روزنامه هفت صبح، فرید عطارزاده | یک شرکت بیمه تکمیلی آمار و اطلاعاتی از میزان هزینهها و نوع پرداخت به اعضای خود را در سهماه اول امسال منتشر کرده که از آن میتوان تحلیلهای جالبی استخراج کرد و نسخهپیچی برای وضعیت بهداشت و درمان را در سالهای آینده هوشمندانهتر انجام داد. طبق این اطلاعات، تعداد بیمارانی که سهماه اول امسال به دکتر رفتهاند، دارو مصرف کردهاند و یا جراحی و بستری شدهاند، نسبت به مدت مشابه سال قبل در حدود ۵۰درصد کاهش پیدا کرده است. چند سوال بزرگ با خواندن این آمار به وجود میآید.
آیا این دسته از بیماران قبلا لزومی برای درمان نداشتند و بیدلیل درمان شدهاند؟ بهعنوان مثال در بخشی از این آمار میخوانیم که خدمات اعمال جراحی مهم و اصلی(قلب و عروق، مغز، ستون فقرات و…) به مقدار حدود ۲۵درصد کاهش پیدا کرده و برخی اعمال غیر مهم مانند لیزیک چشم تا ۷۰درصد کاهش داشته است. درباره عملهای غیرضروری مانند لیزیک چشم که شکی نیست بیماران تصمیم گرفتهاند پس از پایان بحران کرونا با خیالی آسوده به درمان خود بپردازند. سوال اساسی اینجاست که چرا خدمات جراحی مهم و اصلی که با دستور پزشک متخصص انجام میشود، در حدود ۲۵درصد کاهش پیدا کرده؟
آیا بیماران فعلا به این دسته از جراحیها نیاز ندارند؟ آیا ۲۵درصد جراحیهای بهظاهر ضروری، غیرضروری بوده است؟ از زاویه دیگری هم میتوان به ماجرا نگاه کرد. ممکن است این احتمال وجود داشته باشد که برخی تجویزهای دارویی حیاتی و یا عملهای جراحی مهم به بعد از کرونا موکول شده باشد. اگر این گزاره درست باشد در آینده با بحران سلامتی(غیرکرونایی) و شلوغی بیش از ظرفیت مراکز درمانی روبهرو خواهیم بود. زیرا عدم مراجعه برخی بیماران به پزشک ممکن است باعث شود تا حال آنها از وضعیت درحال کنترل به غیرقابل کنترل و وخیم تبدیل شود و بیماران و جامعهپزشکی تابآوری آن را نداشته باشند.
موضوع مورد بحث دیگر، جبران هزینههای درمان توسط بیمههای تکمیلی است. اغلب بیمههای تکمیلی هزینههای بستریشدن بیماران مبتلا به کرونا را در بیمارستانهای خصوصی نمیدهند و بار این هزینهها روی دوش بیماران افتاده است(در گزارش مجزای دیگری به بررسی کامل این موضوع پرداختهایم). با این اتفاق، در سهماه اول امسال، سود شرکتهای بیمههای تکمیلی افزایش پیدا کرده اما از سوی دیگر این زنگ خطر برای آنها به صدا درآمده که بیماران برای سال آینده بیمه تکمیلی خود را تمدید نکنند(بهدلیل عدم پوشش هزینههای کرونا و کاهش سایر هزینههای پزشکی بیماران) و صنعت بیمه وارد یک بحران جدید شود… این گزارش را بخوانید.
*** کاهش در خدمات پاراکلینیکی و سرپایی
این متن و آمارها را شرکت بیمه تکمیلی «کمکرسان» در سایت خود و به نقل از مدیرعامل این شرکت منتشر کرده و ما نیز بخشهایی از آن را بههمراه تحلیلهای خودمان بازگو میکنیم.
* یک:در سهماهه اول سال ۱۳۹۸، حدود ۴۶درصد از جمعیت بیمهشده از مزایای گوناگون بیمهنامه استفاده کردهاند. این نسبت با کاهش ۴۷درصدی در سهماهه اول ۱۳۹۹(همهگیری کرونا) به ۲۴درصد رسیده است. از نظر دفعات استفاده هر بیمهشده از مزایای گوناگون بیمهنامه نیز با کاهش ۵۵درصدی مواجه هستیم(از حدود ۲۷۷هزار بار استفاده به ۱۲۴هزار بار استفاده). به عبارت دیگر با ثابت فرض کردن سایر عوامل، همهگیری کرونا موجب نصفشدن تعداد استفادهکنندگان از مزایای بیمهنامه شده است. نسبت نصفشدن تعداد زیاندیدگان در همه مزایای بیمهنامه یکسان نیست و تفاوتهای قابل تأمل و معنیداری را شاهد هستیم.
* دو:بیشترین کاهش مربوط به خدمات پاراکلینیکی۳(اعمال مجاز سرپایی در مطب، گچگیری و…) به مقدار حدود ۶۸درصد و کمترین کاهش مربوط به خدمات اعمال جراحی مهم و اصلی(قلب و عروق، مغز، ستون فقرات و…) به مقدار حدود ۲۵درصد است.
* سه: درمجموع خدمات تشخیصی پاراکلینیکی به تفکیک نوع مزایا شاهد کاهشهای زیر بوده است. پاراکلینیکی۳(اعمال مجاز سرپایی در مطب): ۶۸درصد، پاراکلینیکی۲(رادیوگرافی، نوار مغز، تست ورزش): ۶۷درصد، پاراکلینیکی۱(امآرآی، انواع اسکن و سونوگرافی): ۵۲درصد، پاراکلینیکی۴(خدمات آزمایشگاهی و…): ۴۳درصد، ویزیت، دارو(ویزیت پزشک و دارو ): ۵۳درصد.
* چهار:از نظر سهم هریک از مزایای فوق در تعداد استفادهکنندگان از مزایای بیمه در دو دوره مورد بررسی نیز قابل توجه است که سهم استفاده از مزایای خدمات پاراکلینیکی ۱، ۲، ۳ و ویزیت و دارو درمجموع بین یک تا ۱۰درصد کاهش داشته و فقط سهم خدمات پاراکلینیکی۴(خدمات آزمایشگاهی)، بهرغم کاهش ۴۳درصدی، حدود چهاردرصد در سهم آن در میان خدمات پاراکلینیکی نسبت به دوره مشابه سال ۱۳۹۸ افزایش نشان میدهد.
* پنج: آمار فوق علاوه بر نشان از کاهش کل مراجعات، بیانگر آن است که بیمهشدگان درمجموع بهجز مورد خدمات آزمایشگاهی، از آن دست خدمات سرپایی که ضرورت کمتری داشته و یا در نظرشان ریسک ابتلای به کووید۱۹ را افزایش میداده، کمتر استفاده کردهاند.
* تحلیل هفتصبح: چند نتیجه مهم از متن فوق میتوان گرفت. در وهله اول متوجه میشویم، سود شرکتهای بیمه تکمیلی در این مدت افزایش چشمگیری داشته است و البته به شکلی معنا دار درآمد بیمارستان ها و کلا نظام پزشکی کشور کاهش پیدا کرده است. از سوی دیگر مشخص میشود که بهجز اعمال جراحی مهم و اصلی برخی اقدامات مهم مانند نوار مغز، تست ورزش و… نیز کاهش داشته است. قبلا چنین عملهایی بیدلیل انجام شده یا کمشدن این عمل درحال حاضر سبب میشود تا بعدا با مشکلاتی در حوزه بهداشت و سلامت روبهرو شویم؟
*** کاهش در خدمات بستری
* یک: خدمات بستری در دوره مورد مطالعه درمجموع کاهشی در حدود ۴۸درصد داشته است. این کاهش با تفاوت معنیداری میان بستری در موارد جراحیهای مهم(قلب و عروق، مغز و…) و جراحیهای غیر اصلی و بستری طبی-دارویی ظاهر شده است. در مورد اول کاهش مراجعات حدود ۲۵درصد و در مورد دوم معادل ۴۹درصد است.
* دو: این تفاوت نشان میدهد که بیمهشدگان بهرغم کاهش قابل توجه مراجعه بستری به بیمارستان، در موارد حاد و نیاز حیاتی به جراحی(قلب و ستون فقرات، مغز) که نوعاً الکتیو(اختیاری) تلقی نمیشوند از بیمارستان، کمتر دوری جستهاند.
* سه: این اختلاف همچنین نقش عدم پذیرش بیماران غیر اورژانسی، اختیاری و اعمال جراحی انتخابی(الکتیو) را در کاهش موارد بستری غیر مهم پررنگ میکند.
* تحلیل هفتصبح: به نظر میرسد تغییر الگوی(بستری-جراحی) در بیمارستان به الگوی(درمان طبی-دارویی) در منزل و یا به تعویق انداختن جراحیهای غیر ضروری و اقدام جهت تثبیت شرایط بیمار با دارو نیز از عوامل موثر در تفاوت نسبت این دو کاهش است. به زبان ساده، بیماران با استفاده از دارو و خودمراقبتی (که قاعدتا محصول شرایط حاکی از ترس مبتلا شدن به کرونا در محیط های بیمارستانی است )در منزل توانستهاند بهبودی پیدا کنند و نیازی به مراجعه به پزشک و تجویز دارو نبوده است. یعنی میتوان نتیجه گرفت که حدود ۴۹درصد از مراجعه به پزشکان و تجویز دارو در سال گذشته، ضرورتی نداشته است.
*** زایمان، نازایی، ناباروری
گرچه کاهش ۴۴درصدی موارد زایمان در این گروه تحت تأثیر کاهش فرزندآوری در کل جامعه بوده است و ربط مستقیمی به همهگیری کووید۱۹ در اواخر سال ۱۳۹۸ ندارد، اما کاهش ۸۷درصدی مراجعه بابت درمان نازایی و ناباروری در دوره همهگیری کرونا نشان از احتیاط زوجین در مراجعه به این قبیل کلینیکها و به تعویق انداختن آن دارد.
* تحلیل هفتصبح: این آمار هشدار میدهد که شاید یکی از عواقب بلندمدت همهگیری ویروس کرونا، کاهش زاد و ولد باشد.
*** رفع عیوب انکساری چشم
* یک: تعداد مراجعات برای رفع عیوب انکساری چشم نیز در این دوره ۶۱درصد کاهش داشته است و این کاهش نیز با توجه به عدم فوریت این درمان و قابلیت عقب انداختن و یا صرفنظر کردن از آن با سایر رفتار بیمهشدگان منطبق است.
* دو: این کاهش در موارد مربوط به عینک طبی و لنز نیز حدود ۵۷درصد بوده است.
* تحلیل هفتصبح: در مورد این موضوع بهنظر میرسد که هم رفتار بیماران و هم رفتار پزشکان، منطقی و قابل پیشبینی بوده است.
*** چند سوال مهم
در پایان گزارش شرکت بیمه تکمیلی «کمکرسان» چند سوال مهم پرسیده شده که آنها را مرور میکنیم.
* یک:آیا میزان مصرف خدمات در دوره کرونا مساوی و یا نزدیک به تقاضا و نیاز واقعی بیمهشدگان است؟
* دو: چه میزان از نیاز واقعی به دلیل هراس از کووید۱۹ پاسخ داده شده و یا تأمین آن به تأخیر افتاده است؟ اگر تأمین آن با تأخیر و بعد از سپریشدن همهگیری رخ دهد، صنعت بیمه با چه رویدادی مواجه است؟
* سه: آیا کاهش ۴۸درصدی موارد بستری در بیمارستان(در این مطالعه خاص شامل دوهزار نفر خواهد شد) به معنی آن است که این تعداد نیاز واقعی به جراحی و بستری نداشته و توانستهاند درمانهای طبی-دارویی را در منزل جایگزین بستری و جراحی کنند؟
* چهار: آیا کاهش قابل توجه استفاده از مزایای بیمهنامه به معنی کاهش سطح سلامت بیمهشدگان و محروم شدن اجباری آنها از این خدمات است و یا کرونا نیازهای کاذب و مازاد را حذف و کنترل کرده است؟
* پنج: اگر پاسخ به این قبیل سوالات بهویژه در خدمات پاراکلینیکی و ویزیت و دارو و آزمایش جایی میان بله و خیر باشد، روشن است که بخش قابل توجهی از هزینه بیمهگر(خسارت)، بیمهگذار(حق بیمه)، درمان(هزینه مراکز درمانی و تشخیصی)، با رفتارهای غلط بیمهشدگان و یا تجویزهای غیر لازم پزشکان به هدر میرود.
*** نقش بیمههای تکمیلی کجاست؟
در این آمار و ارقام به یک موضوع کمتر اشاره شده است. نقش بیمههای تکمیلی در دوران کرونا چیست؟ چرا با وجود آنکه هزینههای شرکتهای بیمه تکمیلی کاهش (و در نتیجه درآمد آنها افزایش ) داشته، از پرداخت بسیاری از هزینههای تست کرونا و یا بستری شدن بیماران کرونایی(به بهانه عدم تعریف این آیتم در قرارداد) خودداری میکنند؟ آیا این اقدام سبب نمیشود علاوه بر تحمیل هزینههای گزاف به بیماران، تصمیم بگیرند که دیگر بیمههای تکمیلی خود را تمدید نکنند؟ بهطور قطع در این بازه زمانی به حضور جدید بیمه مرکزی و تجدید نظر در قوانین بیمههای تکمیلی نیاز داریم.
