باران آمد تا ضعف مدیریت دیده شود

هفت صبح | همزمان با ادامه بارش‌ها طی چند روز گذشته و چالش‌هایی که در زمینه آب‌گرفتگی سیل و قطع ارتباط‌ها در بسیاری از شهرها و نقاط شهری بروز کرد نهادها و سازمان‌های مرتبط هشدارهایی را صادر کردند که نشان می‌دهد هنوز برای مواجهه عملی با سیل و بارش‌های سیل‌آسا آماده نیستند! از سویی این هشدارها نشان می‌دهد که ما با یک سامانه بارشی پیچیده روبه‌رو هستیم که هم زیرساخت‌های شهری را به چالش کشیده و هم ایمنی جانی شهروندان را در معرض خطر قرار داده است.

هشدارهایی که باعث شده در اکثر استان‌های کشور مانند گلستان و بوشهر و... ستادهای بحران به حالت آماده باش درآیند. ضمن آنکه گزارش‌های متعددی از بروز آب گرفتی، راه افتادن سیلاب و همچنین ریزش کوه و مسدود شدن جاده‌ها در اقصی نقاط کشور از طریق رسانه‌ها یا فضای مجازی منتشر شده و می‌شود. حوادثی که به گفته رئیس سازمان اورژانس کشور تا ظهر دیروز در کشور چهار کشته و 11 مصدوم بر جای گذاشته است. 

  از پیش‌بینی‌های ملی تا هشدارهای قرمز

صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در تشریح وضعیت جوی سراسری کشور گفته  که ما با تداوم بارش‌های شدید در طی ۲۴ ساعت آینده روبه‌رو هستیم و این سامانه بارشی تا چند روزآینده از کشور خارج نمی‌شود. او هشدار می‌دهد که استان‌هایی مثل چهارمحال و بختیاری، خوزستان، لرستان و کردستان در خط مقدم این سامانه هستند و بارش‌های بسیار شدیدی را تجربه خواهند کرد. 

وی با اشاره به تقویم بارندگی‌ها می‌گوید که در روزهای شنبه و یکشنبه بارش‌های خوبی در استان‌هایی مثل کرمانشاه، همدان، قزوین، تهران و البرز و همچنین ارتفاعات شمال کشور رخ می‌دهد. اما نکته تکان‌دهنده این است که این سامانه در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه هم فعال است و تنها از روز چهارشنبه به طور کامل از کشور خارج می‌شود. او تاکید می‌کند که در مناطق مرتفع رشته‌کوه‌های البرز و زاگرس بارش برف پیش‌بینی می‌شود ضمن آنکه خطرناک‌ترین بخش این سامانه پدیده صاعقه است که می‌تواند خسارات جانی و مالی زیادی به همراه داشته باشد. به همین دلیل او به شدت توصیه می‌کند که از سفرهای غیرضروری در این روزها خودداری شود.

  پایتخت در برابر سیل

در حالی که در سطح ملی هشدارهایی برای رویارویی با سیل صادر شده و تصاویر متعددی از بروز آبگرفتگی در معابر تهران منتشر می‌شود، مهدی چمران مدعی است که بارش‌های اخیر پایتخت به خوبی کنترل شده است. از سویی علی نصیری رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نیز مدعی است که تلاش می‌کند تا جلوی تبدیل شدن باران به سیل را بگیرد. او می‌گوید که مدیریت بحران نقشه‌های سیلاب و نقشه‌های ریسک سیلاب شهر را تهیه کرده است.

این نقشه‌ها دقیقا نشان می‌دهند که کدام نقاط شهر آسیب‌پذیرتر هستند و حتی زیرساخت‌های حیاتی مثل ایستگاه‌های مترو و بیمارستان‌ها شناسایی شده‌اند تا اقدامات پیشگیرانه انجام شود. وی توضیح می‌دهد که تهران حدود ۵۵۰ کیلومتر تونل و کانال برای هدایت آب‌های سطحی دارد و لایروبی گسترده انهار در دستور کار بوده است. اما وی در عین حال اذعان می‌کند که هنوز نقاط گلوگاهی در شهر وجود دارند که ممکن است دچار پس‌زدگی آب شوند. برای همین ماشین‌آلات و پمپ‌های عظیم تخلیه سیلاب دقیقا در همین نقاط مستقر شده‌اند. او همچنین از برگزاری مانورهای گسترده در محدوده دریاچه چیتگر و سد طالقان یاد کرده که در آنها تلاش شده تا سرعت عمل تیم‌های امدادی به حداکثر برسد. 

در گوشه و کنار کشور

اما بارش‌ها همچنان در اقصی نقاط کشور دردسر ساز بوده‌اند. مثلا در استان ایلام ریزش‌های مختلف کوه باعث مسدود شدن جاده‌ها شده است بطوریکه مدیرکل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای ایلام اعلام کرده که  90 عملیات ریزش‌برداری پس از بارش‌ها در جاده‌های استان انجام شده است. همزمان، مدیرکل بحران استان بوشهر نیز از ثبت بارش 60 میلیمتری باران در دیلم و آبگرفتگی معابر و قطعی برق 5 روستا خبرداد.

در عین حال جاده کندوان که چند ساعتی مسدود بود بازگشایی شد. قدرت‌الله ولدی معاون استاندار لرستان و فرماندار ویژه شهرستان بروجرد نیز اعلام کرد که در پی بارندگی‌های شدید و ادامه بارش‌ها ۶ روستا شامل اسلام‌آباد، قلعه‌نو حکیمی، ورکوه، کناروند، تنگه محمد حاجی و کپر جودکی واقع در جنوب شهرستان بروجرد در معرض آب‌گرفتگی و سیلاب قرار دارند. به گفته وی‌، برای همچنین روستای تنگه محمد حاجی به علت شرایط خاص جغرافیایی و خطر رانش زمین، دستور تخلیه صادر شده است. رحمت نویدی‌نیا رئیس اداره راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای مهاباد،خبر داده که جاری شدن سیل پس از بارش‌های اخیر، موجب تخریب پل روستای گامیشان در بخش خلیفان و مسدود شدن راه اصلی این روستا شده است.

علاوه بر این جعفر میعادفر رئیس سازمان اورژانس کشوراعلام کرده که در کشور چهار کشته و 11مصدوم بر جای گذاشته است.  بنابراین گزارش از مجموع جان‌باختگان حوادث جوی، دو نفر بر اثر برخورد صاعقه، یک نفر در پی ریزش آوار و یک نفر نیز بر اثر سایر حوادث جان خود را از دست داده‌اند. همچنین ۱۱ نفر در پی حوادث جوی مصدوم شدند که پنج نفر از آن‌ها در استان کهگیلویه و بویراحمد، پنج نفر در خوزستان و یک نفر در بوشهر بوده‌اند. وی گفته که چهار نفری در حوادث جوی جان خود را از دست داده‌اند، یک نفر در استان کهگیلویه و بویراحمد، دو نفر در خوزستان و یک نفر در لرستان بوده است.

جمعیت هلال احمر نیز از خدمت رسانی به 794 نفر از متاثرین بارش‌ها و تدام عملیات در سطح کشور خبر داده است. مجتبی خالدی، سخنگوی جمعیت هلال‌احمر، از آماده‌باش نیروهای امدادی این جمعیت در ۱۴ استان کشور در پی هشدار قرمز سازمان هواشناسی خبر داد و گفته که از چهاردهم، تمامی شعب و پایگاه‌های امدادی هلال‌احمر در حالت آماده‌باش قرار گرفته‌اند و تاکنون ۷۹۴ نفر از خدمات امدادی این جمعیت بهره‌مند شده‌اند. وی با اشاره به استان‌های درگیر حوادث جوی اظهار کرده؛ استان‌های اصفهان، البرز، ایلام، تهران، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، قزوین، قم، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، مازندران و مرکزی درگیر این شرایط جوی هستند.

  سرمای بی‌رحم و نجات بی‌سرپناهان

اما مدیریت بحران در تهران فقط مربوط به آب و سیل نیست. در کنار این‌ها یک بحران انسانی هم در جریان است. همزمان با بارش‌های اخیر و سردتر شدن هوای خیابان‌ها برای کسانی که سقفی بالای سر ندارند بی‌رحم شده‌است. شهرداری تهران با فعال کردن گشت‌های فوریت خدمات اجتماعی در سه شیفت کاری سعی دارد افراد بی‌سرپناه را شناسایی و به مددسراها منتقل کند.

یوسف مقدمی معاون خدمات اجتماعی سازمان رفاه شهرداری تهران می‌گوید که گشت‌های فوریت خدمات اجتماعی شهرداری در سه شیفت کاری و با استفاده از ده‌ها خودرو در تمام مناطق ۲۲گانه تهران حضور فعال دارند. هدف آن‌ها شناسایی و حمایت از افرادی که در معرض آسیب قرار دارند و تضمین امنیت و رفاه شهروندان در این شرایط بارانی است. این یعنی مدیریت شهری در این لحظات فقط به دنبال مدیریت آب نیست بلکه به دنبال مدیریت جان انسان‌ها در برابر سرمای شبانه است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که تنها در یک شب بیش از یک هزار و ۱۰۰ نفر از افراد بی‌خانمان در مددسراها پذیرش شده‌اند. مدیریت شهری از شهروندان می‌خواهد که با مشاهده هرگونه فرد بی‌سرپناه با سامانه ۱۳۷ تماس بگیرند تا این افراد قبل از اینکه سرمای شبانه جانشان را تهدید کند به محیط‌های امن منتقل شوند. این یعنی مدیریت بحران در کنار نقشه‌های سیلاب به فکر نجات جان انسان‌های آسیب‌پذیر هم هست.

خطر مرگبار کابل‌های برق

در کنار تمام این تدابیر یک خطر پنهان در خیابان‌ها وجود دارد که جلال ملکی سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران به شدت نسبت به آن هشدار داده است. او می‌گوید یکی از خطرناک‌ترین اتفاقات زمان بارندگی پارگی کابل‌های برق یا اتصالی ناشی از نفوذ آب است که می‌تواند منجر به جرقه زدن یا سقوط کابل‌ها در معابر شود.وی  تأکید می‌کند که شهروندان به هیچ عنوان نباید به محل سقوط کابل‌ها نزدیک شوند چون به دلیل رطوبت محیط احتمال برق‌گرفتگی بسیار زیاد است. او یک هشدار حیاتی داد که هرگز با دست یا هر وسیله‌ای حتی ابزارهای رسانا سعی نکنید کابل‌های آسیب‌دیده را جابه‌جا کنید.

هرگونه تماس با این کابل‌ها در شرایط بارانی می‌تواند مرگبار باشد و تنها راه درست این است که سریعا موضوع را به اداره برق یا آتش‌نشانی اطلاع دهید. درکنار این هشدارها و همزمان با بارش باران در تهران و لغزنده شدن معابر پایتخت، پلیس راهور از ممنوعیت تردد موتورسیکلت‌ها در خیابان‌های این شهر خبر داد. سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگی پلیس راهور تهران بزرگ، با اشاره به بارش باران در روز یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که با توجه به لغزنده بودن سطح معابر و بارش نزولات آسمانی، تردد موتورسیکلت‌ها در معابر تهران کاملاً ممنوع است و هیچ موتورسوار اجازه تردد در خیابان‌ها را ندارد. این در حالی است که خیابان های تهران روز گذشته همچنان محل تاخت و تاز دهها و بلکه صدها موتورسیکلت بودند!

با این حال در کنار چالش‌هایی که بارش‌های اخیر برای کشور داشته در برخی مناطق، موجب پرآب شدن رودخانه‌های فصلی و خشک از جمله رودخانه خشکه در اراک و قمرود در قم شده است. و بالاخره اینکه گزارش‌های یاد شده همگی حکایت از یک نکته مهم دارند. اینکه با وجود تمام هشدارهایی که از چند روز قبل داده شده بود و تمامی ادعاهای مسئولان، باز هم کشور برای رویارویی با این بارندگی‌ها- که اتفاقا چندان هم سیل آسا نیستند- آماده نبوده و نیست!