از پس خرید دفتر و مداد هم بر نمیآییم
مردم درگذشته لوازم تحریر مورد نیاز دانشآموزان را بهصورت متمرکز در آخر شهریور میخریدند و حتی در صورت تخفیف بیش از نیاز میخریدند؛ اما الان بهاندازه نیاز میخرند یا بخشی از خرید موردنیاز خود را به ماههای دیگر منتقل کردهاند
هفت صبح| در حال حاضر در آستانه فصل پاییز هستیم که دانشآموزان و دانشجویان لوازم تحریر مورد نیازشان را خریداری میکنند. بررسیهای میدانی حاکی از این است که قیمت این کالاها بیش از ۲۰۰ درصد افزایش پیدا کرده، در همین رابطه خبرنگار هفتصبح با مهرداد عالیپور هریسی، رئیس هیئتمدیره انجمن صنایع خلاق لوازمتحریر و اسباببازی، گفتوگو کرده است.
وی با اشاره به تغییرات شش ماه اخیر، درباره وضعیت صنعت نوشتافزار گفت: مشکل اصلی صنعت در مقطع کنونی خلأ لجستیک است. در صنعت لوازم تحریر تأمین مواد اولیه از کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، چین و هند انجام میشود که در هر چهار مسیر حمل زمینی، ریلی، دریایی و هوایی دشوار شده است، به طوری که هزینه حمل یک کانتینر ۲۰ فوت از حدود ۳ هزار دلار به ۱۲ تا ۱۵ هزار دلار و در برخی موارد تا بیش از ۴۰ هزار دلار افزایش یافته است.
عالیپور هریسی با تشریح وضعیت صنعت لوازم تحریر و عوامل موثر در گرانی آن گفت: «اولین مسئله در گرانیهای تامین مواد اولیه رزرو حملونقل است که مقدار دشواری شده، خصوصاً در رابطه با کشور هند که حمل کالا را از این کشور بسیار دشوارتر کرده است. دومین مسئله، بحث هزینههاست که قبلاً شاید بهطور میانگین برای کانتینر ۲۰ فوت مبلغی حدود ۳ هزار دلار (گاهی کمی کمتر یا بیشتر) هزینه میشد، اما این عدد الان در حالت خوشبینانه حدود ۱۲ هزار تا ۱۵ هزار دلار برآورد میشود و گاهی اوقات تا بیش از ۴۰ هزار دلار برای کالاهایی که مدتی توقف داشتند یا برای بیمه ریسک باید پرداخت شود و مبلغ دموراژ نیز به آنها اضافه شده است.
مجموعا این تخلیه و بارگیری مجدد و مسائلی از این قبیل، هزینهها را در این دامنه تغییر داده، ولی بهطور نرمال افزایش حداقل بین ۴ تا ۵ برابر برای شرایط فعلی وجود دارد. سومین مسئله، مدت زمان رسیدن این محمولههاست. در گذشته گاهی اوقات این محمولهها بین ۲۲ تا ۳۰ روز بهطور دریایی و بهطور زمینی با زمان کوتاهتری میآمدند، ولی الان گاهی اوقات دو تا سه ماه طول میکشد.
از طرف دیگر، موضوع مهمی که به هیچ وجه قابل پیشبینی نیست این است که ما امکان ترک کردن یا دنبال کردن به روش قبلی را خیلی ساده نداریم؛ یعنی ما کشتی را بارگیری میکنیم، ولی بعد از دو ماه مثلاً هیچ اطلاعی در دسترس نداریم و ناگهان یکدفعه میتوانیم دسترسی به بارمان پیدا کنیم.»
انتظار برای محمولهها و کندی گردش سرمایه
عالیپور هریسی با اشاره به مشکلات زنجیرهای ناشی از این وضعیت، گفت: «وقتی ما یک ماده اولیه مثل جوهر یا نوک یا هر وسیله دیگری را تهیه میکنیم، معمولاً از ۲۰ روز یا یک ماه قبل شروع میکنیم به آمادهسازی بقیه ادواتی که در ایران باید ساخته شوند، اما این عدم اطلاع از زمان دقیق رسیدن محمولهها موجب شده که ما ابتدا منتظر میمانیم، قطعاً محموله برسد و بعد کارمان را شروع کنیم.
البته ممکن است این سوال شود که چرا این کار را میکنیم؛ بهخاطر اینکه نگران هستیم چون گاهی اوقات چند ده میلیارد پول را برای تأمین بقیه ادوات صرف کنیم و بعد اگر این محموله نرسد زیان میشود، پس ما مجبور هستیم این کار را بکنیم. از طرفی مشکل اصلی این است که طبیعتاROI (نرخ بازگشت سرمایه) یا سرعت گردش سرمایه سالانه ما کندتر میشود. این موجب میشود که هزینههای سربار و عملیاتی ما نسبت به واحد کالای تولید و عرضهشده افزایش پیدا کند.»
افزایش هزینه گازوئیل از ۳۰۰۰ تومان تا ۶۰ هزار تومان
وی با اشاره به مشکلات حوزه انرژی، گفت: «از یک طرف هزینههای برق در فیشها افزایش خودش را نشان داده و از طرف دیگر مصرف گازوئیل که برای ما بسیار ضروری است، با هزینه بالایی روبهرو شده، ما سال گذشته در سامانه گازوئیل ۳ هزار تومان خریداری میکردیم، هرچند گاهی اوقات ۵۰ درصد سهمیه داده میشد. اما الان در سامانه رسمی با عدد بالای ۳۰ هزار تومان مواجه هستیم؛ یعنی بیش از ۱۰ تا ۱۵ برابر قیمت روبهرو هستیم.
سال گذشته در زمانی که سهمیه به ما داده نمیشد و مجبور بودیم از بازار آزاد تهیه کنیم (که تحت عنوان خرید کالای قاچاق واحد تولیدی مورد انتقاد بود)، در بازار آزاد با قیمت گازوئیل ۱۵ هزار تومان حداکثر تهیه میکردیم. اما امروز در نبود سهمیه کافی برای ما، گاهی اوقات این کالا را تا ۶۰ تومان هم تهیه کردهایم، ولی بهطور نرمال بین ۳۰ تا ۴۰ تومان قیمت تهیه گازوئیل تمام میشود.»
عالیپور هریسی با اشاره به هزینههای سایر عوامل، مثلا در رابطه با خرابیهای دستگاهها، تعمیرات، نگهداری یا در رابطه با زیرساخت اظهار کرد: «به هر ترتیب استهلاک و فرسودگیهایی که داریم، هر روز نیاز به بازسازی، تعمیر و تجهیز جدید است. مثلاً در صنعت برق، چه در خرید سیم و کابل و سایر ادوات برای کارخانه، خرید جعبه برق، کلیدها و تجهیزات مختلف، قیمتها چندین برابر شده و هیچ ضابطه یا قاعده مشخصی هم ندارد که این خودبهخود هزینه سربار و هزینه عملیاتی ما را بالا برده است.»
وی با اشاره به هزینههای تعمیرات ابنیه، گفت: «اگر در رابطه با ابنیه هم بخواهیم مقایسه کنیم، اگر شما بخشی از ساختمان تعمیر، نگهداری یا توسعه داشته باشید، هزینهها حداقل ۴ تا ۵ برابر یا بیشتر شده است. بهعنوان مثال، سال گذشته در یک چنین زمانی به ازای یک متر مربع دیوارکشی آجری ۲۵۰ هزار تومان دستمزد باید میدادید، ولی این عدد الان به یک میلیون تومان تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان افزایش پیدا کرده است؛ یعنی در واقع آنجا دیگر ضابطهها تابع قانون کار نیستند.»
نرخ ارز و افزایش هزینههای تولید
عالیپور هریسی با اشاره به نرخ ارز، گفت: «نرخ ارز الان در سامانه حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ تومان خریداری میشود و از طرف دیگر نرخ آزاد ارز ۲۱۰ تا ۲۳۰ هزار تومان بهفروش میرسد. اینها از جمله عواملی هستند که موجب افزایش هزینه تولید و بر قیمت مصرفکننده اثرگذار است.» وی با اشاره به وضعیت تقاضا، گفت: «در رابطه با سمت تقاضا، ما با یک رکود تورمی روبهرو هستیم.
افزایش قیمتها و تورم به وجود آمده، قدرت خرید مصرفکننده را کاهش داده و موجب تمرکز مصرفکننده برای تأمین مالی برای بخش مهمتر سبد مصرفش میشود؛ یعنی در واقع تمرکز مصرفکننده از کالاهای غیرضروری به سمت کالاهای ضروری میرود. همه اینها از جمله عواملی هستند که در بخش نوشتافزار ما با رکود مواجه میشویم.»
وی با اشاره به وضعیت خاص لوازمتحریر، گفت: «ما در بخش نوشتافزار، به جز خودکار و مداد که از کالاهای تقریباً نیمهضروری برای بچهها و کودکان و دانشآموزان و دانشجویان هستند، در مورد بسیاری از کالاها مثل ماژیکها و مارکرهای مختلف و سایر ادواتی که استفاده میشود، در واقع اینها کالای نیمهضروری یا غیرضروری هستند. خودبهخود زمانی که سبد خانوار گسترده است ولی توان مالیاش محدود است، از سبد خرید حذف میشود. به زبان سادهتر، در سمت تقاضا به علت به وجود آمدن یک رکود تورمی، ما شاهد کاهش فروش تعدادی لوازم تحریر هستیم.
ما عدد و ارقام دقیقی از اینکه چقدر این کاهش وجود دارد، نداریم، اما در مورد چند واحد صنفی که مورد مطالعه خودمان بودند و خواهش کردیم اطلاعات فروش را در اختیار قرار دهند، بهطور رندوم در این واحدها حدود ۵۲ درصد کاهش تعدادی فروش را حداقل شاهد هستیم. این اعداد و ارقام برای راستیآزمایی، نیازمند بررسی دقیقتر و مطالعات طولی در جغرافیای مختلف است. به عبارت دیگر به علت عدم تناسب بین افزایش حقوق و دستمزد برای سرمایههای انسانی موجود در جامعه (خصوصاً کارمندان و کارگران) نسبت به تورم موجود، سبد مصرف را کوچک کرده است.
تفاوت جغرافیایی و کالایی؛ تأثیر رکود در شهرها و محصولات مختلف
عالیپور هریسی با اشاره به تفاوت تأثیر رکود در شهرهای مختلف، اظهار داشت: «در شهرهای مختلف این تأثیر متفاوت است. مثلاً ما در بخشی از مطالعه خودمان در صدور فاکتورها شاهد این هستیم که در شهرهایی مثل خراسان و همینطور در شهرهای شمالی این کاهش نسبت به بعضی از استانهای دیگر کمتر بود، ولی در بعضی از استانها این کاهش شدیدتر بود.
پس یک مسئله جغرافیا را در همین وضعیت در کشور پهناور ایران باید در نظر گرفت. دومین مسئلهای که در این رابطه وجود دارد، تأثیر این عوامل بر روی کالاها و گروههای مختلف کاری متنوع است. این تأثیر بر روی خودکار بهعنوان مثال یا مداد، متفاوت با تصویر بر روی سایر کالاها مثل لوازم فایلینگ، پوشهها و کلاسورها، همینطور ابزار اداری مثل منگنه و پانچها و همینطور روی کالاهای مختلف مثل کالاهای سرگرمی و کلاژها و خودساختنی کودکان کاملاً متفاوت است؛ یعنی بر روی کالای ضروری و غیرضروری، این اثر متفاوت است.»
وی با اشاره به شرایطی که الان حاکم است بر روی بازار گفت: «یک مسئله که وجود دارد این است که ما باید طبیعتاً به مواد اولیه دستیابی پیدا کنیم. ضروری است که دولت از طریق ایجاد روشهای تسهیل، اجازه بدهد که بنگاهها فوراً دسترسی به مواد اولیه پیدا کنند و موانع داخلی، در کنار موانع خارجی و سیاسی، مانع از دسترسی تولیدکنندهها به مواد اولیه نشود.»
عالیپور هریسی با اشاره به پالسهای مثبت موجود در بازار، گفت: «اولاً در چند واحد صنفی مورد مطالعه ما در شهر تهران و همینطور از چند شرکت که تأمینکننده کالا هستند، اطلاعات را در دست داریم. بهطور رندوم سمپلینگ یا یک نمونه تصادفی که مورد مطالعه قرار گرفته، به نظر میآید که از هفته اول یا هفته آخر مرداد ماه تا هفته شهریور ماه که مورد مطالعه ما تقریباً بوده (تقریباً ۵ روزش)، حدود میزان تقاضا در واحدهای صنفی حدود ۴ برابر شده است. یعنی به نظر میآید که تقاضا دارد آغاز میشود و این میتواند خبر خوبی باشد در واحدهای صنفی و واحدهای تولیدی؛ که این تقاضا دارد مقداری تقویت میشود.»
وی با اشاره به پیشبینی رفتار خرید در ماههای آینده، گفت: «نکته دوم، انتظاری که ما بر مبنای اطلاعات شهودی خودمان در طی سالها بررسی بازار داریم، به نظر میآید که با توجه به محدودیت منابع برای مصرفکننده، ما بهجای اینکه یک رفتار بهشدت سینوسی در تقاضا را شاهد باشیم، با یک خرید نرمال روبهرو خواهیم بود. به زبان دیگر، ما در هفته آخر شهریور و هفته اول مهر با یک پیک خرید بسیار بالا مواجه بودیم.
عالی پور هریسی با بیان اینکه در مهرماه بعضی از تأمینکنندهها بیش از ۵۰ درصد کالاهایشان را عرضه میکردند، تصریح کرد: «در حال حاضر کاهش تقاضا نباید خیلی نگرانی ایجاد کند، چون ممکن است مردم به علت مدیریت مالی خودشان تصمیم بگیرند که به جای خرید متمرکز در آخر شهریور، خرید را به یکی یا دو ماه و مثلاً این خرید تا آذر ماه هم پیش ببرند.
یعنی تصور من این است که از ابتدای شهریور تا الان یک روند صعودی در سمت تقاضا به وجود آمده که این مشهود است در واحدهای صنفی و همینطور در تأمینکنندهها. به نظر من، بهجای اینکه این رشد سینوسی با یک پیک عجیب در هفته آخر شهریور و هفته اول مهر خودش را نشان بدهد، برای هفتههای متوالی در طول سال این تقاضا وجود خواهد داشت. آن وقت در آخر سال میشود این پیشبینی را کرد که در واقع این کاهش یا افزایش چقدر بوده است.»
تولید سهشیفت ادامه دارد
عالیپور هریسی در پایان، با اشاره به وضعیت تولیدکنندگان گفت: «صنعت نوشتافزار برخوردار از سرمایههای دارای ضریب شرافت بالا در بخش تولید، واردات، توزیع و تأمین است، من تا آنجا که اطلاع دارم، تمام شرکتهایی که فعال هستند، الان با حداکثر ظرفیت (آنهایی که دسترسی به مواد اولیه دارند) باید با حداکثر ظرفیت و حتی در روزهای تعطیل و گاهاً بهطور سهشیفت در حال تولید باشند.» عالیپور هریسی درباره وضعیت افزایش قیمت نوشتافزار، اظهار داشت: «با توجه به کاهش تقاضای مصرفکننده و با توجه به اینکه صنعت نوشتافزار محصولاتش شاید نسبت به هزینه درمان یا تغذیه در اولویت اول مردم قرار نمیگیرد، به همین دلیل افزایش کمتری داشته است.»
وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر رکود تورمی بر رفتار مصرفکننده، گفت: «بهطور کلی بر اساس مطالعاتی که در حوزه اقتصاد رفتاری توضیح داده شده، وضعیت فعلی بازار منطبق بر همان اصول است. اصولاً زمانی که رکود تورمی رخ میدهد، مردم بهطور عمومی به دنبال کالای ارزانتر میروند. حتی من اخیراً مطلبی را مطالعه میکردم که در مورد میانگین قیمت کفشی که مردم از فضای مجازی خریداری میکنند، نسبت به میانگین قیمت هر جفت کفشی که در دو یا سه سال قبل خریداری میکردند، بهشدت کاهش پیدا کرده است. در مورد نوشتافزار هم بله، شاهد این موضوع هستیم.»
وی با اشاره به تغییر رفتار خرید، گفت: «مردم، قبلاً اگر میگفتند سه تا از این بخرید، یکیاش رایگان است خرید میکردند، اما الان مردم ترجیح میدهند همان یکی را که نیاز دارند بخرند و از آفرها استفاده نکنند؛ یعنی در واقع مدیریت هزینه در میزان خرید. مصرف آتی نزدیکشان را خرید میکنند (در حوزه اقتصاد رفتاری میگوییم) و خیلی برای بعد خرید نمیکنند. دوم اینکه در بین کالاهایی که میخواهند خریداری کنند، قیمت به پارامتر مهمتری تبدیل شده است. بهطور مشروط، این موضوع روشن است.»
