ایرن زازیانس؛ ‌ستاره‌ای درخشان در تئاتر و سینما

هفت صبح| پروفایل امروزمان را به ایرن اختصاص دادیم. امروز 20 مرداد سالروز تولد ایرن زازیانس با نام هنری «ایرن» است. او که با درخشش در جمع بازیگران تئاتر سعدی، در نمایش‌های «‌بادبزن خانم وندرمیر‌» و «شنل قرمز» و «چراغ گاز» درخشید‌ اما ‌‌‌نقش‌آفرینی او در نقش مهدعلیا مادر ناصرالدین شاه در سریال سلطان صاحبقران ساخته علی حاتمی از آثار به یادماندنی کارنامه اوست. 

از او چه می‌دانیم؟

 ‌ایرن زازیانس ‌‌سال ۱۳۰۶ در بابلسر متولد شد. او تا دیپلم درس خواند‌‌. ایرن در دوران دبیرستان در نمایش‌های مدرسه بازی ‌‌و از 19‌سالگی به طور رسمی فعالیت هنری خود را شروع کرد.‌ دختری ۱۶‌ساله بود که با معلمش محمد عاصمی شاعر و روزنامه‌نگار جوان و چپگرا ازدواج ‌‌کرد و بعد به تهران مهاجرت کردند‌‌. 

 فیلم‌های او

زازیانس اولین بار در نمایشی به نام «کارمند محترم» روی صحنه ظاهر شد. این نقش توسط لورتا، همسر عبدالحسین نوشین، بنیانگذار تئاتر نوین ایران‌ به او داده شد. قاصد بهشت ساموئل خاچیکیان (سال 1337‌)؛ او در این فیلم با نصرت‌الله وحدت همبازی است. ایرن درباره این فیلم می‌گوید‌: ‌«آن زمان سینماها در تسخیر فیلم‌های ایتالیایی بود و مردم برای دیدن فیلم‌های سیلوانا منگانو و سوفیا لورن سر و دست می‌شکستند. با نمایش فیلم قاصد بهشت، برای مدتی فیلم‌های ایتالیایی از رونق افتاد.»

خروس

از دیگر فیلم‌های سینمایی او ‌ می‌توان به چشمه آب حیات سیامک یاسمی (سال 1338) اشاره کرد. جایی که همبازی محمدعلی فردین و ایرج قادری بود. خداحافظ رفیق ساخته امیر نادری (سال 1350)، ایران اینجا با سعید راد همبازی است.  بلوچ ساخته مسعود‌ کیمیایی (سال 1351) . اینجا ایرن همسر بهروز وثوقی (بلوچ) است. جایی که توسط دو نفر در یک آسیاب دور افتاده مورد تجاوز قرار می‌گیرد و بلوچ هم دنبال انتقام می‌افتد و باقی ماجرا...

بلوچ

خروس ساخته شاپور قریب (سال 1352) سعید راد در این فیلم پسر خروس‌باز ایرن است. جایی که داود رشیدی چشم به ایرن دارد.‌ ‌ ناگفته نماند که ایرن با سابقه بازی در ‌سلطان صاحبقران‌ در «هزاردستان» هم بازی کرد. سال ۱۳۵۸ ‌آن زمان که حجاب هنوز  اجباری نبود، او در بخش اندرونی قاجار بدون حجاب ظاهر شد و سال 1359 آن صحنه‌هایی که ایرن ‌بازی کرده بود، غیرقابل پخش و سانسور شد!

ایرن زازیانس و شهلا میربختیار در نمایی از  سریال هزاردستان

 کارمند شریف

اولین هنرنمایی او  سال 1329 در نمایش «کارمند شریف» به کارگردانی استفانیان بود. عبدالحسین نوشین، کارگردان تئاتر، پس از تیراندازی به شاه در ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ به همراه برخی از سران حزب توده ایران دستگیر شد.‌‌چندی بعد شاگردان نوشین تئاتر سعدی را در خیابان شاه‌آباد تأسیس کردند. اداره این تئاتر به‌طور رسمی با لرتا، همسر نوشین و حسین خیرخواه، از همکاران نزدیک او بود‌.

زمانی که تئاتر سعدی قصد داشت نمایشنامه «بادبزن خانم وندرمیر» اثر اسکار وایلد را ‌‌روی صحنه بیاورد‌، یک هنرپیشه زن ‌کم داشت و توجه لرتا به ایرن جذب شد که در تئاتر فردوسی بازی می‌کرد.‌ ایرن خود ماجرا را اینچنین شرح داده است:«موفقیت من در تئاتر فردوسی به گوش خانم لرتا رسید که قصد داشت در افتتاحیه ‌تئاتر سعدی‌ نمایشنامه ‌بادبزن خانم وندرمیر‌ را اجرا کند.

قرار شد خانم لرتا با راهنمایی همسرش آقای نوشین که در زندان قصر بود، این نمایش را کارگردانی کند. بنابراین به نصرت کریمی و محمدعلی جعفری مأموریت داد که یک شب به تئاتر فردوسی بیایند و بازی مرا ببینند.‌ بعد از اجرا، بازی مرا پسندیدند.» زازیانس در ۲۰ سال حضور در سینما،‌ ‌در ۲۷ فیلم ظاهر شد. ایرن پس از انقلاب و در دورانی که هنوز تکلیف سینمای ایران معلوم نبود، در دو فیلم «جایزه» ساخته علیرضا داودنژاد و «خط قرمز» ساخته مسعود کیمیایی بازی کرد.

 آرایشگری ایرن

‌زازیانس بعدها درباره زندگی‌اش در ایران گفت: «سال‌ها به زندگی سینمایی عادت کرده بودم و با درآمد فیلم‌هایی که در آنها بازی می‌کردم، زندگی می‌کردم و چون شوهر یا فرزندی نداشتم، سینما تمام زندگی‌ام بود. باید سینما را با چیزی در زندگی‌ام جایگزین می‌کردم. در سال 1361، برای دیدن خواهرم به آلمان رفتم و به خودم گفتم حالا که دیگر نمی‌توانم در سینما کار کنم، باید به فکر راه‌حلی باشم.

با کمک دوستانم در فرانکفورت، در یک کلاس فشرده زبان ثبت‌نام کردم و یک دوره ۱۴‌ماهه برای آرایشگر شدن گذراندم. نمی‌خواستم به یک کشور خارجی پناهنده شوم و از یک دولت خارجی کمک بخواهم. با وجود اصرار خواهرم، ترجیح دادم به ایران برگردم و با افرادی باشم که فیلم‌هایم را دیده بودند. ‌ سال 1364، در بحبوحه بمباران تهران‌ برگشتم و بلافاصله کارم را از سر گرفتم.» او ۷ مرداد ۱۳۹۱ ‌‌در سن ۸۵ سالگی به علت بیماری سرطان ریه در بیمارستان دی تهران درگذشت.