صلح اعلامی، تقابل ادامه‌دار
دو کارشناس درباره ادعای پایان جنگ با ایران اختلاف دارند؛ یکی تداوم وضعیت نه جنگ، نه صلح را محتمل می‌داند و دیگری احتمال حمله مجدد در آینده را جدی می‌خواند
هفت صبح| ادعای اخیر ترامپ مبنی بر اینکه جنگ با ایران از نظر نظامی پایان یافته است با واکنش‌های زیادی همراه بود. برخی گفتند که ترامپ به این نتیجه رسیده است که جنگ با ایران نتیجه‌ای برای آمریکا نخواهد داشت و به این دلیل و نامشخص‌بودن نتیجه جنگی دوباره در نگاه ترامپ، او را مجاب کرده است که از حمله نظامی به ایران صرف نظر کند و به سمت ادامه فشارهای اقتصادی از جمله ادامه محاصره دریایی، هوایی و احتمالا در آینده زمینی و نیز حفظ تحریم‌ها بپردازد.
در مقابل اما برخی می‌گویند ترامپ هیچ‌وقت پیش از اقدام، صداقت در کلام به خرج نداده است و همواره می‌کوشد با طرح سخنانی غیرواقعی، حریف خود را غافلگیر کند. این دسته از تحلیلگران می‌گویند که ادعای اخیر ترامپ شبیه دوره پیش از جنگ 40 روزه است که مذاکرات در بهترین حالت خود ادامه داشت و حتی گفته می‌شد تا نهایی شدن فقط امضاهای طرفین باقی مانده است، اما در نهم اسفند 1404 جنگ آغاز شد.
همین شرایط در خرداد همان سال نیز به وجود آمد و در میان مذاکرات ایران و آمریکا اسرائیل حمله کرد و آمریکا نیز در پایان آن جنگ به کمک اسرائیل شتافت و به چند سایت هسته‌ای ایران حمله کرد. این تجربه باعث می‌شود که چنین نگاهی وجود داشته باشد که آیا اکنون نیز آمریکا سیاست فریب و غافلگیری را در پیش گرفته است تا زمانی که همه تصور می‌کنند جنگ تمام شده است، حمله‌ای مجدد و احتمالا با وسعت بیشتری را آغاز کند؟
تحلیل دیگر آن است که ادعای ترامپ به طور کامل نه درست است و نه غلط؛ به این معنی که آمریکا در شرایط کنونی مایل به حمله نیست زیرا پیامدهای جنگی مجدد با ایران و سطح و شکل واکنش ایران برایش مبهم است. از آن‌سو نیز به نظر می‌رسد در صورتی که نتانیاهو به نخست‌وزیری نرسد، اسرائیل فعلا مایل به ورود به جنگ نیست؛ کمااینکه گادی آیزنکوت که مسئول تشکیل کابینه شده، گفته است نمی‌توان با ایران مواجهه نظامی داشت. اما این سناریو به آن معنا نیست که اسرائیل و حتی آمریکا مسئله ایران را تمام‌شده بدانند و به نظر می‌رسد آنها دنبال جنگی ترکیبی باشند.
آیزنکوت نیز گفته است که تضعیف نظام ایران باید از داخل ایران صورت بگیرد. این سخن به معنی آن است که آنها می‌خواهند با حفظ وضعیت نه جنگ، نه صلح و ادامه محاصره دریایی، هوایی و احتمالا زمینی فشار اقتصادی به قدری افزایش یابد که بار دیگر ناآرامی‌هایی در کشور شکل بگیرد تا به موازات ناامنی در ایران حملات خود را شروع کنند.
به نظر می‌رسد این سناریو قدری محتمل‌تر است زیرا آرایش نظامی در منطقه از جمله حرکت ناو روزولت به سمت منطقه و آوردن ناوشکن‌های متعدد در منطقه حکایت از آن دارد که فعلا جنگ به طور کامل پایان نیافته است و ممکن است در شرایطی خاص بار دیگر شاهد حمله باشیم که زمینه‌ساز آن شرایط در نگاه آمریکایی‌ها استمرار فشارهای شدید اقتصادی است. برخی باور دارند در این شرایط ایران باید با حملاتی پیش‌دستانه وضعیت نه جنگ، نه صلح را بشکند و شرایط را به نفع خود تغییر دهد.
بی‌اعتمادی اکثری به مواضع ترامپ
امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل آمریکا در پاسخ به این پرسش که تا چه اندازه می‌توان ادعای اخیر ترامپ مبنی بر پایان جنگ با ایران را جدی گرفت، به «هفت صبح» گفت: «من معتقدم جنگ هنوز تمام نشده و همچنان ادامه دارد. همین سه روز پیش بود که آمریکا اهدافی را در قشم مورد حمله قرار داد. محاصره دریایی و هوایی نیز به معنای جنگ است و حتی ممکن است محاصره زمینی هم اتفاق بیفتد. واقعیت این است که سخنان ترامپ از منطق و حساب‌وکتاب مشخصی پیروی نمی‌کند؛ بنابراین، آمادگی دفاعی باید همچنان در جای خود حفظ شود و نباید مواضع ترامپ را مبنای اقدامات خود قرار دهیم».
نه جنگ، نه صلح، مطلوب ترامپ
او درباره اینکه طرح مطلوب ترامپ چیست، مطرح کرد: «ترامپ به دنبال حفظ وضعیت موجود است؛ وضعیت نه جنگ و نه صلح. به عبارت دیگر، او می‌خواهد حملات محدود، کم‌شدت و کم‌هزینه ادامه پیدا کند و همین وضعیت بلاتکلیف حفظ شود و محاصره ایران نیز ادامه یابد؛ بنابراین، نباید چندان فریب سخنان او را خورد یا به آنها خوش‌بین بود. پس از تجربه دو جنگ، باید به‌شدت بدبین بود و احتمال ازسرگیری درگیری‌ها را جدی گرفت.
من چندان علاقه‌ای به ارائه توصیه ندارم، زیرا اظهارنظر در این زمینه به اطلاعات دقیق نیاز دارد؛ اما آنچه مسلم است، این است که ایران دو راه پیش‌رو دارد؛ یا باید به‌گونه‌ای با آمریکا برخورد کند که این کشور به این نتیجه برسد ادامه جنگ دیگر به مصلحتش نیست، یا باید مسیری را در پیش بگیرد که در نهایت آمریکا را به پذیرش شرایط موردنظر خود متقاعد کند».
حمله ایران برای شکستن وضعیت نه جنگ، نه صلح؟
این کارشناس مسائل آمریکا در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه ایران در شرایط نه جنگ و صلح چه واکنش‌هایی می‌تواند نشان دهد، تشریح کرد: «اگر ایران بخواهد مسیر جنگ را دنبال کند، به توانمندی‌ها و امکاناتی نیاز دارد که بتواند آمریکا را از ادامه جنگ منصرف کند. اینکه بتوان آمریکا را به نقطه‌ای رساند که از ادامه جنگ صرف‌نظر کند، غیرممکن نیست، اما کار دشواری است. خواسته‌های آمریکا نیز مشخص است. این کشور به دنبال شکل دادن به وضعیتی است که تا حدی به شرایط ونزوئلا شباهت دارد.
چارچوب موردنظر آمریکا در واقع پذیرش شروط این کشور از سوی ایران است. البته پذیرش این شروط هم برای ایران دشوار است و مشکلات و هزینه‌های خاص خود را به دنبال دارد. در نهایت، مشخص نیست ایران کدام‌یک از این دو مسیر را انتخاب خواهد کرد؛ چراکه هر دو مسیر دشواری‌های خاص خود را دارند. جنگ پیش‌دستانه نیز به هر حال جنگ محسوب می‌شود؛ اما در شرایط کنونی، دیگر صحبت از آغاز یک جنگ پیش‌دستانه موضوعیت ندارد زیرا ما اکنون در میانه جنگ قرار داریم و جنگ تمام نشده است؛ برای مثال، اگر نیروی دریایی ایران اقدامی انجام دهد، باید دید پیامدهای آن چه خواهد بود و آمریکایی‌ها چه واکنشی نشان خواهند داد».
سناریوی جنگ ترکیبی
او درخصوص اینکه آیا آمریکا دنبال شکل‌دهی جنگی ترکیبی متشکل از اعتراضات و ناامنی‌های داخلی، ورود نیروهای زمینی تجزبه‌طلب و به موازات ادامه حملات هوایی است و این سناریو را مشروط به آغاز اعتراضات در ایران کرده است، توضیح داد: «این سناریو، موضوع جدیدی نیست. در سال‌های گذشته نیز همین هدف‌گذاری دنبال شده است.
هدف از تحریم‌ها این است که با وارد کردن فشار بر شهروندان، آنها را به نقطه‌ای برسانند که حکومت خود را به تغییر رفتار وادار کنند. در ونزوئلا نیز این روند دنبال شد؛ ابتدا محاصره رخ داد، سپس نارضایتی‌ها افزایش یافت و در ادامه حمله نظامی انجام شد. در مورد ایران، این روند به شکل معکوس پیش رفت؛ ابتدا حمله کردند و اکنون منتظرند مردم به خیابان‌ها بیایند و با افزایش فشار بر حاکمیت، آن را به پذیرش خواسته‌های آمریکا وادار کنند؛ بنابراین این سناریو دور از ذهن نیست».
رویکرد اسرائیل در دوران پسا نتانیاهو
ابوالفتح همچنین درباره رویکرد اسرائیل در قبال جنگ ایران در صورت تشکیل کابینه از سوی آیزنکوت و کنار رفتن نتانیاهو از قدرت، گفت: « مسئله اسرائیل صرفا شخص نتانیاهو نیست که تصور کنیم با کنار رفتن او، دشمنی با ایران پایان می‌یابد. مسئله اصلی، نظام سیاسی اسرائیل است که با ایران دشمنی دارد. ایران نیز از این منظر وضعیت مشابهی دارد؛ به این معنا که با وجود به شهادت رسیدن رهبر ایران، دشمنی با اسرائیل پایان نیافته است؛ بنابراین، نظام سیاسی ایران و نظام سیاسی اسرائیل همچنان با یکدیگر دشمن‌اند و تغییر افراد باعث پایان این دشمنی نمی‌شود. با این اوصاف نمی‌شود گفت که با کنار رفتن نتانیاهو از قدرت الزاما احتمال حمله مجدد اسرائیل از بین می‌رود».
در آستانه یک جنگ تمام‌عیار
الله‌کرم مشتاقی، دیپلمات سابق در لبنان، در پاسخ به این پرسش که آیا بعد از مواضع ترامپ باید جنگ میان ایران و آمریکا را به پایان‌رسیده بدانیم، به «هفت صبح» گفت: «من معتقدم نه‌تنها به گفت‌وگو و دستیابی به یک پیمان تفاهم نزدیک نشده‌ایم، بلکه در طول چند ماه گذشته، بیش از هر زمان دیگری به آستانه یک جنگ تمام‌عیار نزدیک شده‌ایم. از زمان جنگ رمضان تاکنون، هیچگاه به این اندازه به وقوع جنگ نزدیک نبوده‌ایم. آمریکایی‌ها در حال صحنه‌آرایی کلامی و سیاسی با هدف فریب ایران هستند.
آرایش نظامی آمریکا با ادعاهای ترامپ در تناقض است؛ چراکه حجم تجهیزات و تسلیحات نظامی مستقرشده، نشان‌دهنده آمادگی برای یک جنگ بزرگ است. ترامپ چیزی برای از دست دادن ندارد. او حتی دل‌نگران منافع آمریکا هم نیست و از آنجا که ریشه سیاسی عمیقی ندارد، این نگرانی را نیز ندارد که جنگ با ایران به تضعیف حزبش منجر شود. تلاش ۵۰ ساله او برای ساخت امپراتوری ترامپ اکنون در معرض خطر قرار گرفته است. او تصور می‌کند اگر این وضعیت به نتیجه نهایی نرسد، شخص خودش با ضربه‌ای سنگین مواجه خواهند شد. من باور دارم که در آستانه ورود به روزهای بسیار حساسی قرار داریم».
منتفی‌بودن جنگ ترکیبی به دلیل عجله ترامپ
او درباره احتمال وقوع جنگ ترکیبی مطرح کرد: «آمریکا منتظر فراهم‌شدن شرایط نمی‌ماند. ترامپ هفت یا هشت ماه صبر نمی‌کند تا به خیال خودشان پایه‌های نظام سست شود و سپس وارد عمل شود. به اعتقاد من، آمریکایی‌ها طی یکی دو ماه آینده وارد جنگ خواهند شد. سناریوی جنگ ترکیبی، طولانی‌مدت است که در جریان آن باید تلاش کنند مرزهای ایران را مسدود و گروه‌های تجزیه‌طلب برای اقدامات عملیاتی آماده شوند و فضای داخلی کشور را برای شکل‌گیری شورش مستعد کنند. ترامپ آن‌قدر صبور نیست که منتظر بماند تا تمام این مقدمات فراهم شود. ما اگر بتوانیم آمریکایی‌ها را به این جمع‌بندی برسانیم که طی یکی دو ماه آینده به ایران حمله نکنند، در واقع می‌توانیم جنگ را برای چند سال به تأخیر بیندازیم. ما باید تلاش کنیم تا با ایجاد بازدارندگی آمریکایی‌ها را از حمله نظامی منصرف کنیم».
ضرورت حمله پیش‌دستانه ایران
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی همچنین بیان کرد: «اقدامات سیاسی، اقتصادی و امنیتی آمریکا علیه ایران، لزوما با پاسخ‌های سیاسی و حقوقی قابل مقابله نیست. بسیاری از اقداماتی که آمریکا علیه ایران انجام می‌دهد و در ظاهر ماهیتی سیاسی دارند، در واقع دارای ابعاد جنگی و امنیتی هستند؛ بنابراین، ما نیز باید با رویکردی نظامی و امنیتی با این اقدامات مواجه شویم.
حمله پیش‌دستانه نه‌تنها برای ما ضرری ندارد، بلکه ضروری است. هر جا به‌صورت پیش‌دستانه حمله کرده‌ایم، توانسته‌ایم دشمن را مرعوب کنیم. حمله‌ای که در ۱۴ خرداد به شمال اراضی اشغالی انجام دادیم، نتیجه مثبتی داشت و پس از آن، رژیم صهیونیستی به جنوب بیروت حمله نکرد. ایران با توجه به تجربیاتی که در این زمینه به دست آورده است، می‌تواند از این ظرفیت برای تقویت بازدارندگی خود استفاده کند».
همراهی‌نکردن کشورهای مختلف با آمریکا
این دیپلمات پیشین همچنین در پاسخ به این پرسش که در صورت حمله پیش‌دستانه ایران آیا ائتلاف‌های منطقه‌ای علیه ایران فعال نمی‌شود، توضیح داد: «اکنون تمام دنیا مسیر خود را از آمریکا جدا کرده است. کشورهای اروپایی که در ابتدای جنگ رمضان تمایل داشتند در پیروزی آمریکا علیه ایران سهیم باشند، اکنون مواضع متفاوتی اتخاذ کرده‌اند؛ برای مثال، فرانسه ناو اعزام کرد و انگلیس نیز زیردریایی فرستاد اما همین کشورها اکنون پیام‌های آشکاری ارسال می‌کنند و اعلام می‌کنند که قصد همراهی با آمریکا را ندارند.
کشورهای عربی نیز آشکارا اعلام می‌کنند که در این جنگ با آمریکا همراه نیستند. حضور پاکستان، عربستان و ترکیه در ایران نیز حامل همین پیام بود. بنابراین، من باور دارم که آمریکا در این جنگ تنهاست و دست‌کم از همراهی آشکار بین‌المللی برخوردار نخواهد بود. یکی از مسائلی که باید به آمریکایی‌ها منتقل شود، این است که اکنون بسیاری از کشورها آمریکا را بازیگری یک‌جانبه می‌دانند؛ درحالی‌که این کشور در گذشته معمولا به‌صورت جمعی و با همراهی ائتلافی از کشورهای دیگر وارد جنگ می‌شد. به اعتقاد من، هیمنه و قدرت ایران باعث شده است که آمریکایی‌ها نتوانند مانند گذشته از حمایت و همراهی گسترده سایر کشورها برخوردار شوند».
خطر بزرگی به نام آیزنکوت
مشتاقی در پایان درباره نقش کنونی اسرائیل در جنگ ایران گفت: «بسیاری از سیاست‌های تهاجمی و تند نتانیاهو، برگرفته از دیدگاه‌ها و طرح‌های افرادی مانند گادی آیزنکوت و نفتالی بنت است. بنت طرح‌های جنایتکارانه و نژادپرستانه‌ای را طرح کرده است که نتانیاهو آنها را اجرا کرد. این سیاست‌ها شامل رویکردهای نژادپرستانه علیه اعراب ساکن سرزمین‌های اشغالی و همچنین اقدامات تهاجمی علیه محور مقاومت و ایران می‌شد.
آیزنکوت نیز چهره‌ای بسیار خطرناک است. خوشحالی ما از این جهت است که فردی که در جنگ علیه ایران نقش داشت، از صحنه کنار می‌رود اما کنار رفتن نتانیاهو به معنای تغییر سیاست‌های اسرائیل در قبال ایران نیست؛ همان‌طور که حتی تغییر ترامپ در رأس قدرت آمریکا نیز لزوما به تغییر سیاست‌های کلان این کشور در قبال ایران منجر نخواهد شد».
