باغدار میکارد، واسطه قیمت میگذارد
میوه داخلی از باغ تا مغازه چند دست میچرخد و هر دست عدد تازهای به قیمت اضافه میکند
هفت صبح| بر اساس نرخنامه میدان مرکزی میوه و ترهبار تهران، قیمت عمدهفروشی انگور از ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان، آلبالو ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان و گیلاس حدود ۲۵۰ هزار تومان است، اما در بازار خردهفروشی، این ارقام به مراتب بالاتر میروند؛ گیلاس در برخی نقاط تهران تا ۷۰۰ هزار تومان، شلیل و زردآلو تا ۵۰۰ هزار تومان و هلو تا ۴۵۰ هزار تومان به فروش میرسد. در مقابل، موز وارداتی که از اکوادور، هند و فیلیپین وارد میشود، با قیمتی حدود ۲۵۰ تا ۳۳۰ هزار تومان در خردهفروشیها عرضه میشود. قیمت گمرکی هر کیلو موز حدود ۰.۸ دلار (حدود ۲۰۰ تومان با نرخ ارز گمرکی) برآورد شده است و حتی با احتساب هزینههای حملونقل و سود واردکنندگان، قیمت نهایی آن بسیار کمتر از میوههای داخلی است.
محصولات وارداتی با قیمت مشخص وارد میشوند و امکان گرانفروشی ندارند
کمال یدالهی، مدیرعامل اتحادیه سراسری تعاونی کشاورزی باغبانی ایران، با اشاره به تأثیر افزایش هزینههای تولید بر قیمت میوه، گفت: «قیمت میوه بهطور مستقیم تحت تأثیر افزایش قیمت نهادهای تولید کشاورزی است. هزینههایی مانند کارگری، حملونقل و سایر نهادهای تولید، رشد بسیار زیادی داشتهاند و این موضوع، تولید را برای کشاورز مقرونبهصرفه نکرده است. از سوی دیگر، تفاوت قیمت میوه در میدان مرکزی با مغازهها بسیار محسوس است و این فاصله، نشاندهنده حلقههای واسطه و افزایش قیمتها در بازار است. متأسفانه این افزایش قیمتها بیشتر به بازار برمیگردد تا تولیدکننده.»
وی با بیان اینکه هر هفته قیمت کف و سقف میوه در میدان مرکزی مشخص است، افزود:« برای مثال، اگر سیب در میدان مرکزی با قیمت ۱۲۰هزار تومان خریداری شود، با احتساب ۳۵درصد سود برای مغازهدار، قیمت آن در مغازه نباید به ۳۰۰ هزار تومان برسد اما در برخی مناطق با قیمت هر کیلو ۳۰۰ هزار تومان عرضه میشود. این تفاوت قیمت در محصولاتی مانند خیار، گوجهفرنگی و سیبزمینی نیز مشاهده میشود. این افزایش قیمتها به دلیل هزینههای حملونقل، بستهبندی و سود فروشندگان است و نشاندهنده نیاز جدی به نظارت بر بازار است.»
یدالهی با تاکید بر اینکه میوههای وارداتی مانند موز و انبه به دلیل ماندگاری پایین، قیمت ثابتتری دارند، تصریح کرد:« این محصولات به دلیل فسادپذیری بالا، باید سریعاً به فروش برسند و امکان افزایش قیمت آنها وجود ندارد. در حالی که محصولاتی مانند سیب که قابلیت نگهداری در سردخانه را دارند، بهمرور و در طول سال عرضه میشوند و این موضوع، امکان افزایش قیمت را برای آنها فراهم میکند. ذخیرهسازی میوهها برای عرضه در طول سال، یک ضرورت است، اما نباید بهعنوان احتکار تلقی شود.»
مدیرعامل اتحادیه سراسری تعاونی کشاورزی باغبانی ایران با اشاره به افزایش هزینههای تولید، افزود:« کشاورزان با افزایش هزینههای نهادههایی مانند سموم، کود و سوخت مواجه هستند. برای نمونه، قیمت سموم بهشدت افزایش یافته و هر لیتر سم به ۱۲ میلیون تومان رسیده است. با وجود ثابت بودن تولید، هزینههای تولید هر روز افزایش مییابد و این موضوع، فشار زیادی را به کشاورزان وارد میکند.»
واسطهها عامل گرانی میوههای تولید داخل
همچنین رضا کلهر، مدیرعامل شرکت تعاونی روستایی کهریزک و عضو تعاون روستایی تهران، با اشاره به نقش واسطهها در افزایش قیمت میوه، گفت: «یکی از مهمترین عواملی که باعث افزایش قیمت میوه میشود، وجود واسطههای متعدد بین باغدار و مصرفکننده است. برای نمونه، باغدار در اردبیل محصول خود را به واسطههای محلی میفروشد، آنها به واسطههای تهران و سپس به میدان ترهبار و نهایتاً به خردهفروش میرسد.
این چند دستی، هزینههای حملونقل، سود واسطهها و ضایعات را به قیمت نهایی اضافه میکند و باعث افزایش قابلتوجه قیمت میشود.» وی با بیان اینکه افزایش هزینههای تولید مانند کود، سم و سوخت نیز به گرانی میوه دامن میزند، افزود: «هزینههای کاشت، داشت و برداشت بهشدت افزایش یافته و این موضوع، قیمت تمامشده محصول را بالا برده است. اگرچه طرحهایی مانند «روستا بازار» میتواند تا حدودی واسطهها را حذف کند، اما به دلیل حجم بالای تولید و نیاز به حملونقل انبوه، حذف کامل واسطهها عملی نیست. کشاورزان به دلیل تناژ بالا، نمیتوانند مستقیماً به مصرفکننده نهایی عرضه کنند و این زنجیره، امری اجتنابناپذیر است.»
کلهر با تاکید بر اینکه میوههای وارداتی مانند موز نیز از روند مشابهی پیروی میکنند، تصریح کرد: «موز معمولاً یک تا دو ماه قبل از ورود به بازار چیده میشود و بهمرور رنگ گرفته و بازارپسند میشود. واردکنندگان این محصول، تعداد محدودی هستند و قیمت را بر اساس هزینههای خود و سود مشخص تعیین میکنند. اما میوههای فصلی مانند گیلاس و انگور که ماندگاری پایینی دارند، باید در مدت کوتاهی به مصرفکننده برسند و این موضوع، امکان حذف واسطهها را دشوارتر میکند.»
مدیرعامل شرکت تعاونی روستایی کهریزک در ادامه، گفت: «زنجیره تأمین میوه از باغدار تا مصرفکننده، حداقل سه دست واسطه دارد که هرکدام سود خود را به قیمت نهایی اضافه میکنند. اگرچه این زنجیره اجتنابناپذیر است، اما میتوان با کاهش تعداد واسطهها و بهبود زیرساختهای حملونقل و ذخیرهسازی، هزینهها را کاهش داد. همچنین، طرحهایی مانند فروش مستقیم تولیدکنندگان به تعاونیهای روستایی و شهری میتواند بخشی از این مشکلات را حل کند و قیمت نهایی را برای مصرفکننده کاهش دهد.»
دلایل تناقض قیمت در بازار میوه
طبق قوانین، سود مجاز خردهفروشان میوه ۳۰ تا ۳۵ درصد است، اما در عمل اختلاف قیمت بین عمدهفروشی و خردهفروشی بسیار بیشتر است. برای مثال، سیب درختی درجهیک در عمدهفروشی ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان بود، اما در بازار بیش از ۳۵۰ هزار تومان فروخته میشود. اما تفاوت اساسی که موز را از میوههای داخلی متمایز میکند، ساختار واردات آن است. بر اساس آمار گمرک، در چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۵، نزدیک به ۲۰۳ هزار تن موز به کشور وارد شده است که ارزش آن به بیش از ۱۵۶ میلیون دلار میرسد.
این واردات از مسیرهای مشخص و با قیمتهای نسبتاً ثابت انجام میشود و قیمت نهایی آن تحت تأثیر چند عامل کلیدی قرار دارد: موز با دلار آزاد حدود ۱۲۵ هزار تومان و با قیمت پایه حدود ۸۰ سنت در هر کیلو (قیمت گمرکی) وارد میشود. واردکنندگان موز تعداد محدودی هستند و با برنامهریزی منظم، این محصول را تأمین میکنند. بر اساس سیاستی قدیمی، واردات موز منوط به صادرات سیب است. این سیاست که برای تشویق صادرات سیب طراحی شده بود، امروز به ابزاری برای مجوزفروشی تبدیل شده است.
قبلا سیدرضا نورانی، رئیس اتحادیه ملی صادرات محصولات کشاورزی، در این باره گفته بود: «این مجوزها کیلویی ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان و گاهی بیشتر در بازار فروخته میشود. هزینه این مجوزفروشی را مصرفکننده پرداخت میکند». با این حال افزایش قیمت محصولات داخلی مانند انگور و آلبالو و گیلاس و... که از باغداران داخلی تامین میشود بسیار کمتر از رشد قیمت موز و انبه است.
هرچند کارشناسان این گرانی را با افزایش شدید قیمت نهادهها مانند سم، کود، بستهبندی و دستمزد توجیه می کنند اما حضور واسطههای متعدد و عدم شفافیت در قیمتگذاری که باعث میشود سهم کشاورز از قیمت نهایی، بسیار ناچیز باشد عامل نوسان قیمت است، به ویژه میوههای فصلی مانند گیلاس، انگور و زردآلو به دلیل ماندگاری پایین و تولید محدود، در معرض نوسانات شدید قیمت دارند.
