روزنامه هفت صبح، احمدرضا نجفی | مشمولان سهام عدالت باید بین در اختیار گرفتن مدیریت سهام عدالت یا واگذار کردن آن به شرکتهای سرمایهگذاری تصمیم بگیرند. فرآیند آزادسازی سهام عدالت از دهم اردیبهشتماه آغاز شده و مشمولان تا ۳۰روز یعنی دهم خردادماه فرصت دارند تا بین روش سرمایهگذاری مستقیم و غیرمستقیم انتخاب کنند. آخرین آمارها نشان میدهد از مجموع ۴۹میلیون نفر مشمول سهام عدالت، حدود یکمیلیون و ۳۵۰هزار نفر برای انتخاب بین این دو روش به سامانه سهام عدالت به نشانی samanese.ir مراجعه کردهاند.
آنطور که وزیر اقتصاد اعلام کرده، حدود ۹۰درصد مشمولان سراغ روش مستقیم آزادسازی سهام عدالت رفتهاند و تا دوماه دیگر سهام ۳۶شرکت بورسی و ۱۳شرکت غیربورسی به آنها تخصیص داده میشود. در این گزارش مزایا و معایب انتخاب دو روش آزادسازی مستقیم و غیرمستقیم را بررسی کردهایم. اگر از نگاه سهامدار به ماجرا نگاه کنیم، نتیجه نسبت به زمانی که خودمان را جای کارشناس اقتصادی و دیدگاه کلان میگذاریم، متفاوت خواهد بود.
*** روش اول؛ مزایای سرمایهگذاری مستقیم
انتخاب روش مستقیم برای سهامداران عدالت مشمولان را صاحب سرمایه حدود ۱۸میلیونی میکند. بررسیهای ما نشان میدهد، از زمان واگذاری سهام عدالت تا حالا ارزش سهام شرکتها ۱۸برابر شده و حالا آنهایی که سهام عدالت یک میلیونی داشتند، حالا ارزش سهام عدالتشان به ۱۸میلیون تومان رسیده. آنهایی که سهام ۵۰۰هزار تومانی داشتند هم حالا صاحب ۹میلیون تومان سرمایه نزد سازمان خصوصیسازی هستند. با آزادسازی سهام عدالت و انتخاب روش سهامداری مستقیم، مدیریت این سرمایه ۹ یا ۱۸میلیونی به عهده خودتان خواهد بود. این انتخاب مزایا و معایب خاص خودش را دارد.
مهمترین مزیت استفاده از روش مستقیم سرمایهگذاری برای آزادسازی سهام عدالت این است که شما اختیار سهامتان را به دست میگیرید. فروش آن میتواند شما را صاحب سرمایهای قابل قبول کند که میتوانید آن را در بورس نگه دارید یا آن را به زخمی بزنید. بعد از دوماه سهام عدالت در حساب سجام شما قابل مشاهده خواهد بود و میتوانید آن را بفروشید. البته حتما لازم نیست از الان به فروش سهام عدالتتان فکر کنید. میتوانید فعلا علیالحساب گزینه سهامداری مستقیم را انتخاب کنید و بعدا درباره فروش یا نگهداری از آن تصمیم بگیرید.
برای انتخاب روش مستقیم تنها فرصت ۳۰روزه در نظر گرفته شده و اگر تا ۱۰خردادماه سهام عدالتتان را آزاد نکنید، معلوم نیست کی چنین فرصتی برایتان فراهم شود. شرکتهای بورسی سهام عدالت عموما شرکتهای بزرگی هستند که سهامشان ارزشمند است. این سهام احتمالا در آینده بازدهی مناسبی برایتان داشته باشد و میتوانید بهعنوان سرمایهگذاری بلندمدت روی آن حساب باز کنید. در روش سرمایهگذاری مستقیم، دیگر لازم نیست برای دریافت سود سهام عدالت منتظر سازمان خصوصیسازی بمانید. هر سال این سازمان بعد از برگزاری مجمع عمومی سالانه تمام شرکتها، سود سهام عدالت را به حساب مشمولان واریز میکند که این فرایند بیشتر از یک سال طول میکشد.
مثلا اردیبهشتماه سال ۹۸ سود سهام عدالت مربوط به سال مالی ۹۶ به حساب مشمولان واریز شد. درحالی که اگر روش مستقیم را انتخاب کنید، بعد از برگزاری مجموع عمومی سالانه هر شرکت میتوانید سود سهامتان را از بانک معرفی شده بگیرید. آزادسازی سهام عدالت میتواند بهانهای مناسب برای دریافت کد بورسی باشد. این کار نقطه آغاز ورود شما به بازار سهام خواهد بود و میتواند در آینده فواید اقتصادی زیادی برایتان داشته باشد. مثلا میتوانید با فروش بخشی از سهام عدالت، در عرضه اولیه شرکتها سرمایهگذاری کنید. از آنجا که قرار است کد بورسی برای همه مشمولان سهام عدالت صادر شود، با این حساب فرآیند ورود به بورس برایتان راحتتر خواهد بود.
اگر از دیدگاه کلان به ماجرا نگاه کنیم، میبینیم با آزادسازی سهام عدالت بورس تهران بالقوه بزرگترین بورس دنیا میشود. چراکه اگر همه مشمولان سهام عدالت روش سرمایهگذاری مستقیم را انتخاب کنند، بورس تهران شاهد حدود ۵۰میلیون سهامدار خواهد بود که در نوع خود بیهمتا است. تشویق مردم برای ورود به بورس میتواند در بین مزیتهای آزادسازی سهام عدالت قرار بگیرد. چراکه با این کار سرمایهها در تنها بخش شفاف اقتصاد کشور سرمایهگذاری میشود و با ورود سهامداران جدید، بازارهای موازی مثل طلا، سکه و ارز کمتر خون به دلمان خواهند کرد. آزادسازی سهام عدالت میتواند معاملات سهام در ۳۶شرکت بورسی را بیشتر از هر زمان دیگری رونق بدهد.
چراکه هر شرکتی سهامداران بیشتری داشته باشد، کمتر به انحصار سهامداران عمده درمیآید و اصطلاحا شناوری بالاتری خواهد داشت. نقدشوندگی آنها راحتتر خواهد بود و کمتر دچار حباب قیمت میشوند. آزادسازی سهام عدالت، پای شرکتهای سرمایهگذاری استانی که سبد آنها متشکل از ۱۳شرکت غیربورسی است، به بازار سرمایه باز میشود. این شرکتها باید در بورس عرضه اولیه شوند تا آزادسازی به طور کامل انجام بگیرد. عرضه اولیه این شرکتها در بورس میتواند سود زیادی نصیب فعالان بازار سهام کند. چراکه خریداران سهام عرضه اولیه عموما در همان یکیدوماه اول شاهد بازدهی دوبرابری سهامشان خواهند بود.
*** روش دوم؛ مزایای سرمایهگذاری غیرمستقیم
سازمان خصوصیسازی برای آزادکردن سهام عدالت، امکان انتخاب روش سرمایهگذاری غیرمستقیم را در اختیار مشمولان گذاشته است. کسانی که میخواهند طبق روال گذشته مدیریت سهامشان برعهده سازمان خصوصیسازی و شرکتهای سرمایهگذاری استانی باشد، میتوانند این روش را انتخاب کنند. در صورت انتخاب این روش دیگر امکان فروش سهام عدالت و واگذاری آن به دیگران وجود نخواهد داشت. سهام افرادی که روش غیرمستقیم را انتخاب کنند، در صندوقهای ETF به میزان ۷۰درصد و شرکتهای سرمایهگذاری استانی به میزان ۳۰درصد ساماندهی میشود. اگر این روش را انتخاب کنید، صرفا سود سالانه سهام به حساب شما واریز خواهد شد و اصل سهام در صندوقها و شرکتهای سرمایهگذاری باقی خواهد ماند.
ایرادات روش آزادسازی مستقیم، دقیقا همان مزایای روش دوم است. اگر شما سهام عدالتتان را در اختیار بگیرید، فرآیند دریافت سود سریعتر اما کمی دشوار خواهد بود. اگر روش مستقیم را انتخاب کنید، شما باید برای دریافت تکتک سود سهام ۳۶شرکت بورسی به بانک بروید. از آنجا که سهام عدالت بین ۴۹میلیون نفر تقسیم میشود، ممکن است در سبد شما تعداد کمی سهام از یک شرکت باشد. مثلا یکدرصد سهام شرکت سایپا در اختیار سهام عدالت است و اگر این رقم بین ۴۹میلیون نفر تقسیم شود، به هرکس تعداد بسیار کمی سهم خواهد رسید و در این صورت شاید لازم باشد برای سود چندهزار تومانی تا بانک بروید. این در حالی است که در روش غیرمستقیم سازمان خصوصیسازی سود سهام ۳۶شرکت بورسی و ۱۳شرکت غیربورسی را باهم جمع کرده و یکجا به حسابتان واریز میکند.
مزیت دیگر انتخاب روش غیرمستقیم مخصوص برای آنهایی است که اطلاعات و دانش کافی از بورس ندارند. چنین افرادی در صورت انتخاب روش مستقیم احتمالا با مشکل مواجه شده و نهتنها توانایی فروش سهامشان را ندارند، بلکه ممکن است در ادامه متضرر شوند. در صورتی که با انتخاب روش غیرمستقیم، خیال آنها بابت مدیریت سهامشان راحت خواهد بود. چراکه شرکتهای سرمایهگذاری و صندوقهای ETF بهخوبی میدانند چطور سهام عدالت را مدیریت کنند.
ورود حجم زیاد سهامداران جدید به بازار بورس در کنار مزیتهایی که دارد، میتواند برای بورس مشکلساز باشد. در حال حاضر تعداد افراد فعال در بورس که عرضه اولیه میخرند، حدود دومیلیون نفر است. با این وجود سیستم معاملات هرچند روز یکبار دچار اختلال میشود. اگر کل ۴۹میلیون نفر مشمول سهام عدالت با انتخاب روش مستقیم وارد بورس شوند، بدون شک زیرساختها پاسخگو نیست و هر روز شاهد اختلال در معاملات بورس خواهیم بود. اگر کسانی که مدیریت سهام عدالت را در اختیار گرفتهاند، در همان روز اول سهامشان را به فروش بگذارند، شاهد یک فاجعه بزرگ در بورس خواهیم بود.
بهخصوص این روزها که بحث حبابیشدن قیمتها بالا گرفته، بورس پتانسیل زیادی برای ریزش دارد. فشار فروش سهام توسط مشمولانی که روش مستقیم را انتخاب کردهاند، کل ۳۶شرکت بورسی را که اتفاقا بزرگترین شرکتها را تشکیل میدهند، تحت تاثیر میگذارد و میتواند به تنهایی عامل سقوط بازار سرمایه شود. البته وزارت اقتصاد اعلام کرده، محدودیتهایی را برای فروش سهام عدالت در نظر خواهد گرفت. اگر اغلب مشمولان سهام عدالت روش مستقیم را انتخاب کنند، دولت دیگر باید قید جایگاه خود را در ۳۶شرکت بورسی بزند. چراکه مدیریت سهام این شرکتها به مردم بازمیگردد و این مورد از دیدگاه کلان میتواند برای اداره این شرکتها مشکلساز باشد.
آزادسازی سهام عدالت در روش مستقیم میتواند پول در گردش را افزایش دهد. اغلب کارشناسهای اقتصادی معتقدند، سرچشمه تورم همین افزایش نقدینگی است و در صورتی که تمام ۴۹میلیون نفر مشمول سهام عدالت روش مستقیم را انتخاب و سهامشان را بفروشند، شاهد افزایش نرخ تورم خواهیم بود. این یکی از مزایای انتخاب روش غیرمستقیم به حساب میآید که میتواند از افزایش نقدینگی و به دنبال آن افزایش نرخ تورم جلوگیری کند.
