هفت صبح، حدیث ملاحسینی| در روزهایی که سایه خبرهای سنگین بر سر شهر همچنان سنگینی میکند و مفاهیمی چون دفاع و مقاومت، از قاب تلویزیونها و صفحات روزنامهها به کف خیابانها کشیده شدهاند، سینما وضعیت غریبی را تجربه میکند. در این میان به سراغ اثری رفتهایم که درست در قلب همین التهابات روی پرده نقرهای جان گرفته است؛ فیلم سینمایی «قمارباز» به کارگردانی «محسن بهاری». اثری در ژانر معمایی و امنیتی که داستان آن در بستر جنگ 12 روزه روایت میشود و دست روی سوژهای ملتهب و کمتر دیدهشده میگذارد: «جنگ سایبری». اما داستان اکران «قمارباز»، دستکمی از فیلمنامه معمایی آن ندارد. آنچه در ادامه میخوانید، ماحصل یک مصاحبه بیپرده درباره فیلمی است که خالقش معتقد است در شرایط فعلی، دیدن آن در اولویت دوم قرار دارد و اولویت اول، حضور در میدان است.
جنگ فقط با صدای انفجار و ویرانی ساختمانها شناخته نمیشود؛ گاهی اثراتش در سکوت و در دل معیشت مردم خود را نشان میدهد. یکی از این عرصههای کمتر دیدهشده، وضعیت رانندگان تاکسیهای اینترنتی است؛ جایی که تعادل عرضه و تقاضا در مدت کوتاهی بههم ریخته و زندگی هزاران نفر را تحت تأثیر قرار داده است. در روزهای ابتدایی جنگ، با خروج بخشی از رانندگان از تهران و بازگشت به شهرهایشان برای دوری از خطر، عرضه کاهش یافت و همین موضوع به افزایش مقطعی قیمتها انجامید. اما این وضعیت چندان پایدار نماند. با طولانی شدن بحران و همزمانی آن با پایان سال و موج بیکاری ناشی از لغو قراردادها، تعداد زیادی از افراد به ناچار به سمت فعالیت در پلتفرمهایی مانند اسنپ روی آوردند؛ روندی که بهگفته برخی کارشناسان حتی میتواند رشد ۷۰ درصدی تعداد رانندگان را رقم زده باشد.
افزایش ناگهانی عرضه در شرایطی که تقاضا کاهش یافته بود، رقابتی فرسایشی میان رانندگان ایجاد کرد. حالا در مسیری که پیشتر چند راننده فعال بودند، دهها راننده برای یک سفر رقابت میکنند و ناچارند کرایههایی را بپذیرند که حتی هزینه بنزین و استهلاک خودرو را هم پوشش نمیدهد. در چنین شرایطی، برخی رانندگان عطای کار را به لقایش بخشیدهاند و برخی دیگر، برای تأمین حداقل درآمد، ناچار به ادامه فعالیت در این بازار نابرابر شدهاند؛ بازاری که بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در سازوکار قیمتگذاری است.
وقتی کرایهها نصف میشود، اما هزینهها نه
«مرتضی» مرد چهل سالهای است که ماهها پیش از شروع جنگ رمضان شغل خود را از دست داده بود و تا مدتهای مدیدی طعم تلخ بیکاری و تنگنای مالی را میچشید. در همان روزهای دشوار خانهنشینی بود که به عنوان راننده تاکسی اینترنتی، توانست اندک درآمدی کسب کند و تا حدی خود را سرپا نگه دارد. مرتضی با وجود این که درحال حاضر شغل ثابتی دارد، اما کماکان در یکی از تاکسیهای اینترنتی کار میکند تا بتواند از پس مخارج سرسامآور زندگی بربیاید. هرچند که در دوران جنگ به دلیل افت شدید کرایه تاکسی تقریبا هیچ سفری را قبول نکرده است: «قیمتها خیلی پایین بود و اصلا نمیصرفید. مثلا از محله نواب تا گیشا ۵۰-۶۰ هزار تومان میشد که حتی پول بنزینم هم در نمیآمد. علاوه بر این جی پی اس دائم دچار اختلال میشد و اذیت میکرد. برای همین درآمدم از اسنپ در این مدت بسیار ناچیز بوده است.»
در این میان، به نظر میرسد تعداد رانندگانی که کار کردن در شرایط فعلی را منطقی و مقرون به صرفه نمیدانند کم نیست. « مجید» جوان ۳۶ سالهای است که در مسیر رفت و برگشت به محل کارش به عنوان راننده اسنپ یا تپسی مسافر سوار میکرد. اما از لحظه شروع جنگ تا الان، تنها دو سفر قبول کرده و ترجیح میدهد که با این کرایههای ناچیز کار نکند تا هزینه استهلاک ماشین بالا نرود: «میتوانم بگویم که کرایهها حتی از نصف هم کمترشده است. اما پورسانت ۲۰ درصدی که شرکتهای اسنپ و تپسی از سفرهای رانندگان دریافت میکنند همچنان سرجایش است که عادلانه نیست».
کار از سر«ناچاری»
داوود اما تازه قبل از عید تعدیل شده و هنوز نتوانسته برای خودش کاری دست و پا کند. مردی 30 ساله که پیش از این کارشناس فنی یک شرکت خصوصی بود. برای همین به این فکر افتاد که برای تامین هزینههای زندگی تا پیدا شدن کارمناسب، در تاکسی اینترنتی کار کند. وی در مورد شرایط کار در این پلتفرمها میگوید: الان چند روز است که وارد این بازار شدهام. راستش اول که قیمت کرایهها را دیدم شوکه شدم. آنقدر پایین بود که مانده بودم سفرها را قبول کنم یا نه؟ اما دیدم چارهای ندارم. چون به هر حال باید در این شرایط و تورم یک طوری خرج خانوادهام را درآورم. ولی با این شرایط حتما باید فکری بکنم که زودتر کار جدیدی پیدا کنم چون الان اگر تمام روزت را هم کار کنی به زور 800 - 700 هزار تومان گیرت میآید.
همیشه رانندگان از جیب خود میگذارند
«رضا» یکی دیگر از رانندگان است که در کنار شغل اصلی خود در تپسی و اسنپ هم مشغول به کار است و به گفته خودش، از این که به واسطه این حرفه با مردمان مختلف برخورد میکند و با دنیایشان آشنا میشود احساس خوبی دارد. اما او نیز همچون رانندگان دیگر از شرایط پیش آمده راضی نیست و ترجیح میدهد کمتر فعال باشد. از نظر او، هرچیزی یک کف قیمت دارد؛ از کالا گرفته تا خدمات.
وقتی آنقدر تورم بالا رفته که کوچکترین هزینه تعمیر ماشین زیر یکی - دو میلیون تومان نمیشود و قیمت بنزین هم افزایش داشته، همه اینها دست به دست هم میدهند که راننده عملا نتواند با این کرایهها کاری بکند. او درباره وضعیت موجود به «هفت صبح» میگوید: «چرا تا مسافر کم میشود یا بحرانی در کشور پیش میآید، اولین چیزی که قیمتش افت میکند کرایه تاکسیهای اینترنتی است؟! چرا برای سفرها یک کف قیمت و چارچوب منطقی و متعادل نمیگذارند؟»
البته وی در عین حال تاکید میکند: «ما هم میدانیم که فرمول تعیین کرایه بر حسب عرضه و تقاضا است اما واقعا این ارقام اصلا منطقی نیست. الان وقتی از رانندههایی که با همین کرایههای کم کار میکنند میپرسید که چرا با وجود استهلاک بالا باز هم همچنان در این شبکه کار میکنید میگویند؛ چارهای نداریم. چون بیکار شدهایم! بنابراین کسانیکه این تعرفهها را تعیین میکنند باید یک «حداقل» کرایههایی را تعیین کنند که منصفانه باشد.»
گردننگیرهای حرفهای!
در ادامه تهیه این گزارش خبرنگار «هفت صبح» تلاش بسیاری برای گفتوگو با مسئولان و متولیان شرکتهای تاکسیهای اینترنتی و پیگیری مطالبات و دغدغههای رانندگان انجام داد به امید آن که جواب قانع کننده و واضحی بشنود. با این حال بهرغم تماسهای مکرر با مسئولان شرکت تپسی و اسنپ، موفق به گفتوگو با مدیران آنها نشدیم. محمد خلج، مدیرعامل اسنپ نیز در پاسخ به «هفت صبح» از مصاحبه امتناع کرد و صرفا به گفتن این جمله درباب معضل کاهش نرخ کرایههای تاکسی اینترنتی بسنده کرد:
«قیمتگذاری همواره یکی از چالشهای کار ما است... وقتی کرایه ارزان است میگویند چرا ارزان است و وقتی گران میشود اعتراض میکنند که چرا چنین شد؟» در نهایت نیز بعد از پیگیریهای مکرر روابط عمومیهای این دو مجموعه اعلام کردند که پرسشهایتان را بفرستید تا در یکی دو روز آینده به آن پاسخ دهیم. ضمن آنکه شرکت تپسی حتی اعلام کرد که ممکن است مدیران این مجموعه تمایلی برای پاسخگویی به سوالات نداشته باشند!
این در حالی است که این سوالات و چالشهای مطرح شده از سوی رانندگان آنقدر شاید ساده و تکراری باشد که قطعا مدیرعاملهای این دو مجموعه نباید برای پاسخگویی در مورد آنها مشکلی داشته باشند! یکی دیگر از مراکز مرتبط با تاکسیهای اینترنتی، اتحادیه کسب و کارهای فضای مجازی است. اتحادیهای که به عنوان یکی از متولیان و صادرکنندگان مجوزهای تاکسیهای اینترنتی شناخته میشوند، با این وجود، پس از پیگیریهای چندین باره خبرنگار «هفت صبح» برای دریافت توضیحاتی در مورد نظارت بر کرایههای تاکسیهای اینترنتی، رضا الفت نسب، عضو هیئت مدیره اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی و پشتون پورپزشک نایب رئیس اتحادیه، هر دو فقط به یک جواب خلاصه و کوتاه بسنده کردند: «اطلاعی نداریم!»
شورای شهر در محاق
پیشتر شورای شهر هم اشاره کرده بود که بایستی این نهاد که بر قیمتگذاری تاکسیهای اینترنتی نظارت داشته باشند با این وجود به نظر میرسد این نهاد نیز هم اینک چندان در جریان چالشهای نرخگذاری کرایههای تاکسیهای اینترنتی و کاهش شدید و عجیب آنها طی 40 روز گذشته نیست! کمااینکه چندی قبل نیز مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران در این خصوص گفته بود: باید نهادی این تاکسیها را کنترل کند که این اقدام انجام نشده است.
ما نسبت به آن اعتراض داریم، اما مزاحم کارشان نشدیم. اتحادیه باید زیر نظر نهادی باشد؛ همانطور که تاکسیهای شهری زیر نظر تاکسیرانی هستند. اما تاکسیهای اینترنتی تحت کنترل کدام نهاد هستند؟ از دولت بپرسید که چرا متولی را مشخص نمیکند؟ ما به اندازه کافی داد و بیداد کردیم و نتیجه نداد! در این میان سید جعفر تشکری هاشمی، رئیس کمیسیون حمل و نقل و عمران شورای شهر به «هفت صبح» میگوید: از سال گذشته که وزارت کشور نرخ گذاری کرایههای تاکسیهای اینترنتی را به خود آنها موکول کرد، شورای شهر عملا نقشی در این زمینه ندارد. گرچه بارها تاکید کرده که باید عملکرد و نرخ گذاری آنها با ما باشد.
این در حالی است که برخی از کارشناسان معتقدند که میتوان با تعیین یک فرمول برای کرایههای متعادل، این مشکل را حل کرد. یعنی برای مسیرها و شرایط مختلف قیمتهای عادلانهتری به عنوان «حداقل» وضع کرد و بسته به شرایط آب و هوایی، ترافیک، طولانی بودن مسیر و... آن را افزایش داد یا در همان «حداقل» کرایه حفظ کرد.بدین ترتیب به نظر میرسد که با توجه به اینکه در شرایط کنونی کشور آمار بیکاران قطعا در سال جاری افزایش پیدا کرده و در مقابل متقاضیان کار در اسنپ و تپسی رشد قابل توجهی را خواهند داشت، باید این مجموعهها فرمولهای تازهای را برای تعیین کرایه مشخص کنند که نه مسافران متضرر شوند و نه رانندگان ناتوان از تامین معیشت خود. ضمن آنکه «هفت صبح» همچنان آماده شنیدن توضیحات مدیران این شرکتها در مورد شرایط جدید کاهش کرایهها و چالشهای بیش از 9 میلیون رانندهای است که حدود 5 میلیون نفر از آنها، کار با این تاکسیها بخشی از هزینههای آنها را تامین میکند یا تنها منبع درآمدی آنهاست.
