هفت صبح| شاید شما هم شنیده باشید که صنعت دخانیات یکی از پرسودترین صنایع جهان محسوب میشود تا جایی که در سال ۲۰۲۳ درآمدی معادل ۹۴۱ میلیارد دلار را داشته است. صنعتی که با رشد متوسط سالیانه ۲.۵ درصد، سهم قابلتوجهی از تولیدات جهانی را به خود اختصاص داده است. بازار ایران هم در همین راستا حرکت کرده و میکند بهطوریکه بر اساس گزارشهای منتشر شده، حجم مصرف سیگار از ۵۳ میلیارد نخ در سال ۱۳۹۵ با رشد ۳۵ درصدی به ۷۱.۷ میلیارد نخ در سال ۱۴۰۲ رسیده است.
همچنین میزان تولید نیز از حدود ۴۵ میلیارد نخ در سال ۱۳۹۵ با رشد ۵۹ درصدی به ۷۱.۷ میلیارد نخ رسیده است. نکته قابلتأمل در بازار سیگار ایران، کاهش چشمگیر قاچاق این محصول بهتناسب افزایش تولید داخل بوده است، بهطوریکه بهموازات افزایش تولید داخل، حجم قاچاق سیگار از ۱۷ میلیارد نخ در سال ۱۳۹۷ به حدود صفر در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ رسیده است. البته نمیتوان افزایش نرخ ارز و به دنبال آن افزایش قیمت سیگار خارجی در سالهای اخیر را بیارتباط با کاهش قاچاق این محصول دانست.
72 میلیارد سیگار وطنی
براساس گزارش وزارت صمت، میزان تولید سالیانه سیگار در داخل کشور، 71 میلیارد و 700 میلیون نخ بوده و تنها رقمی کمتر از یک میلیارد نخ سیگار به صورت رسمی وارد شده است. این درحالی است که این رقم در سال 1402 حدود 68 میلیارد و 861 میلیون نخ بوده که چیزی حدود 5 درصد رشد را نشان میدهد. ضمن آنکه سهم واردات این محصول نیز همچنان کمتر از یک میلیارد نخ بوده است. در این میان میزان قاچاق سیگار بسیار ناچیزتر از آن است که فکر کنیم و تنها در حد چند صد میلیون نخ میباشد.
25 درصد ایرانیها دخانیات مصرف میکنند
اما در کنار این افزایش تولید، میزان مصرف سالیانه سیگار در کشورمان نیز به همان نسبت افزایش داشته است بهطوریکه در سال 95 میزان تولید سیگار در داخل تقریبا 45 میلیارد نخ بوده که در سال 1402 و پس از هفت سال به حدود 72 میلیارد نخ رسیده که نمایانگر رشد 59 درصدی است. با این وجود میبینیم شکافی بین تولید و مصرف ایجاد شده که آن هم منجر به قاچاق و واردات غیررسمی این محصول دخانی میشود. بنا بر آمارهای مرکز پژوهشهای مجلس، با احتساب مصرف تفننی سیگار و قلیان، تخمین زده میشود که حدود 20 تا 25 درصد افراد جامعه دخانیات مصرف میکنند که تقریباً برابر با متوسط کل منطقه است. همچنین بررسی گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نیز حکایت از آن دارد که چیزی حدود 25 درصد جمعیت ایران، معادل 20 میلیون نفر، انواع محصولات دخانی را مصرف میکنند.
16 نخ ناقابل
آمارهای مصرف سیگار در ایران مانند بسیاری دیگر از آمارها متفاوت است. درحالیکه آمارهای سازمان جهانی بهداشت حکایت از آن دارد بیش از 14 درصد جمعیت ایران سیگاری هستند؛ گزارشهای داخلی این آمار را 12.3 درصد اعلام میکنند. همچنین براساس گزارشهای منتشر شده، سرانه مصرف روزانه هر فرد سیگاری در ایران درسال 1401 حدود 13 نخ بوده که این تعداد در سال 1403 به 16 نخ رسیده است.
سودهای نجومی در قبال بیتوجهی به سلامت
این سودها و گردش مالیهای نجومی اما فقط یک روی سکه است، روی دیگر این ماجرا تهدید شدن سلامت شهروندان به خاطر افزایش روزبهروز سیگار و سایر مواد دخانی است. موضوعی که صاحبان صنایع دخانی یا توجهی به آن ندارند و یا ترجیح میدهند خود را نسبت آن بیتفاوت نشان دهند! مسئلهای که علیرضا رییسی معاون بهداشت وزارت بهداشت چندی قبل در مورد آن گفته بود: این صنایع و عوامل وابسته در توزیع و فروش محصولات دخانی با ثروت و ابزاری که در اختیار دارند جوانان، نوجوانان و زنان جامعه ما را هدف قرار دادهاند. اما این صنایع ضمن متعهد بودن به اجرای قوانین و سیاستهای کنترلی وضع شده برای تولید و فروش این محصولات، باید مسئولیت مرگ، بیماری و هزینههای هنگفتی که به کشور تحمیل میکنند را متقبل شوند.
این در حالی است که گزارشها حکایت از آن دارند که مصرف دخانیات یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر و عامل مرگ سالانه حدود ۸ و نیم میلیون نفر در جهان و بیش از ۵۰ هزار نفر در کشور است که خسارتی بالغ بر ۵۰ هزار میلیارد تومان را شامل میشود که تقریبا، سالانه حدود ۱۴ هزار میلیارد تومان آن بابت درمان بیماریهای مرتبط با مصرف دخانیات هزینه میشود.
افزایش 190 درصدی مصرف سیگار در بین جوانان
محمدرضا مسجدی رئیس جمعیت مبارزه با دخانیات کشورنیز در کنار تایید آمارهای مطرح شده به افزایش حیرت انگیز 190 درصدی مصرف روزانه سیگار در زنان در گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ سال اشاره کرده و گفته است: مصرف روزانه سیگار ۱۹۰ درصد در زنان و ۴۶ درصد در میان مردان افزایش یافته است؛ موضوعی که باعث شده تا سالانه ۷۰ هزار نفر بر اثر مصرف سیگار جان خود را از دست بدهند.
وی در تشریح اهمیت مضرات تولید و توزیع گسترده سیگار و مواد دخانی نیز گفته است؛ بیش از ۷۰ درصد مرگ و میر در دنیا و ایران مربوط به بیماریهای قلبی و عروقی، سرطان، بیماریهای مزمن تنفسی، دیابت و اختلالات اعصاب و روان است .در سال گذشته ۱۶۰ هزار نفر به علت بیماریهای قلبی و عروقی، ۱۳۵ هزار نفر به دلیل سکته مغزی و ۸۷ هزار نفر به علت سرطان فوت کردند که مصرف دخانیات از عوامل ابتلا به این بیماریها بوده است.
خسارت 50 هزار میلیاردی مصرف سیگار به کشور
وضعیت فوتیهای مرتبط با مصرف مواد دخانی حالا به جایی رسیده که طبق آمار سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۹ در هر ۴ ثانیه سیگار جان یک نفر را میگیرد و یک میلیون نفر در اثر دود تحمیلی ناشی از دخانیات جان خود را از دست میدهند. در عین حال همین گزارش تصریح میکند که قرار گرفتن در معرض دود سیگار نیز عامل فوت ۶ تا ۷ هزار نفر در سال در دنیاست که از این تعداد نیز در حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ نفر کودکان هستند.
