بغض استادکاران برای خانهای که میرود
جابهجایی کارگاههای قدیمی میتواند تجهیزات تاریخی را نابود کند و روند آموزش نسل آینده را متوقف سازد
هفت صبح، سمیه ایمانیان| کمتر از یک هفته قبل وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با صدور مجوز انتقال قطعی اموال فرهنگیـتاریخی و آثار هنری گروه هنرهای سنتی به مجموعه سعدآباد که بین وزیر میراث و قائم مقامش دست به دست شد، روند ایجاد «موزه هنرهای ملی ایران» را آغاز کرد.
اقدامی که ۱۵ سال قبل حمید بقایی، رییس وقت سازمان وقت میراث فرهنگی با اجرای طرح انتقال معاونتهای سازمان وقت و وزارتخانه کنونی به اصفهان و شیراز نتیجهاش را به چشم دید و زخمهایی که خود باعثش بود را هیچگاه به روی خود نیاورد و حالا قصد دارد با انتقال پژوهشگاه هنرهای سنتی به سعدآباد بار دیگر زخم قدیمی میراثیها را تازه کند.
هر چند محمدحسن محبعلی نوزدهم مهر سال گذشته و در نامهای که خطاب به وزیر میراث فرهنگی نوشته بود، معایب این اقدام را برشمرد و خواست از آن صرف نظر کند، اما نه تنها سیدرضا صالحی امیری به این هشدارها وقعی ننهاد بلکه هیچکدام از کارشناسان و مسئولان سابق میراثی که خود برای ایجاد این کارگاه زحمتها کشیده بودند بعد از خبری شدن اولیه این تصمیم هیچ اعتراضی به زبان نیاوردند و حالا که پروژه در حال اجرایی شدن است، بار دیگر اعتراضها مطرح میشوند.
محمدحسن محبعلی که با انتشار رسمی شدن این اقدام، این بار ناراحتتر از گذشته است در تماس با خبرنگار هفت صبح میگوید «مهر سال گذشته در نامهای که خودم شخصا به دفتر آقای وزیر برده و در دبیرخانه شمارهاش کردم از تاریخچه اداره هنرهای سنتی نوشتم و آیندهای که میتواند برای جوانان این رشته به دنبال داشته باشد،چون فقط جنبه تولید انبوه و فروش آثار در این مرکز مطرح نیست، بلکه بقا و انتقال تجربه به آینده اهمیت بیشتری دارد»
این چهره ماندگار میراث فرهنگی با اشاره به اینکه در این مرکز کارگاههای زریبافی و معدود استادکاران آن در حال فعالیتاند و اصلا چند کارگاه در زیرزمین ساختمان ارگ آزادی که از قبل از انقلاب ساخت آن برای ایجاد اداره هنرهای سنتی برنامهریزی شده بود فعالیت دارند، ادامه میدهد « در زمان ساخت این مکان برای آغاز فعالیت کارگاه هنرهای سنتی درنظر گرفته شده و ساختمان اصلا جنبه اداری ندارد، آن هم در حالی که این هنر سنتی در حال از بین رفتن است»
وی همچنین با اشاره به مشورتی که با چند تن از پیشکسوتان میراثی مانند سیدمحمدبهشتی، حسین رایتی مقدم، عباس حیدری، علیرضا قلینژاد و عبدالمجید شریفزاده در زمان تنظیم این نامه و موافقت آنها با ارسال آن به دفتر وزیر میراث فرهنگی داشته، میگوید «به آقای وزیر اعلام کردم که بهتر است از فکر انجام این انتقال به قدرت و شدت جلوگیری کند تا تخریب و حذف این اداره سنتی به نام وی ثبت نشود و اصلا با تشکیل جلسهای با حضور چند تن از پیشکسوتان سازمان این اقدام بررسی شود تا اتفاقات اواخر دهه 80 دوباره تکرار نشوند»
محبعلی با تاکید بر اینکه مرکز کنونی اداره هنرهای سنتی با گنبد و بازارچه و فضای داخلی کارگاهی آن مخصوص به همین صنف است و اگر دستگاههای برش 50 سالهاش برای جابجایی از یکدیگر جدا شوند، رسما از بین میروند، میگوید: از سوی دیگر هنرمندانی که سالهاست مکان زندگی و کار خود را با یکدیگر تطبیق دادهاند و از نقاط مختلف شهر راحتتر به این خیابان آزادی میروند، قطعا برای رفتن به سعدآباد با مشکلات زیادی مواجه میشوند، شرایطی که به راحتی میتواند به منحل شدن این مرکز و هرچه مربوط به آن است، منجر شود.
محبعلی با اشاره به اینکه در پرسوجویی که داشته متوجه شده قرار است معاونت گردشگری به جای اداره هنرهای سنتی به ساختمان ارگ آزادی منتقل شود، میگوید: محل کار این معاونت با چند میز و صندلی شکل میگیرد، شرایطی که به کارگاه و دستگاه برش و دیگر امکانات موجود در یک فضای کارگاهی نیازی ندارد، بنابراین این فضا میتواند در سعدآباد شکل بگیرد تا مجبور نباشد برای ایجاد کارگاه هنرهای سنتی آسیبی هم کاخ موزههای سعدآباد وارد کنند.
او یکی دیگر از توجیحات برای انجام این جابجایی را جلوگیری در از بین رفتن پژوهشکده هنرهای سنتی در صورت حملات احتمالی دشمن به خاک کشورمان بیان میکند و ادامه میدهد: یکی از مسئولان معاونت میراث فرهنگی تاکید داشت که با این کار از تخریب کارگاه جلوگیری میکنند، اما به نظر میرسد فراموش کردهاند دشمن در جنگ رمضان به کاخ گلستان و کاخ سبز سعدآباد و چندین بنای تاریخی دیگر هم آسیبهای زیادی وارد کرده بود.
با انتشار ابراز نگرانیها، حالا علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی در تشریح این اقدام به رسانهها گفته «فلسفه وجودی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، حفاظت، صیانت و انتقال مسئولانه میراث تمدنی ایران به نسلهای آینده است و تمامی تصمیمات مرتبط با اموال فرهنگیـتاریخی نیز صرفا بر همین مبنا و در چارچوب قوانین موضوعه کشور، ضوابط تخصصی موزهداری و ملاحظات علمی اتخاذ میشود و ارزیابیهای کارشناسی نشان داد که محل فعلی نگهداری این آثار، واجد تمامی الزامات و استانداردهای مورد نیاز برای نگهداری بلندمدت گنجینههای ارزشمند فرهنگی و هنری نیست.
از اینرو با هدف ارتقای ضریب حفاظت، کاهش مخاطرات احتمالی و فراهمسازی شرایط مطلوب نگهداری، ساماندهی و انتقال آثار به فضایی برخوردار از زیرساختهای استاندارد موزهای در دستور کار قرار گرفت. همچنین نهادهای مسئول و مراجع ذیربط در حوزه حفاظت و امنیت، از سال گذشته نیز با مکاتبات رسمی و مکتوب بر ضرورت رعایت الزامات امنیتی و حفاظتی و ساماندهی شرایط نگهداری این آثار تاکید کرده بودند که این موضوع نیز در فرآیند تصمیمگیری مورد توجه قرار گرفته است.»
