دو روایت از شرایط حاکم بر تنگه هرمز
ونس در حالی مدعی عبور نفتکشها از تنگه هرمز است که هنوز مهمترین دغدغه کاخ سفید باز شدن تنگه است
گروه سیاسی| درحالی که تنگه هرمز این روزها بیش از هر زمان دیگری به محل نزاع دیپلماتیک و نظامی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده، هر یک از دو طرف روایت جداگانهای از وضعیت این آبراه استراتژیک ارائه میدهند. آمریکاییها با انتشار اظهارات ضدونقیض، مدعی کاهش کنترل ایران بر این تنگه هستند، اما مقامات ایران با استناد به اسناد حقوقی بینالمللی و قوانین داخلی، بر حاکمیت کامل خود بر این منطقه تأکید میکنند و هرگونه تغییر در معادلات را رد مینمایند.
ادعای ونس: 15 میلیون بشکه نفت عبور کرده است
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، در نشستی خبری در کاخ سفید، یک ادعای بزرگ را مطرح کرده و گفته است که کنترل ایران بر تنگه هرمز «عملا از بین رفته» است. او با اشاره به آمار عبور نفت از این تنگه مدعی شده است: «دیشب ۱۵ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرد». او ادامه داده که میزان انتقال نفت و گاز تقریبا به سطح پیش از درگیری بازگشته است.
ونس در ادامه با تکرار لفاظیهای گذشته، ایران را به «شلیک به کشتیهای تجاری» متهم کرده و افزایش قیمت بنزین در آمریکا را به گردن تهران انداخته است. او در حالی که اذعان دارد درگیری جاری «جنگ» نیست، مدعی شده که «عملیات عمده رزمی» تنها ۶هفته ادامه داشته و بخش قابلتوجهی از توانمندیهای نظامی ایران نابود شده است. همچنین ونس با طرح ادعایی تازه گفته که چین، کشورهای حاشیه خلیجفارس، ترکیه و جمهوری آذربایجان نیز پشت صحنه در تلاش برای کمک به واشنگتن هستند. او در پاسخ به سوالی درباره زمان پایان این درگیری، با صراحت اعلام کرده: «من پاسخ این سوال را نمیدانم. باید از ایرانیها بپرسید!»
روایت حقوقی ایران؛ تنگه هرمز مشمول قاعده خاص است
از آنسو، حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با ارائه یک روایت حقوقی، پایههای ادعای آمریکا را زیر سؤال برده است. او که در جمع اساتید دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران سخن میگفت، با اشاره به سابقه هشتادساله هیئتهای حقوقی ایران در مجامع بینالمللی تأکید کرده که ایران هرگز تنگه هرمز را یک تنگه بینالمللی مشمول قواعد عرفی ندانسته، بلکه آن را مشمول «قاعده و توافق خاص» میداند.
قشقاوی با ذکر این نکته مهم که آمریکا تاکنون به کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها نپیوسته است، گفته است: «آمریکا نه تنها حاکمیت ایران را بر این تنگه نمیپذیرد بلکه صراحتا سخن از ضرورت نقض حاکمیت و امنیت ملی ایران کرده و افتخار به تسلیح و تمویل تجزیهطلبان میکند». او همچنین به قوانین داخلی ایران از جمله ماده یک قانون ۱۳۹۳ و قانون محدوده دریایی مصوب ۱۳۷۲ اشاره کرده که بر اساس آن، ایران حق نظارت خود را تا ۲۴ مایل دریایی یعنی تا ساحل عمان میداند و جالب اینکه طرف عمانی نیز با صدور اعلامیه تفسیری، شرط پذیرش کنوانسیون را عدم اخلال در امنیت ملی خود دانسته است.
عزیزی: دشمنان قفل تنگه هرمز را نمیتوانند باز کنند
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، نیز در واکنش به اظهارات مقامات آمریکایی، هرگونه تغییر در معادلات تنگه هرمز را تکذیب کرده و گفته که دشمنان روزی در منطقه جولان میدادند اما اکنون به پانصد مایلی فرار کردهاند. او با اشاره به اقدامات «شرورانه» آمریکا تأکید کرده که آنها «نمیتوانند قفل تنگه هرمز را باز کنند.» عزیزی بار دیگر این جمله معروف را تکرار کرده که «تنگه هرمز بدون اراده جمهوری اسلامی ایران باز نخواهد شد» و افزوده که جمهوری اسلامی ایران قدرت «معتبرسازی تهدید» را به رخ آمریکاییها میکشد.
فقدان جایگاه حقوقی آمریکا در ماجرای تنگه
یکی از مهمترین مسائلی که با بررسی این روایتها میتوان به دست آورد آن موقعیت حقوقی آمریکا در ماجرای تنگه هرمز است؛ به طوری که قشقاوی با یادآوری این نکته که ایالات متحده تا امروز به کنوانسیون ۱۹۸۲ ملحق نشده، این سوال اساسی را مطرح کرده که چگونه کشوری که خود را مقید به قوانین بینالمللی دریایی نمیداند، میتواند مدعی دفاع از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز باشد؟ مقامات ایران تأکید دارند که اعلامیههای تفسیری ایران در تمام مجامع بینالمللی ثبت شده و هیچ کشوری در آن زمان نسبت به این اعلامیهها اعتراض رسمی نکرده است؛ به عبارت دیگر، از نگاه تهران، حق حاکمیت ایران بر این تنگه یک حق تاریخی و حقوقی است که با اسناد متقن پشتیبانی میشود.
دولت ترامپ دنبال روایتسازی از پیروزی
سخنان ونس در نشست خبری اخیرش به قدری متناقض است که حتی برخی تحلیلگران آمریکایی را نیز به شگفتی واداشته است. او در یک جمله میگوید «درگیری جاری جنگ نیست» و در جمله دیگر از «عملیات عمده رزمی» و نابودی توانمندیهای ایران سخن میگوید. از یک سو مدعی است کنترل ایران از بین رفته و از سوی دیگر از خبرنگاران میخواهد که زمان پایان این درگیری را از ایرانیها بپرسند. چنین سخنان متناقضی نشان میدهد، کاخ سفید در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، بیشتر به دنبال روایتسازی از یک «پیروزی ادعایی» است تا ارائه یک راهبرد مشخص.
حتی جمهوریخواهان خسته از جنگ نیز نسبت به طولانی شدن این درگیری و تأثیر آن بر قیمت سوخت و نتایج انتخابات نگران هستند. ونس در حالی مدعی همکاری چین و کشورهای منطقه با آمریکا شده که هیچ سند یا شواهدی برای این ادعا ارائه نکرده است. با مقایسه دو روایت، آنچه بیش از همه به چشم میخورد، استناد محکم ایران به اسناد حقوقی و قوانین بینالمللی و داخلی است؛ در حالی که مواضع مقامات آمریکایی بیشتر بر پایه ادعاهای رسانهای و بزرگنمایی آماری مانند «عبور ۱۵ میلیون بشکهای» استوار است.
