حضور ۶۵۰۰ مراقب سلامت در مدارس
وظیفه اصلی آنها نظارت بر وضعیت بهداشت عمومی و سلامت دانشآموزان در محیط مدرسه است
هفت صبح| در میان دغدغههای آموزشی و تمرکز بر یادگیری دروس تئوریک، سلامت دانشآموزان همواره یکی از ارکان اصلی و حیاتی است که گاهی در سایه برنامههای درسی قرار میگیرد. در حال حاضر، شبکه گستردهای از نیروهای متخصص در مدارس سراسر کشور در حال فعالیت هستند تا از سلامت جسمی و روانی دانشآموزان محافظت کنند. اما آیا این شبکه به اندازه کافی توانمند است و آیا برنامههای سلامت، جایگاه واقعی خود را در مدارس حفظ کردهاند یا با چالشهایی همچون حذف فعالیتهای بدنی روبهرو هستند؟
از «معلمان بهداشت» تا «کارشناسان بهداشت»
بر اساس آمارهای رسمی و بررسیهای انجام شده، در حال حاضر حدود ۶۵۰۰ مراقب سلامت در مدارس سراسر کشور مشغول به کار هستند. این نیروها که در گذشته با عنوان «معلمان بهداشت» شناخته میشدند، در واقع از نیروهای رسمی وزارت آموزش و پرورش هستند که وظیفه اصلی آنها نظارت بر وضعیت بهداشت عمومی و سلامت دانشآموزان در محیط مدرسه است.
دکتر محمد مرادی، رئیس گروه سلامت نوجوانان، جوانان و مدارس وزارت بهداشت، درباره ساختار و جایگاه این نیروها توضیح میدهد که وزارت بهداشت در حال انجام تغییرات بنیادینی برای ارتقای سطح علمی و تخصصی این افراد است. او میگوید: «ما برنامههای ویژهای برای ارتقای سطح علمی و توانمندی مراقبین سلامت مدارس در نظر گرفتهایم. بر اساس برنامهریزیهای دقیق انجام شده، یک طرح جامع تحت عنوان تدوین محتوای آموزشی بهروز ویژه این مراقبین طراحی شده است تا این افراد بتوانند به صورت زنجیرهای و تحت دورههای آموزش آبشاری، دانش خود را بهروزرسانی کنند.»
نکته بسیار مهم در این تغییرات، نوع و کیفیت تربیت این نیروهاست. مرادی به این موضوع اشاره میکند که در گذشته، نیروهای بهداشت مدارس عمدتاً در مراکز تربیت معلم آموزش میدیدند، اما با پیگیریهای مستمر و در جهت افزایش کیفیت، اکنون آموزش این نیروها در دانشگاههای علوم پزشکی صورت میگیرد. او تأکید میکند که دوره چهار ساله آموزشی در دانشکدههای بهداشت، کیفیت بسیار بالاتری نسبت به گذشته دارد. با این حال، او با نگاهی واقعبینانه هشدار میدهد که چون برخی از مراقبین که طی سالهای گذشته استخدام شدهاند، ممکن است رشته تحصیلی مستقیمی نداشته باشند، استفاده از محتوای آموزشی جدید و آموزشهای آبشاری، حیاتیترین گام برای توانمندسازی و حرفهای کردن این افراد است.
فراتر از سلامت جسمی؛ از تغذیه تا مسائل بلوغ
خدمات سلامت در مدارس نباید تنها به بررسی مسائل بهداشت جسمی و جلوگیری از بیماریهای ساده محدود شود. کارشناسان سلامت مدارس باید طیف بسیار گستردهای از مسائل را پوشش دهند؛ از وضعیت تغذیه و کنترل وزن گرفته تا واکسیناسیون، سلامت شنوایی، بینایی، بهداشت دهان و دندان و حتی مسائل بسیار حساس مرتبط با دوران بلوغ.
مرادی در این زمینه تصریح میکند که تمام این جنبهها در برنامههای سلامت مدارس مورد توجه قرار دارد. به عنوان مثال، در سال جاری، اجرای کمپینهای گستردهای مانند کمپین بهداشت دهان و دندان یکی از اولویتهای اصلی اجرایی بوده است. وظیفه اصلی این مراقبین این است که تمام جنبههای سلامت دانشآموزان را به دقت ارزیابی کنند و در صورت مشاهده هرگونه مشکل یا نشانهای از بیماری، بلافاصله پروتکلهای لازم را طی کرده و دانشآموز را به پزشک متخصص ارجاع دهند. این فرآیند با حمایت ۶۴ کارشناس متخصص در ۶۴دانشگاه علوم پزشکی کشور و در قالب همکاریهای مستمر میان وزارت بهداشت و آموزش و پرورش انجام میشود.
وقتی ریاضی جای ورزش را میگیرد!
یکی از بخشهای نگرانکننده و چالشبرانگیز در وضعیت فعلی مدارس، مسئله کاهش فعالیت بدنی دانشآموزان است. در حالی که کمتحرکی یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت برای نسل آینده است، در عمل شاهد هستیم که فضای ورزش و فعالیت بدنی در مدارس به شدت محدود شده است.
مرادی با ابراز نگرانی از حذف تدریجی فعالیتهای بدنی، میگوید: «توسعه فعالیت بدنی در مدارس یکی از موضوعات بسیار مهمی است که در برنامههای ما مدنظر قرار گرفته است. اما متأسفانه با یک واقعیت تلخ روبهرو هستیم؛ ورزش صبحگاهی و نرمش پیش از شروع مدرسه که در بسیاری از مدارس اهمیت داشت، اکنون در برخی مدارس حذف شده است. حتی در موارد نگرانکنندهتری، شاهد هستیم که کلاسهای ورزش به دلیل فشار برنامههای درسی، با دروس دیگری مانند ریاضی جایگزین شدهاند.»
او تأکید میکند که این روند نباید ادامه یابد. وزارت بهداشت با نظارت مستقیم و با همکاری کارشناسان دانشگاههای علوم پزشکی، تمام تلاش خود را به کار گرفته تا کلاسهای ورزش در جایگاه اصلی و منطقی خود باقی بمانند و ورزش صبحگاهی دوباره به عنوان یک روتین سلامت در مدارس تثبیت شود.
نگاه جدید به فعالیت بدنی
و بالاخره اینکه بهترین راهکار برای فعال شدن بیش از پیش ورزش و سلامت دانش آموزان از منظر مرادی این است که تحرک و فعالیت بدنی به یک «نگرش نهادینهشده» در ذهن دانشآموزان تبدیل شود و تنها به معلم ورزش محدود نشود.
او پیشنهاد میدهد که فعالیت بدنی باید در تار و پود تمام دروس تنیده شود. به گفته او: «معلمان دیگر، مثلاً حتی معلم ریاضی، میتوانند در جریان تدریس خود، بخشی از فعالیتهای ورزشی و حرکات کششی را در کلاس اجرا کنند. با این کار، حرکت و تحرک به یک الگوی همیشگی در زندگی دانشآموز تبدیل میشود و دیگر ورزش را فقط یک کلاس جداگانه نمیبینند، بلکه آن را بخشی از سبک زندگی خود میدانند»؛ رویکردی که نشان میدهد برای مقابله با بحران سلامت در مدارس، نه تنها نیاز به بودجه و تجهیزات هست، بلکه نیاز به یک تغییر نگرش کلی در مدیریت مدارس و نحوه تدریس دروس داریم.