باران آمد، مدیریت باز هم غافلگیر شد!
بارش‌های پاییزی در ۲۰ استان، سیلاب، طغیان رودخانه‌ها، رانش زمین و قطع برق برخی روستاها را به دنبال داشت
هفت صبح| اولین بارش جدی باران در تهران باعث شد تا با وجود تمام هشدارهایی که داده شده بود و پیش‌بینی‌هایی که شده بود، روز گذشته تهران یک بار دیگر قفل شود و در حالت اضطرار قرار بگیرد. این صحنه تکراری، انگار هر سال برای ما تازگی دارد؛ اینکه چطور شهری با این همه امکانات و مدیریت، با برخورد چند قطره باران به آسفالتش، به طور کامل فلج می‌شود. تمام دستگاه‌های مرتبط از چند روز قبل اعلام آماده باش و هشدار کرده بودند، سازمان هواشناسی با هشدارهای رنگی خود وضعیت را خبردار کرده بود و تجربیات سال‌های گذشته هم می‌توانست زنگ خطری باشد برای مسئولان، اما با این حال باز هم انگار هیچ اتفاقی نیفتاد و شهر در برابر اولین امتحان جدی پاییزی، مردود شد!
نتیجه این بی‌توجهی یا شاید بی‌‌برنامگی، تبدیل شدن بزرگراه‌ها به پارکینگ‌های طولانی بود. رانندگان دیروز صبح برای رسیدن به محل کار یا مقصد خود ساعت‌ها در ترافیکی حبس شدند که هیچ راه خروجی نداشت. وضعیت در محورهای اصلی به قدری وخیم بود که انگار شهر به جای حرکت، در حال عقب رفتن است. سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ در تشریح وضعیت محورهای ترددی نیمروز گذشته تهران، از ترافیک بسیار سنگین و پرحجم در اکثر بزرگراه‌های اصلی خبر داد؛
از مسیر شرق به غرب در بزرگراه صدر و شهید بابایی گرفته تا مسیرهای جنوب به شمال در بزرگراه‌های رئیسی، آیت‌الله سعیدی و نواب صفوی، همگی شاهد گره‌های ترافیکی شدید بودند. اظهاراتی که نشان می‌داد عملا تمام معابر مهم تهران درگیر ترافیکی شدید بوده است. به بیانی از یک طرف، بوی نمناک خاک و پاک شدن هوای تهران که با شاخص ۴۵ به وضعیت پاک رسیده بود، حس خوبی به شهروندان می‌داد، اما از طرف دیگر، این زیبایی در میان جهنم ترافیک گم شده بود. انگار ما یاد نگرفته‌ایم چطور از نعمت باران لذت ببریم بدون اینکه آن را به یک بحران شهری تبدیل کنیم.
تعطیلی به بهانه باران
تا همین چند سال قبل مدارس فقط زمانی تعطیل می‌شد که برف سنگینی در یک شهر ببارد. اما حالا به نظر می‌رسد باران جایگزینی برای برف شده است. مصداق آن هم تعطیلی مدارس تعدادی از استان‌ها در روز شنبه به دلیل کاهش دما و بارش شدید باران است. استان‌هایی مانند کرمانشاه، کردستان و ایلام(در نوبت عصر) و شهرهایی مانند اهواز، حمیدیه، باوی، کارون و طالقان از جمله این مناطق بودند.
تضاد میان ادعای لایروبی و واقعیت آبگرفتگی
در حالی که مردم در ترافیک گیر کرده و عصبانی بودند، مسئولان شهری سعی داشتند تصویری متفاوت ارائه دهند. مدیرکل خدمات شهری تهران اعلام کرد که آب گرفتگی گسترده‌ای در سطح شهر گزارش نشده و تمامی نیروها و ماشین آلات از دو روز گذشته در آماده باش کامل قرار داشتند. او با اشاره به اینکه موارد جزئی در مناطقی مثل منطقه دوازده وجود داشته که سریع برطرف شده است، ادعا کرد که تمامی کانال‌ها و نهرهای روباز و روبسته، از جمله کانال‌های بزرگی مثل بلوار ابوذر که آب را از شمال به جنوب منتقل می‌کنند، پیش از این به طور کامل لایروبی شده‌اند.
اما اینجا یک جای سوال است. اگر همه جای شهر لایروبی شده است، پس چرا هنوز هم در برخی معابر شاهد تجمع آب بودیم و کلیپ‌های فراوانی از سوی شهروندان از آب گرفتگی شدید معابر در فضای مجازی منتشر می‌شد!؟ پاسخ مدیرکل خدمات شهری جالب بود؛ او دلیل این اتفاق را تجمع زباله در نهرها یا بروز مشکلات ناگهانی در روزهای اخیر اعلام کرده بود! یعنی در واقع لایروبی انجام شده اما مدیریت پسماند و فرهنگ شهروندی در ریختن زباله‌ها، تمام آن تلاش‌های فنی را به باد داده است. پاسخی که با ادعای وی در تضادی آشکار بود.ضمن آنکه این روند نشان می‌دهد با یک مشکل ساختاری روبه‌رو هستیم که فقط با لایروبی حل نمی‌شود، بلکه نیاز به تغییر رفتار شهروندان و نظارت شدیدتر بر پاکیزگی معابر دارد تا باران دیگر به بهانه زباله، شهر را متوقف نکند.
البته آب گرفتگی تنها مختص تهران نبود. براساس تصاویری که رسانه‌ها و کاربران فضای مجازی منتشر می‌کردند در بسیاری دیگر از معابر شهرهای دیگر مانند جاجرود، کرج، اهواز و لرستان و خیابان‌هایی مانند خیابان ولیعصر تهران نیز بارش‌ها منجر به آبگرفتگی و حتی جاری شدن سیل در خیابان‌ها و معابر شد و نه تنها تردد را مختل کرده بود که در برخی موارد باعث بروز تصادف و حتی واژگونی خودروها شده بود. از سویی به گفته راننده‌های تاکسی‌های مجازی بارش‌ها حتی اپلیکیشن‌های مسیریاب را نیز در روز شنبه با اختلال‌های جدید مواجه کرده و شهروندان و شبکه جابه‌جایی مسافران را به بحران تبدیل کرده بود.
جاده‌های لغزنده و تله‌های مرگبار در فصل سرما
در حالی که تهرانی‌ها با ترافیک دست و پنجه نرم می‌کردند، در محورهای مواصلاتی و جاده‌های بین شهری، وضعیت به مراتب خطرناک‌تر بود. سرهنگ علی اصغر زارع، معاون اجتماعی پلیس راهور، با نگاهی به پیش‌بینی‌های هواشناسی، هشدار می‌دهد که ورود به فصل سرما یعنی ورود به دوران مخاطرات ترافیکی شدید. او تأکید می‌کند که لغزندگی سطح راه، یخ زدگی معابر و مه گرفتگی، از اصلی‌ترین عواملی هستند که باعث می‌شوند مسافت توقف خودرو افزایش یابد و احتمال تصادفات زنجیره‌ای بالا برود.
پلیس راهور توصیه می‌کند که رانندگان در شرایط بارندگی حتما سرعت خود را کاهش دهند، فاصله طولی با خودروی جلویی را زیاد کنند و از هرگونه ترمز گرفتن یا تغییر مسیر ناگهانی بپرهیزند. روشن کردن چراغ‌ها در این شرایط، نه تنها برای دیدن مسیر، بلکه برای دیده شدن توسط دیگران حیاتی است. زارع تأکید کرده بود که رانندگی در باران و مه، یک ریسک است و هرگونه رفتار پرخطر می‌تواند منجر به حوادث ناگواری شود که دیگر راه بازگشتی ندارند.
وقتی باران به بلای طبیعی تبدیل می‌شود
علاوه بر تهران از روز گذشته در 20 استان کشور بارش‌های شدید و برف آغاز شده است. سازمان هواشناسی با صدور هشدار قرمز، خبر از تشدید فعالیت سامانه بارشی داده که شامل رعدوبرق، تگرگ و برف در نقاط مرتفع است. این سامانه در مناطقی مثل شمال و شرق خوزستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد، وضعیت جوی را به شدت بحرانی کرده است.
مخاطراتی که می‌تواند هر کدام در نوع خودش مهم و حیاتی باشد. سیلاب‌های ناگهانی، طغیان رودخانه‌ها و آب گرفتگی معابر شهری، فقط بخشی از نگرانی‌ها است. در مناطق روستایی، احتمال تخریب پل‌ها و جاده‌های مواصلاتی وجود دارد که می‌تواند باعث ایزوله شدن روستاها شود. خسارت به محصولات کشاورزی و دامداری‌ها هم ضربه سنگینی به معیشت مردم وارد می‌کند. علاوه بر این، وزش باد شدید می‌تواند باعث سقوط درختان و تابلوهای تبلیغاتی شود کما اینکه دیروز نیز بروز چندین مورد از این دست حوادث رخ داده بود.
وضعیت اضطراری در روستاها و تعطیلی مدارس
اما شاید بحرانی‌ترین بخش کشور در مسیر بارش‌های روز گذشته، بخش‌هایی از لرستان باشد. در شهرستان الیگودرز، بارندگی‌های مستمر باعث رانش زمین شده و راه ارتباطی ۵۰ روستا در بخش‌های ذلقی و زز و ماهرو با اختلال شدید مواجه شده است. سقوط تیرهای برق هم باعث شده تا چندین روستا در تاریکی مطلق فرو بروند و نیروهای امدادی در میان باران برای وصل مجدد برق تلاش کنند.
در چنین شرایطی، امنیت جان انسان‌ها از هر چیزی مهم‌تر است. به همین دلیل به گفته اداوی فرماندار ویژه الیگودرز، در برخی مناطق مدارس تعطیل شد. برای مثال، مدارس بخش‌های زز و ماهرو در تمامی مقاطع و همچنین تمامی مدارس روستایی این شهرستان در نوبت‌های صبح و عصر دیروز تعطیل شدند تا دانش‌آموزان مجبور نباشند در جاده‌های لغزنده و خطرناک تردد کنند. این تعطیلی‌ها نشان می‌دهد که در مناطق کوهستانی، باران دیگر فقط یک پدیده زیبا نیست، بلکه تهدیدی برای تردد و دسترسی به خدمات پایه است.
مسئولیت مشترک برای عبور از بحران‌های تکراری
باید به این فکر کنیم که چرا هر بار با اولین بارش، شهر ما فلج می‌شود و جاده‌هایمان تبدیل به میدان جنگ می‌شوند. پاسخ در یک کلمه است: مسئولیت‌پذیری. هم دولت و سازمان‌های مربوطه باید زیرساخت‌ها را تقویت کنند و لایروبی‌ها را فراتر از ادعاهای روی کاغذ انجام دهند و هم ما به عنوان شهروندان، باید توصیه‌های پلیس و هواشناسی را جدی بگیریم.
اگر سازمان هواشناسی هشدار قرمز می‌دهد، یعنی شرایط برای سفر یا تردد غیرضروری مناسب نیست. اگر پلیس راهور می‌گوید فاصله خود را زیاد کنید، یعنی لغزندگی جاده‌ها شوخی‌بردار نیست. ما باید یاد بگیریم که با طبیعت بجنگیم، نه با ترافیک. رعایت سرعت مطمئن، پرهیز از رفتارهای پرخطر در رانندگی و توجه به سلامت فنی خودرو، تنها راهی است که تضمین می‌کند ما و عزیزانمان به سلامت به خانه برگردیم.
