جسارت عقابهای تیزپرواز نیروی هوایی در عملیات کمان ۹۹
سرهنگ چقدر گفتم بگذارید اول ما حمله کنیم. این آرزو به دلمان ماند...
هفت صبح| برگی از تاریخ امروزمان را به عملیات کمان 99 اختصاص دادیم؛ ظهر روز ۳۱شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای ارتش بعثی صدام حسینبا ۱۹۲ فروند هواپیما به ۱۰پایگاه و فرودگاه ایران حمله کرد. نیروی هوایی ایران هم در سری حملات تلافیجویانه عصر همان روز با فانتومهای اف-4 از پایگاههای همدان و بوشهر به پرواز درآمدند. با ۴ فروند پایگاه هوایی کوت را بمباران کردند. ۴فانتوم دیگر هم از پایگاه بوشهر، پایگاه هوایی شعیبیه را هدف قرار دادند. اما طرح اصلی عملیات «البرز» نام داشت که اجرای آن تحت عنوان عملیات «کمان ۹۹» به پایگاههای نیروی هوایی ابلاغ شد.
بمباران عراق با 140 فروند
ادامه روایت را به قلم علی غفوری کارشناس نظامی و نویسنده کتاب «عقابهای سرزمین ایران» بخوانید؛ ساعت 4صبح روز یکم مهر 1359 بیش از 300 هواپیمای نیروی هوایی اعم از ترابری، شکاری و شناسایی از زمین برخاسته و 140 فروند از مرز خارج شدند و دهها نقطه عراق را بمباران کردند. نیروی هوایی این سطح فشار به ارتش عراق را تا مدتها حفظ کرد و تا نیمه آبان ماه دهها هزار سورتی پرواز جنگی انجام شد. آیا این ارقام موید پاسخ به این پرسش تاریخی نیست که «ارتش و نیروی هوایی هرگز غافلگیر نشد؟» برخی سیاسیون و ارتش عراق تنها غافلگیر شدههای 31شهریور 1359 بودند.
سرگذشت عجیب فرمانده پایگاه شکاری تبریز
45 سال پیش ابوالحسن بنیصدر رئیسجمهور برکنار شده ایران به همراه مسعود رجوی رئیس گروه مجاهدین خلق با هواپیمایی به خلبانی سرهنگ بهزاد معزی از ایران خارج شدند. به گفته غفوری، «عملیات خروج» که هنوز هم یکی از پیچیدهترین عملیاتهای گریز هوایی جهان محسوب میشود. پرواز معزی با یک 707 نیروی هوایی از قلب تهران و عدم رهگیری آنها توسط فانتومهای مهرآباد که گویا از قبل تخریب شده بودند و ضعف عملکرد پایگاههای غربی و شمالغربی و تردید یک اف-14 در شلیک به آنها همگی منجر به یک تصفیه بزرگ در نیروی هوایی شد. تصفیهای که از دو تصفیه قبلی یعنی اتفاقات اسفند 57 تا مرداد 58 و تیر 59 تا شهریور 59 دستکمی نداشت و دهها فرمانده بزرگ هوایی تعویض شدند.
قربانیان بزرگ فرار
اما شاید هیچکدام از این جابهجاییها بهاندازه تعویض دو فرمانده پایگاههای دوم تبریز و سوم همدان ناراحتکننده نبود. سرهنگ مرتضی فرزانه و سرهنگ قاسم پورگلچین قربانیان بزرگ فرار معزی بودند. به خاطر کمبود فضا، داستان پورگلچین را در شماره دیگر روایت میکنیم.این دو خلبان هر دو از فرماندهان بنام گردانهای شکاری قبل از انقلاب بوده و نهتنها شخصیت و اعتماد بهنفسی که لازمه یک فرمانده است را داشتند، بلکه خلبانانی چیرهدست بودند.
این دو که در آمریکا دوره دیده و هر دو مدارج ترقی را گام به گام پیمودند. فرزانه پیش از انقلاب فرمانده گردان 41 بود و پایگاه دوم شکاری تبریز را در شرایطی تحویل گرفت که جنبشهای چپگرایانه و خرابکاران و بیانضباطها در کنار تجزیهطلبان، پایگاه را تا آستانه فروپاشی پیش برده بودند. فرزانه تلاش فراوانی کرد تا از اخراج خلبانان جوان نظیر بالازاده جلوگیری کند و همچنین سعی کرد تا خلبانان باقیمانده از تیم آکروجت تاج طلایی را نگاه دارد.
حمله پیشدستانه به عراق؟
فرزانه با خلبانانی طرف بود که عمدتا جوان و جسور بوده و مایل به حمله پیشدستانه به عراق بودند؛ بهطوریکه هنگامیکه 31شهریور 59 عراق به پایگاههای شکاری حمله کرد، سروان شریفیراد به همراه چند خلبان جوان به اتاق او رفته و با مشت بر میز کوبید بهگونهای که به گفته خلبان حسین خلیلی، برخی اجسام روی میز به پایین افتاد و گفت: سرهنگ چقدر گفتم بگذارید اول ما حمله کنیم. این آرزو به دلمان ماند. (بخشی از این دیالوگ 6 سال بعد در فیلم پرفروش عقابهای ساموئل خاچیکیان آورده شد).او با اقتدار از پشت میز بلند شد و رو به شریفیراد کرد و گفت: سروان خودت را کنترل کن. آنگاه رو به جوانترها کرد و گفت: فعلا همه مرخصید. هرچه انرژی دارید برای فردا قبل از طلوع آفتاب بگذارید.
آغاز عملیات کمان 99
صبح روز بعد و با آغاز عملیات کمان 99 پایگاه تبریز با 40 فروند هواپیما بیشتر مناطق مهم شمال عراق از موصل تا کرکوک را زیر آتش گرفت. انضباط پایگاه تبریز مثالزدنی بود و آنگونه که خلبانان نقل میکنند این پایگاه هیچ هواپیمای خودی را نزد در حالیکه متاسفانه در روزهای جنگ هواپیماهای زیادی توسط ضدهوایی پایگاه منهدم شدند.درنهایت این مرد بزرگ با این سطح از سوابق مرداد 1360 با بازنشستگی اجباری مواجه شده و گویا از فرط ناراحتی بدون قبول حقوق و مزایا به خارج از کشور مهاجرت میکند. از سرهنگ خلبان مرتضی فرزانه چیز زیادی در فضای مجازی یا کتابهای نهاجا نیست و گویی این مرد نقشی در تاریخ نظامی ایران نداشته است!
خلبانان جسور عملیات کمان 99
فضلالله جاویدنیا، محمد عقبایی، صدر سعیدی، فرشید اسکندری، پرویز دهقان پارچینی، ابراهیم فخار، حسینعلی ذوالفقاری، جعفر عمادی، محمدصدیق قادری، مسعود مافی، سیدجمشید اوشال، غلامرضا یزد، سید اسماعیل موسوی، غلامرضا یزد و...
