آلودگی هوا، محصول بی‌عملی جمعی
تعطیلی مدارس راهکار مقابله با آلودگی نیست و استفاده از ماسک مناسب، می‌تواند مواجهه بچه‌ها با هوای آلوده را کمتر کند
هفت صبح| آخرین آمارها 59 هزار مرگ در کشور را منتسب به آلودگی هوا و وجود ذرات دو و نیم میکرون معرفی می‌کنند و کماکان وجود این ذرات، جان تهرانی‌ها را می‌گیرد. روز شنبه، نام پایتخت به‌عنوان دومین شهر آلوده دنیا در فضای رسانه‌ای مطرح شد و به اعتقاد کارشناسان تردد خودروهای شخصی در پایتخت و پایداری هوا، مهمترین دلیل این آلودگی است. البته آنها به همراه مسئولان محیط‌زیست می‌گویند که اگرچه شرایط هوای تهران ناسالم برای همه است اما بر اساس شاخص‌های بین‌المللی، نام تهران بین هشت شهر آلوده جهان هم نیست و آنها نمی‌دانند مبنای اظهارنظر برخی از رسانه‌ها چه اطلاعاتی بوده است.
ما عادت داشتیم که وقتی شاخص آلودگی به 150 می‌رسد، مدارس هم تعطیل شوند اما این بار با وجود شاخص بین 150 تا 160، بچه‌ها به مدرسه رفتند و رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران، توضیح داد که بهتر است به جای تعطیلی مدارس، برای جلوگیری از تاثیر آلودگی، بچه‌ها از ماسک مناسب استفاده کنند و مشکل آلودگی به صورت ریشه‌ای حل شود.
باز هم وارونگی هوا نام تهران را به سرلیست کلانشهرهای آلوده کشور بازگرداند و هشدار آلودگی در تهران صادر شد اما این بار، این هشدار بدون تعطیلی مدارس بود و برخی رسانه‌ها نوشتند؛ پایتخت ایران، عنوان دومین شهر آلوده دنیا را از آن خود کرده است اما احمد طاهری رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان محیط زیست به هفت‌صبح می‌گوید که آنچه در رسانه‌ها درباره رتبه دوم تهران مطرح می‌شود، درست نبوده و نباید به چنین شایعاتی دامن زده شود. سنسورهای محدودی که جاهای مختلف نصب شده و شاید در حد دو یا سه عدد است، شاخص را حساب می‌کند و این شاخص لزوما نشان‌دهنده آلودگی هوای کلانشهر تهران نبوده و برای ما هم قابل اندازه‌گیری نیست. ما داده‌هایی که خودمان اندازه‌گیری می‌کنیم و به صورت مستقیم به مردم گزارش می‌دهیم، برایمان قابل قبول است.
تهران بین هشت شهر آلوده دنیا هم نیست
محمدصادق حسنوند رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوا پژوهشکده محیط‌زیست دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در گفت‌وگو با هفت‌صبح تایید می‌کند که تهران نمی‌تواند دومین شهر آلوده دنیا باشد زیرا در زمان انجام مصاحبه (ساعت 11:30 روز شنبه) شاخص آلودگی روزانه تهران بین 150 تا 160 و ناسالم برای همه است؛ در حالی که این شاخص در لاهور 215، دهلی 211 و پکن 194 است. در کلکته و قاهره هم هوا آلوده‌تر از تهران است و به این ترتیب، تهران جزو هشت شهر آلوده دنیا هم نیست، چه برسد به اینکه رتبه دوم را کسب کند. مگر آنکه رسانه‌ها شاخص‌های دیگری در اختیار داشته باشند.
حسنوند توضیح می‌دهد که در دنیا، معیار دیگری برای رتبه‌بندی کیفیت هوا وجود دارد که مربوط به شاخص‌های یک روز نیست. بر اساس داده‌هایی که سازمان جهانی بهداشت منتشر کرده و شاخص‌های آلودگی حدود 6 هزار شهر دنیا را با هم مقایسه کرده است، رتبه تهران بین 2500 تا3000 قرار دارد و وضعیت آلودگی تهران نه خیلی خوب و نه خیلی بد است. این شاخص بر اساس داده‌های چند ساله کیفیت هوا تعریف می‌شود.
رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌گوید که گاهی بر اساس شاخص کیفیت هوای روزانه در یک روز و یک نقطه، ممکن است آلودگی تهران به اوج برسد اما حتی در روزهای پنجشنبه و جمعه گذشته هم که شاخص کیفیت روزانه هوای تهران بدتر از روز شنبه بود، پایتخت ایران جزو 10 شهر آلوده دنیا نبوده است. وضعیت کیفیت هوا در شهر تهران اگرچه وضعیت مطلوبی نیست اما این‌گونه نیست که آلوده‌ترین شهر دنیا باشد.
تعطیلی مدارس دردی را درمان نمی‌کند
بچه‌های امروز، به جای آنکه چشم به آسمان داشته باشند تا برف ببارد و مدارسشان تعطیل شود، با شاخص‌های آلودگی هوا تعطیل می‌شوند و همیشه با وقوع وضعیت هوای ناسالم برای همه و سیاه شدن آسمان، کیف و کتاب را کنار می‌گذاشتند اما این بار اگرچه وضعیت اضطراری اعلام شده اما مدارس به‌ویژه دبستان‌ها تعطیل نشده‌اند. آیا این تصمیم خلاف قانون نیست؟
حسنوند توضیح می‌دهد که برای تعطیلی مدارس دو دستورالعمل وجود دارد. بر اساس یکی از این دستورالعمل‌ها، اگر شاخص کیفیت هوا به 150 برسد، باید کمیته اضطرار تشکیل شود و اگر در جلسه با توجه به پایداری جو طی 48 ساعت آینده، به این نتیجه برسند که آلودگی تداوم می‌یابد، می‌توانند مدارس را تعطیل کنند اما آیا با تعطیلی مدارس مشکل حل می‌شود؟
حسنوند بر این باور است که تعطیلی مدارس مشکلی را حل نمی‌کند؛ زیرا همان آلودگی که در مدرسه وجود دارد، در خانه هم هست. تازه اگر بچه‌ها شانس بیاورند و والدین آنها را همراه خود به بازار نبرند که با زمان تردد طولانی‌تر، در معرض آلودگی بیشتری قرار گیرند.او تاکید می‌کند که ماسک مناسب چاره کار است و با استفاده از این ابزار، میزان مواجهه بچه‌ها با آلودگی هوا کاهش می‌یابد. ضمن آنکه باید مشکل آلودگی هوایی که سال‌هاست با آن درگیر هستیم، به صورت ریشه‌ای حل شود.
حدود 60 هزار مرگ منتسب به ذرات کمتر از دو و نیم میکرون
آخرین آمارهایی که سال گذشته از زبان علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی منتشر شده، مرگ 58 هزار و 975 نفر در کشور را منتسب به مواجهه افراد با ذرات معلق کمتر از 2.5 میکرون معرفی می‌کنند که معادل 161 مرگ در روز و حدود هفت مرگ در هر ساعت است. اما گویا هنوز هم این ذرات جان مردم تهران را می‌گیرند زیرا یوسف رشیدی کارشناس آلودگی هوا در گفت‌وگو با هفت صبح، مهمترین دلیل آلودگی این روزهای هوای تهران را همان ذرات زیر دو و نیم میکرون ناشی از انتشار بالای خودروها معرفی می‌کند.
به گفته رشیدی، الگوی حمل و نقل در کشور ما به خصوص تهران مبتنی بر خودروی شخصی است و حمل و نقل عمومی اگرچه کارش را به هر شکل ممکن انجام می‌دهد اما نتوانسته جایگزین خودروی شخصی شود، زیرا پوشش شبکه کامل نیست. به همین دلیل با توجه به شرایط پایداری هوا در تهران، انباشت آلودگی ایجاد می‌شود.
نیمی از تکالیف قانونی دستگاه‌ها اجرایی نشده است
بیش از چند دهه قانونگذاری برای حل معضل آلودگی هم نتوانسته پایتخت را از هوای ناسالم نجات دهد و البته رشیدی توضیح می‌دهد که آنچه نجات دهنده است، اجرای قانون و نه وضع آن است.او به دلیل اینکه دانشگاه ابزار نظارتی برای تعیین میزان اجرای قانون هوای پاک در اختیار ندارد و دستگاه‌های اجرایی به سیستم نظارتی پاسخگو هستند، دقیق نمی‌داند که چه بخشی از قوانین مرتبط با هوای پاک اجرایی شده اما بر اساس مباحث مطرح شده، بر این باور است که نیمی از تکالیف قانونی دستگاه‌ها در این رابطه اجرایی نشده است.
به گفته این کارشناس آلودگی هوا، ایران در دهه 80 مشکل آلاینده مونوکسیدکربن داشته اما اقدامات انجام شده باعث می‌شود که اکنون این آلاینده را نداشته باشیم و مشکل عمده ما مربوط به ذرات معلق زیر دو و نیم میکرون باشد.رشیدی تاکید می‌کند که مدیریت ما باید روی منابع آلاینده هوای تهران و کاهش انتشار آلاینده‌ها متمرکز شود، زیرا تهران با توسعه نامتقارن، افزایش خودروها، عدم گسترش حمل و نقل عمومی و تمرکز جمعیت به این روز افتاده ولی می‌توان آلودگی را مدیریت کرد.
زیرا مدیران شهری مثل توکیو با تراکم بیشتر و جمعیت بالاتر نسبت به تهران، توانسته‌اند از مسیر اقدامات کنترلی روی صنعت، خودروها و ... شرایط هوای این شهر را به وضعیت مساعد برسانند. تا زمانی که اجرای قانون هوای پاک در اولویت مدیران قرار نگیرد و به جای تعطیلی‌های مقطعی، منابع تولید آلاینده‌ها مهار نشوند، تهران همچنان در چرخه تکراری وارونگی هوا، هشدارهای آلودگی و مرگ‌های منتسب به ذرات معلق گرفتار خواهد ماند.
