سینما بر لبه تجمل
ساخت سالن‌های ویژه شاید تجربه تماشای فیلم را ارتقا دهد، ولی بدون توجه به قدرت خرید مردم، فاصله سینما با مخاطبان اصلی‌اش بیشتر خواهد شد
هفت صبح، ملک میرمهدی| خبر احداث پنج سالن VIP جدید در پردیس سینمایی کورش، در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از توسعه زیرساخت‌های سینمایی و تلاش برای ارتقای کیفیت خدمات به مخاطبان باشد. سالن‌های مجهزتر، صندلی‌های راحت‌تر، امکانات پذیرایی و تجربه متفاوت تماشای فیلم، بخشی از تغییراتی هستند که سینماداران برای جذب مخاطب و افزایش درآمد دنبال می‌کنند.
با این حال، در اقتصادی که هزینه‌های زندگی هر روز سهم بیشتری از درآمد خانوار را می‌بلعد، توسعه سینمای لوکس پرسشی جدی را پیش روی صنعت سینمای ایران قرار می‌دهد: آیا مسئله امروز سینمای ایران کمبود سالن‌های VIP است یا از دست رفتن توان اقتصادی مخاطبانی که زمانی برای تماشای یک فیلم با خانواده راهی سینما می‌شدند؟ واقعیت این است که سینما در ایران به‌تدریج از یک تفریح عمومی و نسبتاً در دسترس فاصله گرفته است.
افزایش قیمت بلیت، هزینه رفت‌وآمد، خوراکی و سایر مخارج جانبی، مجموع هزینه یک شب سینما رفتن را به رقمی قابل توجه تبدیل کرده است. این هزینه برای یک نفر شاید همچنان در فهرست مخارج تفریحی قرار بگیرد ولی برای خانواده‌ای سه یا چهار نفره داستان متفاوتی دارد. خانواده‌ای که باید میان هزینه‌های مسکن، خوراک، آموزش، درمان و سایر نیازهای روزمره تعادل برقرار کند، برای اختصاص دادن بخشی از درآمدش به یک تفریح چندساعته با محاسبه‌ای جدی روبه‌روست. در چنین شرایطی، خبر توسعه سالن‌های VIP بیش از آنکه نویدبخش گسترش دسترسی به سینما باشد، این نگرانی را ایجاد می‌کند که صنعت سینما در حال حرکت به سمت مخاطبانی با قدرت خرید بالاتر است.
سینمای لوکس؛ پاسخ به کدام نیاز مخاطب؟
البته نمی‌توان با اصل سرمایه‌گذاری در سالن‌های مجهز مخالفت کرد. سینما برای ادامه حیات به نوسازی، تجهیزات باکیفیت، صندلی‌های استاندارد، سیستم صوتی و تصویری مناسب و خدمات مطلوب نیاز دارد. پردیس‌های سینمایی نیز برای رقابت با سرگرمی‌های خانگی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین باید تجربه‌ای متفاوت از تماشای فیلم در خانه ارائه کنند. مخاطبی که از تلویزیون بزرگ، سیستم صوتی مناسب و امکان تماشای فیلم در فضایی خصوصی برخوردار است، برای خروج از خانه و خرید بلیت سینما به انگیزه‌ای فراتر از دیدن یک فیلم نیاز دارد. از این منظر، ارتقای کیفیت سالن‌ها می‌تواند به جذابیت سینما کمک کند.
مسئله از جایی آغاز می‌شود که ارتقای کیفیت خدمات با افزایش هزینه دسترسی به سینما گره می‌خورد. سالن VIP قرار است چه نیازی را برطرف کند و هزینه این تجربه ویژه را چه گروهی می‌تواند بپردازد؟ اگر توسعه سالن‌های لوکس به معنای ایجاد گزینه‌ای گران‌تر برای مخاطبانی با درآمد بالاتر باشد، می‌توان آن را بخشی از تنوع خدمات سینمایی دانست. با این حال، اگر سرمایه‌گذاری و توجه مدیریتی به سمت این سالن‌ها حرکت کند و سالن‌های معمولی از نظر کیفیت، امکانات و رسیدگی در حاشیه قرار بگیرند، اتفاق دیگری رخ خواهد داد. سینما به فضایی با دو سطح متفاوت از خدمات تبدیل می‌شود؛
یک سطح برای کسانی که توان پرداخت هزینه بیشتر دارند و سطح دیگر برای مخاطبانی که باید با امکانات محدودتر کنار بیایند. سینماداری البته یک فعالیت اقتصادی است و سرمایه‌گذار برای بازگشت سرمایه خود به درآمد نیاز دارد. با این حال، سینما با بسیاری از کسب‌وکارهای خدماتی تفاوت دارد. این مکان بخشی از زیرساخت فرهنگی جامعه است و میزان دسترسی عمومی به آن در کیفیت زندگی فرهنگی شهروندان نقش دارد. به همین دلیل، ارزیابی موفقیت یک پردیس سینمایی را نمی‌توان فقط با تعداد سالن‌ها، میزان فروش یا درآمد حاصل از خدمات ویژه سنجید. تعداد افرادی که امکان تماشای فیلم در آن را دارند نیز باید در این ارزیابی جایگاه داشته باشند.
خانواده‌ها؛ غایبان احتمالی سینمای لوکس
برای درک بهتر مسئله کافی است هزینه یک نوبت سینما رفتن یک خانواده چهار نفره را در نظر بگیریم. چهار بلیت، رفت‌وآمد و احتمالاً خرید خوراکی و نوشیدنی، مجموع مخارجی ایجاد می‌کند که با افزایش قیمت خدمات ویژه بیشتر هم خواهد شد. حتی اگر خانواده تصمیم بگیرد از امکانات جانبی استفاده نکند، افزایش قیمت بلیت‌های معمولی و فاصله گرفتن آنها از توان خرید خانوار می‌تواند برنامه سینما رفتن را به تفریحی گاه‌به‌گاه و مناسبتی تبدیل کند.
از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که سینما برای جذب مخاطب با رقیبی قدرتمند به نام نمایش خانگی مواجه است. مخاطب در خانه، بدون پرداخت هزینه رفت‌وآمد و با امکان تماشای آثار متنوع، گزینه‌های متعددی در اختیار دارد. اگر سینما از نظر اقتصادی فاصله بیشتری با این تجربه ایجاد کند، صرف برخورداری از صندلی‌های لوکس و خدمات پذیرایی ویژه نمی‌تواند تضمین‌کننده بازگشت مخاطبان باشد. آنچه تماشاگر را به سالن می‌کشاند، ترکیبی از کیفیت فیلم، قیمت متناسب، دسترسی آسان و تجربه مطلوب تماشاست. حذف هر یک از این عوامل می‌تواند انگیزه حضور او را کاهش دهد.
رونق سینما با صندلی گران‌تر به دست نمی‌آید
توسعه سالن‌های VIP در صورتی می‌تواند اتفاق مثبتی برای سینمای ایران باشد که به افزایش تنوع خدمات محدود بماند و بهانه‌ای برای گران‌تر شدن عمومی سینما یا غفلت از سالن‌های عادی نشود. صنعت سینما به سرمایه‌گذاری نیاز دارد، ولی این سرمایه‌گذاری باید با واقعیت اقتصادی جامعه تناسب داشته باشد. ساخت سالن‌های مجهز، بدون توجه به قدرت خرید مخاطب، شبیه توسعه رستوران‌های گران‌قیمت در شهری است که بخش بزرگی از ساکنانش برای تأمین هزینه‌های روزمره با دشواری مواجه‌اند.
احداث پنج سالن VIP جدید در پردیس کورش را می‌توان از زاویه توسعه خدمات و جذب سرمایه بررسی کرد، ولی پرسش اصلی همچنان پابرجاست: سینمای ایران برای چه کسی ساخته می‌شود؟ برای مخاطبی که حاضر است هزینه بیشتری برای تجربه‌ای لوکس بپردازد یا برای خانواده‌ای که می‌خواهد با بودجه‌ای متعارف، چند ساعت از زندگی روزمره فاصله بگیرد؟
