هفت صبح| وقتی صحبت از تابستان میشود، اولین چیزی که به ذهن همه میرسد، استراحت و رفع خستگیهای جسمی و روحی بچهها است؛ خستگیهایی که حاصل یک سال تحصیلی سخت برای فرزندان ماست. اما اگر کمی دقیقتر و با نگاهی عمیقتر به ظرفیتهای این فصل نگاه کنیم، میبینیم که تابستان فقط فصل استراحت نیست بلکه در واقع «فصل فرصتهاست». برای اینکه بتوانیم بچهها را درست هدایت کنیم و از این بازه زمانی گرانبها بیشترین بهره را ببریم، هفت راهکار کاربردی پیش روی والدین قرار دارد که میتواند مسیر رشد فرزندان را تغییر دهد.
تبدیل کتابخوانی به یک عادت روزانه
اولین و یکی از ارزشمندترین کارهایی که میتوانیم در تابستان برای فرزندانمان فراهم کنیم، ایجاد عادت مطالعه است. نکته کلیدی این است که این عادت نباید به صورت تحمیلی باشد، بلکه باید به طور طبیعی در زندگی کودک شکل بگیرد و اینجاست که نقش والدین بسیار پررنگ میشود. شما میتوانید مطالعه را در برنامه روزانه او قرار دهید یا حتی جذابتر اینکه، خودتان همراه او کتاب بخوانید. تنها کافی است روزانه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه را به این کار اختصاص دهید. اگر این کار را با استمرار و تشویق پیش ببرید، مطمئن باشید که مطالعه به یکی از عادتهای ماندگار زندگی فرزندتان تبدیل میشود. به یاد داشته باشید که هر عادتی در دنیای روانشناسی در یک دوره ۲۱ روزه مستمر و پیوسته شکل میگیرد.
توازن میان یادگیری و استراحت
هرچند بسیاری از مدارس در تابستان کلاسهای آموزشی برگزار میکنند، اما والدین آگاه میدانند که میتوان بدون فشار زیاد و با یک برنامهریزی اصولی، فرزندان خود را به مرور درسها تشویق کرد. لازم نیست زمان زیادی را تلف کنیم؛ برای مثال، میتوان سه روز در هفته را انتخاب کرد و در هر روز، سه تا چهار نوبت ۱۵ تا ۳۰ دقیقهای را به مرور درسهای مختلف اختصاص داد.
این روش «مرورهای کوتاه»، یک تیر دو نشان میزند: هم از فراموش شدن مطالب جلوگیری میکند و هم باعث میشود فرزند شما بدون اینکه احساس خستگی یا فشار کند، آمادگی تحصیلی خود را حفظ نماید. باید به خاطر داشت که برنامههای درسی سنگین و فشرده در تابستان، نهتنها مفید نیستند، بلکه ممکن است باعث دلزدگی و کاهش انگیزه بچه نسبت به درس و یادگیری در سال آینده شوند.
هنر گفتوگو؛ جایگزینی صمیمیت با بازخواست
در دنیای امروز که نسل جدید در محیطی سرشار از اطلاعات و ارتباطات گسترده زندگی میکنند، روشهای قدیمی و سختگیرانه دیگر کارساز نیست. رفتارهای «بازخواستگونه» از سوی اولیا، در این عصر ارتباطات، جز ایجاد آسیبهای جبرانناپذیر در رابطه والدین و فرزند، حاصل دیگری ندارد. اولیای هوشمند کسانی هستند که از همین دوران کودکی و نوجوانی، تکنیک «گفتوگو» را جایگزین رابطههای سنتی و بازجویی میکنند.
بنابراین، در طول تابستان در هر موقعیتی که هستید، حتی در زمانهای بسیار کوتاه دو یا سه دقیقهای، به دنبال گفتوگوهای دوستانه با فرزندانتان باشید. اگر هوشمندانه عمل کنیم، میبینیم که گفتوگوهای صمیمانه، بهترین و موثرترین تکنیک برای کنترل و مدیریت غیرمستقیم رفتار فرزندان است.
آموزش فنون زودبازده و مسئولیتپذیری
یکی از بهترین تصمیماتی که میتوان در تابستان گرفت، آموزش یک «فن زودبازده» به فرزندان است. در دنیای پیشرفته امروز، یادگیری یک حرفه عملی، تأکیدی بر آموزش مسئولیتپذیری در کودکان و نوجوانان است. اگر به گذشته نگاه کنیم، میبینیم که در زمانهایی که رفاه امروز وجود نداشت، کار کردن بچهها در تابستان بسیار متداول بود و همین موضوع باعث رشد شخصیت آنها میشد. به عنوان مثال، فرزند پروفسور حسابی نقل میکند که در زمان وزارت پدرشان، با هدایت ایشان، دو تابستان پیاپی به یادگیری حرفه نجاری پرداختهاند. اولیای هوشمند میتوانند با ثبتنام فرزند خود در یک کلاس فنآموزی یا با کمک دوستان و آشنایان، تابستان را به فرصتی برای یادگیری دستکم یک یا دو فن زودبازده تبدیل کنند.
مدیریت فضای مجازی به جای ممنوعیت
مدیریت استفاده از تلفن همراه، بازیهای رایانهای و حضور در فضای مجازی، یکی از دغدغههای اصلی تابستان است. در گفتوشنودهایی که با بیش از یکصد نوجوان در کلاسهای مختلف انجام شده، وقتی از آنها پرسیده شد که «اگر شما جای پدر یا مادر بودید، چه پیشنهادی برای مدیریت موبایل میدادید؟»، تقریباً همه در یک نظر مشترک بودند: «جایگزین کردن فعالیتهای جذاب و انگیزشی.»
بنابراین، بهترین راهکار برای مدیریت فضای مجازی، تشویق بچهها به بازیهای گروهی، مطالعه، گفتوگو، یادگیری یک فن یا سپردن مسئولیتهای متناسب با سن آنهاست. همواره از فرزندانتان این پرسش را بپرسید: «تو دوست داری موبایل و دنیای مجازی را مدیریت کنی یا برعکس؟» به آنها تفهیم کنید که اگر نتوانند موبایل را مدیریت کنند، در واقع موبایل است که آنها را هدایت و کنترل خواهد کرد.
اولویت رشد و نظم خواب
بسیار حیاتی است که در نظر داشته باشیم فرزندان ما پیش از ۱۸ سالگی، مهمترین دوره رشد جسمانی خود را سپری میکنند؛ بنابراین باید بهشدت مراقب باشیم که در فصل تابستان دچار رخوت و رکود جسمی در منزل نشوند. در مورد خواب هم نکته ظریفی وجود دارد: هرچند خواب مناسب یکی از ضروریات عملکرد صحیح هورمون رشد در کودکان و نوجوانان است، اما باید توجه داشت که خواب بیش از حد (بهویژه خوابهای طولانی روزانه و دیر بیدار شدن)، از عوامل مهم کاهش خلاقیت و پویایی ذهنی فرزندان است. در این راستا، ثبتنام بچهها در یک یا دو فعالیت ورزشی و همچنین مدیریت منظم خواب (بهویژه تشویق به سحرخیزی و خوابیدن بهموقع در شب)، از عوامل اصلی حفظ سلامت جسم و روان در فصل تابستان است.
کشف استعدادها و خلق خاطرات ماندگار
فصل تابستان به دلیل فراغت بیشتر، بهترین زمان برای کشف استعدادهای بالقوه فرزندان است. هرچند استعدادیابی از نظر کارشناسان نیازمند صرف زمان قابلتوجهی است، اما تعطیلات فرصتی استثنایی برای این شناخت است. با حضور بچهها در کلاسهای مختلف، مانند موسیقی، خوشنویسی، فنآموزی و دیگر فعالیتها، هم خودِ فرزندان از استعدادشان آگاه میشوند و هم والدین شناخت بهتر و دقیقتری از آنها پیدا میکنند
سرمایهای برای آینده
مهمترین توصیه برای والدین آگاه و هوشمند این است که بکوشند در هر تابستان، با حفظ آرامش و صمیمیت در خانواده، بهویژه در سفرهایی که از سنتهای رایج و ارزشمند خانوادههای ایرانی است، بهترین و شیرینترین خاطرات را برای فرزندانمان رقم بزنند. به اعتقاد بسیاری از روانپزشکان، یکی از مهمترین عوامل ایجاد شور و نشاط در زندگی، ساختن خاطرات خوشی است که اعضای خانواده در کنار یکدیگر تجربه میکنند.
