امروز یکشنبه 3 خرداد ۱۴۰۵_ هشتاد و ششمین روز متوالی از اعمال محدودیت بر اینترنت بینالملل در ایران است؛ بر اساس دادههای منتشر شده از سوی نهادهای پایش اینترنت، مجموع ساعت انسداد دسترسی به سرویسهای جهانی از مرز یک هزار و نهصد ساعت عبور کرده است، البته در این مدت کاربران در نقاط مختلف کشور به شبکه و پیامرسانهای داخلی دسترسی دارند، اما ارتباط با بسیاری از سرویسهای جهانی همچون گوگل، اینستاگرام، واتساپ و تلگرام با اختلال جدی یا قطع کامل همراه بوده است؛ این وضعیت در حالی ادامه دارد که دولت از تغییر قریبالوقوع شرایط خبر میدهند.
تشکیل ستاد ویژه فضای مجازی به ریاست عارف
در تازهترین تحول، «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور تشکیل شده است. نخستین نشست این ستاد قرار است هفته آینده برگزار شود؛ مأموریت اصلی این ستاد، برنامهریزی برای رفع انسداد اینترنتی با ضربالاجل حداکثر تا میانههای خرداد ۱۴۰۵ اعلام شده است.
بر اساس گزارشهای رسمی، این ستاد قرار است از ظرفیت استادان حوزه ارتباطات، نخبگان و تشکلهای مدنی برای تدوین نقشه راه اتصال مجدد اینترنت بینالمللی استفاده کند. رئیسجمهور در ابلاغ مأموریت به عارف، سه وظیفه کلیدی تدوین نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی، بازآرایی ساختارهای تصمیمسازی و تصمیمگیری و استقرار نظام نظارت راهبردی را مشخص کرده است.
ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی در حال نهاییسازی است
عباس پازوکی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر معاون اول رئیسجمهور در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: «ساختار و فرایندهای کارشناسی «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» با دقت در حال تدوین و نهاییسازی است و این ستاد تاکنون جلسه یا مصوبهای نداشته است.
وی افزود: تصمیمات رسمی، پس از تشکیل جلسات، به صورت شفاف از طریق «سخنگوی ستاد» که به زودی معرفی خواهد شد، یا «معاونت ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر معاون اول» اعلام میشود؛ لذا گمانهزنیهای رسانهای پیرامون مصوبات یا اعضای آن بدون اعتبار است.»
اختلاف نظر میان مسئولان وجود دارد، اما پزشکیان به دنبال گفتوگو است
الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، در جدیدترین اظهارات خود با تأکید بر اینکه سیاست دولت، گشایش اینترنت بینالملل است، خاطرنشان کرد که اختلافنظرهایی در این زمینه میان مسئولان وجود دارد. به گفته او، مسعود پزشکیان شخصی نیست که این اختلافات را به دعوا تبدیل کند و لذا تلاش میکند تا حد امکان با گفتوگو مسئله را حل کند.
حضرتی همچنین با اشاره به اینکه رفع فیلترینگ از جمله وعدههای انتخاباتی پزشکیان بوده، توضیح داد که ترکیب شورای عالی فضای مجازی به گونهای است که برخی اعضا با استناد به تحلیلها و دیدگاههای متفاوت، با رفع فیلترینگ موافق نبودند. او تأکید کرد که پزشکیان در جلسات متعدد با استدلالهای مختلف توضیح داده است که تداوم فیلترینگ کارآمدی لازم را ندارد، چرا که بنا بر آمارها حدود ۸۰ درصد مردم از فیلترشکن استفاده میکنند و اعمال محدودیت عملاً هدف مورد نظر را تأمین نکرده و حتی نتیجه معکوس داشته است.
سایه جنگ باید دور شود
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت در اظهارات خود درباره زمان وصل شدن اینترنت بینالملل موضع محتاطانهتری در نظر گرفت؛ او گفت: «پس از دور شدن سایه جنگ، وضعیت اینترنت به تدریج به حالت عادی تغییر میکند.» مهاجرانی همچنین توضیح داد که اینترنت بینالملل فعلاً مطابق با مصوبات شورای عالی امنیت ملی در وضعیت محدود قرار دارد و هرگونه تغییر در این وضعیت منوط به تصمیمگیری در بالاترین سطوح خواهد بود. او در ادامه افزود که اینترنت پرو مصوبه شورای عالی امنیت ملی را دارد و آقای رئیسجمهور پیگیر حقوق مردم هستند و طبیعتاً پس از رفع مشکلات و پس از دور شدن سایه جنگ از کشورمان، وضعیت به تدریج به حالت عادی تغییر خواهد یافت. این اظهارات نشان میدهد که محدودیتهای اینترنت مستقیماً به ارزیابیهای امنیتی و شرایط ژئوپلیتیک منطقه گره خورده است.»
رئیسجمهور متولی موضوع اینترنت است
چندی پیش کامران غضنفری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی نیز به خبرنگار ایمنا گفت: مسئله قطع و وصل شدن اینترنت موضوعی است که با نظر شورای عالی امنیت ملی تعیین میشود که ریاست آن را رئیسجمهور بر عهده دارد، بنابراین اگر در این زمینه سوالی وجود داشته باشد، باید از مسعود پزشکیان پرسید.
تأثیر جنگ دوازده روزه بر روند رفع فیلتر
یکی از نکات مهمی که الیاس حضرتی به آن اشاره کرد، همزمانی برنامههای دولت برای رفع فیلتر با وقوع جنگ دوازده روزه بود. به گفته او، پیگیریها و تلاشهای رئیسجمهور منجر به رفع فیلتر بعضی سکوها از جمله واتساپ و گوگلپلی شد و برای تعیین تکلیف وضعیت تلگرام نیز برنامهریزیهایی انجام گرفته بود، اما همزمانی این روند با وقوع جنگ، شرایط را تغییر داد و در آن مقطع اینترنت به طور کامل قطع شد و حتی در روزهای هجدهم و نوزدهم دی تماسهای تلفنی نیز با اختلال و قطع روبهرو شدند؛ حضرتی با اشاره به این اتفاقات خاطرنشان کرد که در بسیاری از کشورهای جهان نیز در شرایط بحرانی و امنیتی، محدودیتهای مقطعی بر اینترنت اعمال میشود، اما این محدودیتها کوتاهمدت است و پس از بازگشت شرایط به حالت عادی، دسترسیها برقرار میشود.
دسترسی به اینترنت آزاد باید برای همه عادلانه باشد
حجتالاسلام اسماعیل سیاوشی، دبیر کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی به خبرنگار ایمنا گفت: دسترسی به اینترنت باید برای همه عادلانه باشد، اما باید سازوکاری در نظر گرفت تا وسیلهای برای سوءاستفاده و ضربه زدن به کشور و جامعه نشود.
همچنین سید ستار هاشمی روز دوشنبه بیستوهشتم اردیبهشت در برنامه گرامیداشت روز جهانی ارتباطات نیز اظهار کرد: این تصور که شبکه ملی اطلاعات قرار است جایگزین ارتباطات بینالملل یا دسترسی آزاد به اطلاعات شود، برداشتی نادرست است.
نگاه تصمیمگیران ارشد کشور برای بازگشت اینترنت بینالملل
سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در تازهترین اظهارات خود در این باره گفته است: «با توجه به شرایط حاکم بر کشور و جنگ تحمیلی، بنا به صلاحدید مراجع ذیربط، دسترسیها محدود شد». همچنین وزیر ارتباطات بارها تأکید کرده که «قوه عاقله مملکت، اینترنت را یک ضرورت برای مردم و کسبوکارها میداند» و نگاه غالب در میان تصمیمگیران ارشد کشور، بازگشت اینترنت به حالت عادی است.
سیاست قطعی دولت گشایش اینترنت بینالملل و رفع فیلترینگ است
الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاع رسانی دولت با تأکید بر اینکه فیلترینگ گسترده امنیت سایبری را به خطر انداخته، از تداوم پیگیریها برای رفع محدودیت اینترنت بینالملل خبر داد و گفت: در هفتههای پیش رو این تلاشها به ثمر میرسد.
وی در گردهمایی روابط عمومیهای دستگاههای اجرایی کشور با عنوان «راویان ایران» با اشاره به تلاشهای صورت گرفته برای رفع محدودیت اینترنت بینالملل عنوان کرد: «نمیتوان از روابط عمومی نوین و سواد دیجیتال سخن گفت اما از دسترسی به اینترنت بینالملل چشم پوشی کرد؛ در شرایط جنگی محدودیتها موقتی برای حفظ امنیت جامعه اعمال میشود و در همه کشورها نیز وجود دارد، اما این خاموشی دیجیتال و انسداد طولانی مدت هرگز نباید به رویه دائم تبدیل شود.»
رئیس شورای اطلاع رسانی دولت با اشاره به فشارهای وارده به اقتصاد به دنبال محدودیت اینترنت بینالملل افزود: «بخشی از مردم تحت فشار اقتصادی و فرسایش روانی به دنبال محدودیت به اینترنت بینالملل هستند. کسب و کارهای دیجیتال آسیبهای فراوانی دیدند. بار دیگر به صراحت اعلام میکنم سیاست قطعی و بدون عقبنشینی دولت گشایش اینترنت بینالملل و رفع فیلترینگ است. فیلترینگ گسترده با رواج فیلترشکنها امنیت سایبری را به خطر انداخته است.»
حضرتی در ادامه با اشاره به پیگیریهای صورت گرفته در دولت خاطرنشان کرد: «رئیسجمهور با منش گفتوگومحور تلاش زیادی را انجام داد و گشایشهای اولیه حاصل شد، اما اختلاف نظرها و تلاطمهای جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان فرایند موضوع را به تأخیر انداخت. با دکتر عارف برای پیگیری این موضوع با جدیت در حال پیگیری است؛ تاکنون سه جلسه برای حل این موضوع برگزار شده است و در هفتههای پیش رو این تلاشها به ثمر میرسد.»
در طرح اینترنت پرو، بالغ بر یک میلیون نفر دسترسی داده شده
سیدعلی یزدیخواه،نایبرئیس کمیسیون فرهنگی مجلس مجلس شورای اسلامی پیرامون آخرین وضعیت گشایش اینترنت و پیگیریهایی که طی جلسات اخیر این کمیسیون با مسئولان وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی به عمل آمده، گفت: «قطعی اینترنت از دستورات و اختیارات شعام است، لذا به لحاظ مسائل امنیتی، امنیت کشور و حفظ جان افراد، اینترنت جهانی قطع شد.»
وی افزود:«با قطع اینترنت، کسبوکارهای مردم از جهت ارتباطات بانکی، خرید و فروش و بسیاری از سایتها همچنان در حال خدمترسانی هستند و مردم مشکل عمدهای ندارند.»
نایبرئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی خاطرنشان کرد: «آن اقشاری که احساس کردیم نیاز به دسترسی به اینترنت بینالملل دارند، مانند شرکتهایی که در حوزه صادرات و واردات هستند یا مؤسسات علمی و پژوهشی و یا افرادی که برای تبادلات مالی یا مقاله و امثالهم در حوزههای دانشگاهی، تحقیقاتی و اصناف مایل به اتصال بودند و هر گروهی که نیاز داشتند، برای آنها دسترسی اینترنت باز شد.»
یزدیخواه ادامه داد: «تقریباً بیش از ۹۰ درصد نیازها و احتیاجات مردم در فضای فعلی برآورده میشود و اگر اقشاری هستند که دچار مشکلاند، قابلیت پیگیری وجود دارد.»
وی گفت: «بحثهایی مبنی بر این شد که بازگشایی اینترنت به صلاح همه نیست و افرادی که خط سفید داشتند نیز مورد توجه قرار گرفتهاند و خدماتی که به آنها داده شده است؛ در همین حال با متخلفان هم برخورد میشود تا بساط VPNفروشی نیز جمع شود تا مردم را مورد سوءاستفاده قرار ندهند.»
نایبرئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی افزود: «اقشار جدیدی که به اینترنت بینالملل نیاز دارند، سازوکار مشخصی دارند و در قالب قشرهای اجتماعی قابل پیگیری هستند؛ در همین حال، با بررسی ترافیک شبکههای داخلی، بسیاری از کسبوکارها به شبکههای داخلی همچون روبیکا، سروش و غیره کوچ کردهاند و خدمات خود را ارائه میدهند و اقلیت ناچیزی کوچ نکردهاند.»
یزدیخواه بیان کرد: «مسئولان ذیربط اعلام آمادگی کامل کردهاند که اگر اقشاری از کشور که نیاز به اینترنت بینالملل دارند، همچون آزمایشگاهها و غیره، اتصال آنها قابل انجام است.»
وی خاطرنشان کرد: «مصوبات نهادهای بالادستی حاکی از این است که فعلاً نیازی به باز کردن وجود ندارد. اگرچه در حالت نه جنگ، نه صلح هستیم، اما خطرات امنیتی، شخصیتها و کشور را تهدید میکند و به این دلایل تصمیم بر این نیست که دسترسی همگانی داده شود؛ اما اگر شخصی یا سازمانی نیاز به دسترسی اینترنت جهانی داشته باشد، این دسترسی داده میشود.»
نایبرئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: «در طرح اینترنت پرو، بالغ بر یک میلیون نفر دسترسی داده شده و اگر نکتهای باشد، قابل پیگیری است.»
یزدیخواه خاطرنشان کرد: «بهعنوان نماینده مردم، مراجعات مکرری نداریم که اعتراضی از قطع اینترنت داشته باشند و کسبوکارهایی که حساس هستند و باید ارتباطات خارجی داشته باشند، بهراحتی میتوانند دسترسی داشته باشند. در همین حال، اینترنت پرو هم ارزانتر و هم قابلدسترستر است.»
وی تأکید کرد: «برای درک شرایط افرادی که در حوزه مشاغل هستند، تاکنون نیازهایشان حل شده، اما اگر موردی باشد میتوانند با نهادهای مسئول مکاتبه کنند و ما نیز در خدمتشان هستیم.»
این هفته بازگشایی اینترنت مصوب میشود!
روزنامه اعتماد در گزارشی با عنوان «جدال با مافیای فیلترینگ» با اشاره به ستاد ساماندهی فضای مجازی و پشت پرده چالشهای رفع انسداد اینترنت، وعده داد که به احتمال بسیار زیاد در این هفته رفع انسداد اینترنت مصوب میشود.
این روزنامه گزارش داده که «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف تشکیل شده و برخلاف انتقاداتی که مبنی بر ایجاد نهاد موازی با شورای عالی فضای مجازی مطرح میشود، این ستاد قانونی است. دلیل آنکه مسعود پزشکیان این حکم را نه فقط بهعنوان رئیسجمهور، بلکه بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی و رئیس شورای عالی فضای مجازی صادر کرده است، همچنین ستار هاشمی بهعنوان دبیر این ستاد انتخاب شده و برای نخستینبار سه استاد برتر دانشگاهی از حوزه ارتباطات و اینترنت نیز به عنوان عضو حقیقی به ستاد پیوستهاند (اسامی آنها بهدلیل فشار احتمالی مافیای فیلترینگ فعلاً منتشر نشده).
مافیای فیلترینگ، سد اصلی رفع انسداد
این روزنامه تأکید کرده که پشت پرده مخالفتها با رفع فیلتر، «جریان پرقدرت» و «مافیای فیلترینگ» قرار دارد که از فروش فیلترشکنها سودهای نجومی (چند همتی) به دست میآورند. به گفته اعتماد ، تداوم قطع اینترنت طی دهههای اخیر برای این طیفها به یک کاسبی پرسود تبدیل شده و آنها با نفوذ عمیق در لایههای رسانهای و تبلیغاتی، مانع از بازگشت اینترنت آزاد میشوند؛ این مافیا هر ساختاری که بخواهد میان آنها و حاشیه سود قابلتوجهشان فاصله بیندازد را هدف حمله قرار میدهد.
زمان رفع انسداد و لزوم حمایت از دولت
اعتماد به نقل از مقامات آگاه، زمان احتمالی رفع انسداد را نیمه تا پایان خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرده و نوشته که اجرایی شدن این تصمیم در نخستین جلسات رسمی ستاد، بسیار محتمل است؛ در نهایت این روزنامه اینترنت را «زیرساختی حیاتی همتراز با آب، برق و گاز» دانسته و تأکید کرده که موفقیت این ستاد تنها در گرو تصمیمات دولتی نیست، بلکه نیازمند «مطالبهگری مدنی هوشمندانه» و حمایت مردم و رسانهها از دولت برای مقابله با فشارهای اقلیت سودجو است.
استقبال مردم از پلتفرمهای داخلی چقدر بود؟
کامران غضنفری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی بهتازگی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره استقبال میلیونی مردم از پلتفرمهای داخلی صحبت کرد.
وی با اشاره به قطعی اینترنت بینالملل در جنگ ۴۰ روزه اخیر به تصمیم شورای عالی امنیت ملی، گفت: در آن مدت، مردم از همان مقدار شبکه داخلی موجود استفاده کردند و برخی پلتفرمهای داخلی حدود ۲۰ میلیون کاربر جدید جذب کردند که نشانه استقبال خوب مردم بود، هرچند این هجوم ناگهانی موجب ایجاد اختلال در سرویسدهی شد.
نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: بعضی شبکههای داخلی اکنون حدود ۵۰ میلیون کاربر دارند که رقم بالایی است و این حجم استفاده معنای اقبال عمومی را میرساند.
غضنفری در پایان گفت: اگر مسئولان دولتی زیرساختهای پلتفرمهای داخلی را تقویت کنند ، این سکوها موفقتر عمل میکنند، رضایت مردم بیشتر میشود، وابستگی به پلتفرمهای خارجی کاهش پیدا میکند و برنامهریزی مناسبتری امکانپذیر خواهد شد.
