دورهمیهای مخرب جوانان در جنگلهای هیرکانی
گسترش کمپهای بیضابطه درجنگل، آرامش حیاتوحش را برهم میزند و تولید زباله و خطر آتش سوزی را بیشتر میکند
هفت صبح| فضای مجازی پر شده از تبلیغاتی که مشتریان را به کمپهای جنگلی دعوت میکنند. دعوتی که صورتحساب سنگینی برای طبیعت دارد اما گویا کسی هم نمیتواند جلودارش باشد. زبالههای تولید شده در این تورهای به ظاهر طبیعتگردی، شاید خاطرهای دلنشین برای همسفران ایجاد کند اما اشک طبیعت را هم در میآورد. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی بر ساماندهی این تورها تاکید دارد و میگوید که برپا کنندگان این رویدادها به هیچ کس پاسخگو نیستند. استاد دانشگاه شهید بهشتی هم بر اهمیت توجه به آلودگی صوتی ایجاد شده توسط چنین تورهایی اشاره میکند و بر این باور است که تبعات مرتبط با ایجاد این آلودگی در محیط زیست، جدی گرفته نمیشود.
طبیعتگردی در دنیا مفهوم مشخصی دارد. گردشگرانی که وارد جنگل میشوند، متعهد میشوند که جز ردپا چیزی از خود بر جای نگذارند اما در ایران، فضای مجازی پر شده از تبلیغات کمپ در جنگل ولی نه به صورت مسئولانه! گردشگرانی که با این تبلیغات به جنگل میروند، انبوهی از زباله ظروف یکبار مصرف را بر جای میگذارند. باندهای بزرگ، صدای طبیعت را زیر پوشش موسیقی که هر روز در خانه میشنوند، محو میکند و حتی به زیستمندان جنگل هم آسیب میرساند. منقل و کباب هم که پای ثابت گردشگری در ایران است! آیا نظارتی بر فعالیت این تورها وجود دارد؟
عدم دریافت مجوز از سازمان منابع طبیعی
کامران پورمقدم معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی در گفتوگو با هفت صبح تاکید میکند که تورهای گردشگری هیچ مجوزی از سازمان منابع طبیعی دریافت نمیکنند و از آنجا که ساماندهی حضور آنها در جنگل، در حیطه وظایف یگان حفاظت این سازمان است، بارها به معاونت مربوطه اعلام شده که چنین تورهایی باید کنترل شوند؛ زیرا حضور آنها در طبیعت مدیریت نشده است.
ممکن است آنها در مناطقی حضور یابند که جنگل تجدید حیات کرده و به این ترتیب به نهالها آسیب وارد شود یا اینکه در نقاط مستعد به حریق حضور یابند و مشکل آفرین شوند. ضمن آنکه درباره مدیریت پسماند آنها باید تدابیری اندیشیده شود تا آلودگی در محیط زیست ایجاد نکنند.پورمقدم تاکید میکند که ساماندهی تورهای گردشگری در حوزه منابع طبیعی نیست اما در رابطه با موضوع حفاظت جنگل، این تورها هیچ تعهدی ندارند و حضورشان در محیطهای طبیعی در قالب برنامه نبوده و مدیریت شده هم نیست. خودشان برای حضور در طبیعت برنامهریزی میکنند.
محیط زیست و میراث فرهنگی متولی طبیعتگردی
در حالی که پارکهای جنگلی، بخشهایی هستند که منابع طبیعی برای گردشگری در نظر گرفته و در زون تفرج این پارکها، امکانات مناسب برای حضور گردشگران طراحی میشود؛ اما چرا تورها به این پارکها مراجعه نمیکنند؟ معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی میگوید که متاسفانه تورهای فعلی مدیریت شده نیستند. مباحث تورها مشخصا از سوی سازمان حفاظت محیط زیست و کمیته طبیعتگردی میراث فرهنگی پیگیری میشوند. برای حضور در مناطق حفاظت شده سازمان محیط زیست شاخصهایی وجود دارد که خودشان میدانند اما در مناطقی که مربوط به منابع ملی است، حتما باید در قالب ضوابط و برنامههای مشخص، این تورها در عرصه حضور یابند.
به گفته پورمقدم، آنچه اکنون در طبیعت ایران رخ میدهد، طبیعتگردی نبوده و ضوابط این حوزه هم در آن رعایت نمیشود. اگر تورها توسط آژانسهای مجوزدار راهاندازی شوند، باید ضوابط کمیته طبیعتگردی سازمان میراث فرهنگی به آنها ابلاغ شود و روی آنها نظارت وجود داشته باشد؛ اما اکنون هیچ یک از این اتفاقات رخ نمیدهد. یک عدهای فراخوان میدهند، پولی دریافت میکنند و بدون هیچ نظارتی به سمت طبیعت حرکت میکنند و هر کاری دلشان میخواهد میکنند. به منابع طبیعی، محیط زیست و وزارت میراث فرهنگی هم پاسخگو نبوده و هیچ مدیریتی روی آنها وجود ندارد.
حذف زیستگاه برای چند ساعت تفریح
حسین محمودی عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی نیز در گفتوگو با هفت صبح یکی از مشکلات حوزه محیط زیست را قابل درک نشدن مسائل مرتبط با آلودگی صوتی دانسته و تاکید میکند که خیلیها نمیدانند که بحث آلودگی صوتی ناشی از هیاهوی انسان یا صدای ضبط که بعد از تور خاطره زیادی برای ما دارد، چه بلایی بر سر حیات وحش آورده و چه استرسی برای موجودات زنده ایجاد میکند.
این صداها زیستگاه را ناامن میکند و تبعاتش تا مدتی در محیط باقی میماند. شاید اصلا محیط را تغییر بدهد. بهویژه اینکه وقتی انسانها تشخیص میدهند که نقطهای از جنگل بکر بوده و میتوان برای تفرج به آن مراجعه کرد، این مراجعات مرتبا تکرار شده و بقیه تورها هم همان نقطه را هدف قرار میدهند؛ در صورتی که کسی بررسی نکرده است که از نظر زیستگاهی، این نقطه جای مناسبی برای زندگی حیات وحش بوده یا خیر. به این ترتیب برای چند دقیقه تفریح، یک زیستگاه را از دست میدهیم.
هیرکانی، نیازمند زون گردشگری
به گفته محمودی، جنگلی مثل هیرکانی دست هر کشوری بود، بیشتر نقاطش را میبستند و با مطالعه، برای آن زون گردشگری ایجاد میکردند. در محیطی مثل هیرکانی حداکثر میتوان 10 نقطه را بهعنوان زون گردشگری تشخیص داد. او توضیح میدهد که در اصل باید افراد به پارکهای جنگلی مراجعه کنند اما رجوع به این مناطق به دلایل مختلف برای همه جذاب نیست.
این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، بروز آتشسوزی در جنگلهای هیرکانی را هم مرتبط با حضور گردشگران دانسته و بر این باور است که تورها حتما باید رفتار مسئولانه را به گردشگران قبل از ورود به جنگل آموزش دهند. به گفته محمودی، تورهایی که به جنگل میروند از نوع «اسلو توریسم» بوده و نباید افراد در دستههای 50 تا 100 نفری، وارد جنگل شوند؛ بلکه در این تورها، فقط افراد علاقمند به جنگل حضور مییابند و در کنار تفریح و تفرج، تلاش میکنند تا با طبیعت آشنا شوند.او تاکید میکند که موضوع آلودگی صوتی حتی در تالابها هم به رسمیت شناخته نمیشود و دستگاههای مختلف، فقط به دنبال جلوگیری از ورود آب به تالاب یا حتی رفع آلودگی آب (که هر دو موضوعات مهمی است) هستند، اما به مسئله آلودگی صوتی فکر نمیکنند.
او همچنین گردشگری بیقاعده در جنگل و حضور گروهها بدون تورلیدر را هم معضل بزرگی برای جنگل میداند و بر این باور است که اگرچه تورلیدرهای کاربلدی داریم اما گاهی به دلیل شرایط اقتصادی، آنها هم مجبور میشوند چشمهایشان را به روی برخی مسائل ببندند.
صدای بلند در جنگل صرفا آلودگی صوتی برای انسان نیست، بلکه میتواند با پوشاندن صداهای ارتباطی حیوانات، افزایش هوشیاری و فرار، اختلال در تغذیه و جفتیابی و در مواجهههای مزمن، تغییر در فراوانی و ترکیب جوامع جانوری، عملا کیفیت زیستگاه را کاهش داده و به مرور جنگل را خالی از ساکنانش کند. رخداد خزندهای که شاید گردشگران به سرعت متوجه آن نشوند اما مهاجرت دسته جمعی موجودات زنده از جنگل؛ در دراز مدت چرخه حیات این اکوسیستم را مختل میکند.
