هفت صبح، حمیده عبدالهی| صدای مته دندانپزشکی که سالها کابوس بیماران بود، این روزها کمتر از همیشه شنیده میشود. روی شیشه خیلی از مطبها اما یک جمله تازه جا خوش کرده: «درمان دندانپزشکی بهصورت اقساط». مرد میانسالی که دستش را روی گونهاش گذاشته، از کنار تابلو رد میشود و زیر لب میگوید: «دردش رو تحمل میکنم، پولش رو نه.» گرانی نجومی خدمات دندانپزشکی، از ایمپلنت و روکش گرفته تا ترمیمهای ساده، حالا کار را به جایی رسانده که نه فقط بیماران، که خود دندانپزشکان هم از رکود کاری میگویند؛ رکودی که اگر ادامه پیدا کند، به گفته فعالان این حوزه، طی چند سال آینده دهان و دندان میتواند به یکی از جدیترین بحرانهای سلامت عمومی در کشور تبدیل شود.
مسکن به جای درمان
«دندانم عصبکشی میخواست، دکتر گفت حداقل ۱۲میلیون. ترجیح دادم دردش را تحمل کنم، گفتم ولش کن، با مُسکن سر میکنم راهحلش درمان نیست!» این را مرد ۴۵ سالهای میگوید که سه ماه است با درد مزمن دندان کنار آمده. روایت او فقط یک نمونه از صدها مراجعهنکردنهایی است که این روزها دندانپزشکان از آن حرف میزنند.
یکی از دندانپزشکان عمومی در تهران میگوید: «قبلاً مریض میآمد همه دندانهایش را پشت سرهم درست میکرد و میرفت؛ اما حالا میگوید فعلاً یک دندان را درست کن، بقیه بماند برای بعد. حتی بیمارانی که وضعیت مالیشان بد نبود هم عقب کشیدهاند و دیگر توان پرداخت هزینههای ایمپلنت و روکشهای خارجی و... را ندارند.» به گفته او، افزایش چند برابری قیمت مواد، تجهیزات و ایمپلنتهای خارجی باعث شده هم بیماران توان پرداخت نداشته باشند و هم مطبها با کاهش شدید مراجعهکننده روبهرو شوند؛ وضعیتی که نتیجهاش، عقبافتادن درمان و تشدید مشکلات دهان و دندان در سطح جامعه است.
دندان؛ کالای لوکس
قیمت خدمات دندانپزشکی در یکی دو سال گذشته چنان جهش کرده که بسیاری از درمانها عملاً از دسترس طبقه متوسط و پایین خارج شدهاند. ایمپلنتهایی که تا چند سال پیش با هزینهای قابلتحمل انجام میشد، حالا بسته به برند و کشور سازنده، به دهها میلیون تومان رسیده و حتی ترمیمها و روکشهای ساده هم ارقام دور از ذهنی پیدا کردهاند.
یک بررسی میدانی در کلینیکهای تهران و مراکز دندانپزشکی نشان میدهد که هزینه یک پرکردن ساده دندان بسته به نوع مواد حدود ۳ تا ۴ میلیون تومان رسیده، عصبکشی هر دندان در موارد چندکاناله بیش از ۱۰ میلیون تومان و روکشهای معمولی که زمانی انتخاب رایج بیماران بود بین ۵ تا ۱۰ میلیون تومان است.
اما اوج ماجرا در ایمپلنتهاست؛ جایی که قیمت یک واحد ایمپلنت، بسته به برند، از حدود ۱۵ میلیون تومان برای نمونههای ایرانی شروع میشود و در برندهای کرهای به ۳۰ میلیون تومان میرسد. ایمپلنتهای اروپایی و بهویژه سوئیسی اما ارقامی بین ۴۰ تا ۶۰ میلیون تومان را هم رد کردهاند؛ آن هم برای فقط یک دندان. هزینههایی مثل پیوند استخوان، سینوس لیفت و جراحیهای جانبی نیز گاه بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان به این مبالغ اضافه میشود؛ مجموعهای که برای بسیاری از خانوادهها غیرقابل تصور است.دندانپزشکان میگویند؛ افزایش قیمتها نتیجه مستقیم بالا رفتن هزینه مواد مصرفی و تجهیزات وارداتی است و فشار آن مستقیماً روی دوش بیماران مینشیند. بسیاری از خانوادهها حالا ترجیح میدهند درمان را به تعویق بیندازند یا به کل کنار بگذارند.
اقساط روی شیشه مطبها
این روزها در خیابانهای مرکزی تهران، بیلبوردها و بنرهای زیادی را میبینید که روی آنها نوشته «ایمپلنت اقساطی»، یا«درمان دندانپزشکی بهصورت اقساط». این تابلوها نشانهای از رکود شدید خدمات دندانپزشکی ناشی از افزایش نجومی قیمتهاست. به زبان ساده شکلگیری چنین روندی، نشانهای از فشار اقتصادی بیسابقه بر مطبهاست. کاهش مراجعه بیماران باعث شده دندانپزشکان برای حفظ جریان مالی مطب و امکان ادامه فعالیت، پرداخت اقساطی را بهعنوان راهکار موقت ارائه دهند.
با این روش، بیماران میتوانند حداقل بخشی از درمان خود را انجام دهند. اما سیستم اقتصادی دندانپزشکی را تحت فشار بیشتری قرار میدهد و گاهی باعث استفاده از مواد جایگزین و کمکیفیت میشود. این تغییر، چشمانداز حرفه دندانپزشکی را نیز تحت تأثیر قرار داده و بسیاری از پزشکان را وادار کرده تا به سمت خدماتی با حاشیه سود بالاتر یا کارهای زیبایی حرکت کنند.تابلوهای قسطی حالا دیگر فقط تبلیغ نیستند؛ نمادی از یک بحران در حال شکلگیری است که سلامت دهان و دندان و چرخه اقتصادی خدمات دندانپزشکی را تهدید میکند.
کیفیت، قربانی گرانی
گرانی سرسامآور خدمات دندانپزشکی، نه تنها دسترسی مردم را محدود کرده بلکه روی کیفیت درمانها هم اثر گذاشته است. بسیاری از مطبها، به دلیل فشار هزینههای بالای مواد و تجهیزات، مجبور شدهاند به سراغ جایگزینهای ارزانتر بروند؛ موادی که دوام و ماندگاری کمتری دارند.
نتیجه، درمانهایی است که طول عمر کوتاهتری دارند و بیماران پس از چند ماه با ترک خوردن یا شکستن روکش و ایمپلنت مواجه میشوند. در بسیاری از موارد، هزینه دوباره برای اصلاح این درمانها، از بودجه بیماران خارج است و کیفیت پایین کار، اعتماد عمومی به دندانپزشکی را نیز کاهش میدهد.این وضعیت، هشدار کارشناسان را به دنبال داشته است: ادامه روند فعلی میتواند سلامت دهان و دندان جامعه را به مرور تضعیف کرده و بار مالی سنگینتری روی خانوادهها و سیستم درمانی تحمیل کند.
نسل آینده در معرض خطر
بحران دندانپزشکی، امروز فقط بزرگسالان را تهدید نمیکند. کودکان و نوجوانان هم بیشترین قربانیان آن هستند. با حذف طرحهای حمایتی مدارس و کاهش ویزیتهای دورهای، بسیاری از کودکان فرصت شناسایی و درمان به موقع مشکلات دندان را از دست دادهاند. پوسیدگیهای سادهای که پیش از این قابل پیشگیری بود، حالا به عفونتهای جدی، درد مزمن و مشکلات جویدن تبدیل میشوند.
این روند تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی و تحصیل کودکان دارد. مشکلات دهان و دندان باعث درد، کاهش تمرکز در کلاس، اختلال در تغذیه و حتی ضعف سیستم ایمنی میشود. علاوه بر آن، کارشناسان هشدار میدهند که عدم رسیدگی به سلامت دندان کودکان، بار مالی و درمانی آینده را برای خانوادهها و دولت سنگینتر خواهد کرد، زیرا درمانهای پیچیدهتر و طولانیمدت هزینه بسیار بالاتری نسبت به پیشگیری دارد.
در کنار پیامدهای سلامت جسمی، بحران دندانپزشکی بر سلامت روان نسل جوان نیز اثرگذار است. ظاهر دندانها و لبخند کودک نقش مهمی در اعتماد به نفس، تعاملات اجتماعی و رشد روانی او دارد. کودکی که به دلیل نداشتن امکان درمان، مجبور به پنهان کردن لبخند یا تحمل درد مزمن باشد، در بلندمدت با چالشهای اجتماعی و روحی مواجه میشود.کارشناسان حوزه سلامت هشدار میدهند که اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، نسل جوان ایران با موجی از بیماریهای دهان و دندان روبهرو خواهد شد که درمان آن بسیار دشوارتر و پرهزینهتر از اقدام پیشگیرانه است. به عبارتی، هر روز تأخیر در درمان کودکان، فردا هزینهای چندین برابر برای جامعه و سیستم سلامت ایجاد خواهد کرد.
نسل جوان در سایه گرانی دندانپزشکی
این گرانی، جامعه را به سمتی سوق داده که «تعویق درمان» به اولین گزینه و «راهکارهای جایگزینِ ارزان» به تنها چاره تبدیل شده است. دکتر هوشنگ مولایی، دندانپزشک، در گفتوگو با «هفت صبح» پرده از واقعیتی تلخ برمیدارد: «امروز شاهد پدیدهای هستیم که پیش از این تصور ناپذیر بود؛ نوجوانان و جوانانی که در ابتدای مسیر زندگی هستند، به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینههای ترمیم اصولی، به استفاده از دندان مصنوعی روی آوردهاند.»
به گفته این متخصص، استفاده از پروتزهای متحرک (دندان مصنوعی) در سنین پایین، فرآیند «پیری دهان» را به شکلی غیرطبیعی تسریع میکند. دکتر مولایی معتقد است این روند نه تنها سلامت جسمی و ساختار فک جوانان را به خطر میاندازد، بلکه ضربهای مهلک به اعتماد به نفس و کیفیت زندگی اجتماعی آنها وارد میکند. او میگوید: «وقتی یک جوان نتواند با اطمینان لبخند بزند، تمام ابعاد زندگی او از روابط اجتماعی تا فرصتهای شغلی تحتتأثیر قرار میگیرد. ما با نسلی روبهرو هستیم که به دلیل فقرِ درمانی، در حال از دست دادن سرمایههای انسانی و روانی خود است.»
اقتصادِ لرزانِ مطبها؛ از درمانهای اقساطی تا کاهش کیفیت
فشار اقتصادیِ فعلی، یک بازی دو سر باخت است؛ هم برای بیمار و هم برای پزشک. دکتر مولایی با اشاره به رکود حاکم بر مطبها توضیح میدهد: «با ریزش شدید تعداد مراجعات، بسیاری از همکاران من ناگزیر شدهاند به سیستم پرداخت اقساطی روی بیاورند. اما واقعیت این است که قسطیسازی تنها یک مُسکن موقت برای اقتصادِ مطب است و نمیتواند جایگزین یک ساختارِ درمانیِ اصولی شود.» او هشدار میدهد که تداوم این وضعیت، جامعه را به سمت «درمانهای وصلهپینهای» بیماریهای دهان و دندان سوق میدهد؛ درمانهای ارزان و کوتاهمدتی که نه دوام دارند و نه کیفیت و تنها راه را برای بحرانهای جدیتر در آینده هموار میکنند.
