کارگردان حتما به ایشان کمک میکردم و همه در کنار هم سعی داشتیم فضایی را ایجاد کنیم که به بهترین شیوه کار پیش برود.
* بیشتر کارگردانها معتقدند که بازیگران پیشکسوت، نظم خاصی در کار دارند. بهموقع سر فیلمبرداری حاضر میشوند و حتی در برخورد با سایر اعضای گروه هم نسبت به بازیگران جوانتر، انعطاف بیشتری دارند. درباره ثریا قاسمی، وضعیت به چه صورت بود؟
اصولا بازیگران قدیمیو پیشکسوت، ارزش ویژهای برای سینما،کارگردان و سایر افراد گروه فیلمسازی قائل هستند.اینکه همیشه به موقع سر صحنه حاضر باشند و به نظم و اهمیت زمان واقف باشند، نه تنها در وجود خانم ثریا قاسمی بلکه در شخصیت همه بزرگان سینما و تئاتر مثل علی نصیریان، مرحوم مشایخی و انتظامینیز دیده میشد که کار با آنها را لذت بخشتر میکرد. در واقع معرفت و شناختی که این چهرهها سالها با خاک صحنه خوردن نسبت به بازیگری، سینما و تئاتر پیدا کردند باعث به وجود آمدن این ویژگی اخلاقی شده.
* در فیلم «مارال»، ثریا قاسمی نقش زنی با اعتقادات مذهبی افراطی را بازی میکرد. طبیعتا هر بازیگری نمیتوانست از پس ایفای این نقش بربیاید. چطور شد او را برای این نقش انتخاب کردید؟ چه ویژگی در بازیگری ثریا قاسمیبود که شما را ترغیب به انتخاب او برای این نقش کرد؟
با وجود اینکه تا پیش از فیلم مارال شرایط همکاری با این بازیگر برای من پیش نیامده بود، اما نوع بازی، بیان و نحوه دیالوگ گویی او را از قبل دیده بودم و شناخت کامل نسبت به ساختار و شیوه بازیگری او داشتم.به همین دلیل شخصیت آن حاج خانم فیلم مارال که نامش رضوان بود را مناسب خانم قاسمیدیدم. مطمئن بودم با اکتها و نحوه حرف زدنش میتواند خیلی خوب به این شخصیت جان دهد. او اولین انتخاب من برای این نقش بود و خوشبختانه پذیرفت. در نهایت همه این ویژگیها باعث شد که به خوبی از پس ایفای این نقش بربیاید و با بازی درخشانش در جشنواره فیلم فجر بدرخشد. همچنین سیمرغ بهترین بازیگر زن برای این نقش به او رسید.
* قرارگرفتن بازیگران تازه کار در مقابل پیشکسوتان همیشه با یک نوع ریسک همراه است اما خانم قاسمیهمیشه این ریسک را پذیرفته و در نقشهای زیادی از جمله فیلم «مارال»در مقابل یک بازیگر جوان که تجربه چندانی نداشت قرار گرفته. برخورد و تعاملشان با پارتنر جوان خود چطور بود؟ در هدایت و آموزش نکات بازیگری هم کمک میکردند؟
این یکی از اصول بازیگران توانمند و حرفهای است که سعی میکنند در بازی، قدرت بازیگر مقابل خود را بالا ببرند تا بازی خودشان بهتر دیده شود. چون اگر پارتنر ضعیف باشد، نتیجه مستقیم آن روی بازی بازیگر حرفهای هم دیده میشود. خانم قاسمی هم تلاش میکرد تا با کمک به بازیگر جوان، نقش پارتنر پررنگتر باشد تا نقش خودش به خوبی دیده شود. مسلما ثریا قاسمی برای نقشش و ایجاد فضای خوب در کار، نهایت تلاشش را کرد تا به حق خودش که جایزه بود برسد.
* ثریا قاسمیدر آخرین همکاری مشترکش با شما یعنی «خانه کاغذی» نقشی فرعی و کوتاه برعهده داشت. با کوتاه بودن نقش مشکلی نداشت؟
بازیگری حرفهای است که کوتاه و بلند بودن نقش برایش اهمیت نداشته باشد.بلکه اثرگذاری و عمق کاراکتر را بفهمد و به درستی حتی در حد چند سکانس از پس نقش بربیاید.خانم قاسمینه تنها در فیلم من بلکه در خیلی از آثارش دقیقا ثابت کرده که علاوه بر تمام ویژگیهایی که دارد، هیچ وقت طول نقش برایش اهمیتی نداشته است.
* به عنوان کارگردانی که نوع بازی ثریا قاسمی را از نزدیک دیدهاید و تواناییهای او را زیر نظر داشتهاید، به نظرتان نقش یا کاراکتر خاصی بوده که با خودتان گفته باشید کاش ثریا قاسمی این را بازی کرده بود؟
اینکه نقشهای مختلف برای چه بازیگرانی نوشته میشود و در نهایت چه چهرههایی به نقشها میرسند، بیشتر به تصمیم کارگردان و تهیه کننده و فراخور فیلمنامه بر میگردد.ثریا قاسمیبسیار بازیگر توانمندی است که حتی با گذشت سالها، هنوز هم از خودش بازیهای تر و تازهای ارایه میدهد. نمیتوانم با قطعیت درباره این سوال پاسخ بدهم اما چندین نقش در ذهن دارم که در کارهای بعدیام حتما آنها را به خانم قاسمیپیشنهاد میدهم و از خدا میخواهم سالهای سال برقرار باشند و ما از هنر ایشان بهرهمند شویم.
* به نظرتان چه ویژگی خاصی در بازی ثریا قاسمیوجود دارد که در آستانه هشتاد سالگی، هنوز بازی او دیدنیتر و جذابتر از بسیاری از بازیگران نسل جدید است؟
هرچه تجربه بیشتر شود انسان پختهتر میشود. پختگی که در کار ثریا قاسمیوجود دارد در انتخابها و نوع بازی او بسیار تاثیرگذار است. جوانهای زیادی در این سالها آمدهاند که شاید چندین قدم از نظر قدرت بازیگری جلوتر از پیشکسوتان بودهاند، اما به دلیل عدم پختگی و نداشتن درک درستی از قدر و منزلت خود کمرنگ و حتی حذف شدهاند. راز ماندگاری بازیگرانی مانند ثریا قاسمیدرس گرفتن از تجربهها، اتکا به دانش و شناخت درست از جایگاه یک هنرمند است.
