روزنامه هفت صبح | آخرین نظرسنجی مرکز افکار سنجی ایرانیان نشان میدهد که واتساپ موذی آمریکایی با کمک فیلتر شدن تلگرام روسی در حال پیشی گرفتن از رقیب سنتی خود است. این اتفاق شاید از معدود مواردی باشد که مسئولان ترجیح میدهند نسخه آمریکایی برنامهای در دسترس باشد اما نسخه روسی آن نه! چرا این اتفاق رخ داده و الگوی جهانی در استفاده از شبکههای اجتماعی چقدر با ایران تفاوت دارد؟ ابتدا نظرسنجی را مرور میکنیم.
*** رقابت تنگاتنگ!
مرکز افکار سنجی ایرانیان (ایسپا) در گزارش خود به نکات زیر اشاره کرده:
* یک: این نظرسنجی نشان میدهد که ۷۰ درصد مردم ایران، حداقل از یکی از شبکههای اجتماعی مجازی استفاده میکنند.
* دو: در یکی دیگر از نتایج نظرسنجی ایسپا که روزهای ۱۷ و ۱۸ تیر ۹۸ انجام شد از پاسخگویان پرسیده شد: «شما در حال حاضر از کدام یک از شبکههای اجتماعی استفاده میکنید؟» براساس نتایج این نظرسنجی، ۴۲.۸ درصد شرکتکنندگان از واتساپ، ۴۲.۴ درصد از تلگرام، ۳۹.۵ درصد از اینستاگرام، ۲.۸ درصد از سروش، ۲.۳ درصد از فیسبوک، ۱.۹ درصد از توئیتر، ۰.۸ درصد از لاین، ۰.۷ درصد از بله، ۰.۶ درصد از آیگپ، ۰.۵ درصد از گپ، ۰.۲ درصد از بیسفون و ۰.۱ درصد از ساینا استفاده میکنند. همچنین ۳۰.۴ درصد شرکتکنندگان گفتهاند که از هیچکدام از شبکههای اجتماعی مجازی استفاده نمیکنند.
* سه: درصد استفاده از تلگرام و واتساپ طبق نظرسنجی اسفندماه ایسپا در سال ۱۳۹۷ با جامعه آماری شهروندان کل کشور، به ترتیب ۵۵.۹ و ۲۵.۱ درصد بوده است.
* چهار: یکی دیگر از نظرسنجیهای ایسپا که در اسفند ۹۷ انجام شد، نشان داد ۷۱ درصد جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله از تلگرام و ۴۹ درصد این جوانان از اینستاگرام استفاده میکنند.
* پنج: طبق یکی دیگر از نتایج در سال ۹۷، ۵۴ درصد مردان از تلگرام، ۲۸ درصد از اینستاگرام، ۲۴ درصد از واتساپ و ۳ درصد نیز از پیامرسان سروش استفاده میکردند. همچنین آن نظرسنجی بیانگر این بود که ۵۸ درصد زنان از تلگرام، ۳۱ درصد آنها از اینستاگرام، ۲۷ درصد از واتساپ و همچنین ۲ درصد از پیامرسان سروش استفاده میکردند.
*** چند نکته از دوران خوش واتساپ
* یک: اولین مورد و مهمترین نکته در استفاده بیشتر از واتساپ قطعا همان مسئله فیلترینگ و فیلترشکنهاست.
طبق گفته آگاهان در یک ماه گذشته بسیاری از فیلترشکنها با قطعی و عدم وصل روبهرو شدند و به همین دلیل بسیاری از کاربران ترجیح دادند به واتساپ مهاجرت کنند. اگر به رنج سنی استفادهکنندگان از واتساپ که در نظرسنجی آمده نگاه کنیم، متوجه میشویم افراد میانسال به بالا که حوصله سر و کله زدن با فیلترشکنها را ندارند از آن استفاده میکنند.
* دو: واتساپ در ماههای اخیر برخی از امکانات خود را بالاخره گسترش داد و کمی کاربران را امیدوار کرد! نسخه دسکتاپش بدون نقصتر از گذشته شده و در حال به وجود آوردن امکانی شبیه کانال است. یعنی برخی خبرگزاریها شمارهای را اعلام و گفتهاند که با ذخیره کردن آن شماره در واتساپ، خبرها برای کاربران ارسال میشود.
* سه: یکی دیگر از ویژگیهای نسبتا جدید واتساپ امکان اشتراک گذاری استوری است. در واقع این برنامه در حال شبیهتر شدن به اینستاگرامی است که در ایران به شدت محبوب است. احتمالا این روند در آینده شدیدتر نیز خواهد شد زیرا قرار است برنامهای منتشر شود که سه برنامه فیسبوک، واتساپ و اینستاگرام را به صورت یک جا دارد.
* چهار: استفاده کاربران خارجی از واتساپ و برقراری ارتباط کاربران ایرانی با دوستان و بستگان خود در خارج از کشور سبب شده تا استقبالها به این پیامرسان بیشتر شود و آرام و آرام جای خود را باز کند.
* پنج: از سوی دیگر نباید از نظر دور داشت که کور سوهای امید برای رفع فیلتر تلگرام نیز در حال قطع شدن است. تلگرام در چند به روز رسانی آخر خود ویژگیهایی را اضافه کرد که کار برای آزاد سازی آن را سختتر میکند. امکان گذاشتن کامنت یکی از آنهاست. ویژگیهای دیگر نیز امکان پیدا کردن افراد نزدیک به خود بر اساس موقعیت جغرافیایی و ساختن گروه با آنهاست. دقیقا همان ویژگیهای که باعث شد برخی برنامهها برای همیشه در ایران فیلتر شوند!
*** عجایب برعکس شبکههای اجتماعی
حالا که بحثها به اینجا رسید بگذارید از عجایب چهار شبکههای اجتماعی محبوب یعنی فیسبوک، اینستاگرام، توئیتر و اسنپچت بگوییم. ترتیب محبوبیت این برنامهها و میزان استفاده از آنها در ایران با شمایل کلی آن در سایر نقاط دنیا تفاوت اساسی دارد.
* یک: توئیتر در میان اپلیکیشنها کمشهرتترین است، در حالی که فیسبوک با متوسط مصرف ۳۴ دقیقه در روز، بیشترین میزان مصرف را داشته و با اپلیکیشن زیرمجموعه خود یعنی اینستاگرام که در روز ۱۷ دقیقه مصرف روزانه دارد، در حال رقابت نزدیکی است. همچنین در انگلستان، اینستاگرام شاهد بیشترین کاهش مصرف سالانه بود، در حالی که اسنپچت به طرز غیرمعمولی محبوب شد. بریتانیاییها با صرف متوسط ۱۵ دقیقه روزانه در این برنامه پیامرسان، سومین رتبه استفاده از آن را کسب کردند.
* دو: همین آماری که در بالا به آن اشاره کردیم نیز با کاهش روبهرو بوده و قبلا کاربران بیشتری داشته است. طبق تحقیقات موسسه SimilarWeb کاربران ترجیح دادهاند از شبکههای اجتماعی دور شوند و به آغوش پیامرسانها پناه ببرند. طبق اعتقاد مولف این تحقیق، علت این کاهش استفاده از شبکههای اجتماعی میتواند دو مورد باشد. اول اینکه اپلیکیشنهای دیگری مانند پیامرسان رمزگذاریشده تلگرام وجود دارد که برای جذب کاربر رقابت میکنند. استفاده از تلگرام در کشور انگلستان از ۱۷ دقیقه در سال گذشته به ۲۴ دقیقه در سال جاری افزایش یافت که رشدی ۴۰ درصدی را نشان میدهد.
همچنین موج بزرگی از محبوبیت پیامرسانهایی مانند واتساپ وجود داشته که جایگزین شبکههای اجتماعی عمومی شدهاند. پنج اپلیکیشن پیامرسان بزرگ واتساپ، فیسبوک مسنجر، وایبر، ویچت و لاین در مجموع بیش از سه میلیارد کاربر جهانی دارند که واتساپ به تنهایی یک میلیون کاربر را به خود اختصاص داده است. به طور کلی، در استفاده از چهار اپلیکیشن شبکه اجتماعی نصبشده روی گوشیهای اندرویدی در سراسر جهان، کاهش ۹ درصدی مشاهده شده است.
* سه: این روند محبوبیت اما در ایران کاملا برعکس است. طبق آخرین نظرسنحی ایسپا، کاربران ایرانی به ترتیب اینستاگرام، توئیتر، فیسبوک و اسنپچت را ترجیح میدهند! چرا؟
