گزگز دست و پا نشانه چیست؟ ۷ علت احتمالی

به گزارش هفت صبح، احساس مورمور شدن، سوزن سوزن شدن یا بی حسی در دست و پا مشکلی است که بسیاری از افراد گاهی آن را تجربه می کنند. این حالت ممکن است پس از نشستن طولانی مدت یا خوابیدن روی دست ایجاد شود و با تغییر وضعیت بدن از بین برود؛ اما اگر گزگز به طور مداوم تکرار شود، مدت زیادی ادامه پیدا کند یا با علائم دیگری همراه باشد، ممکن است نشانه یک مشکل پزشکی باشد. شناخت علت های احتمالی این عارضه به تشخیص بهتر و انتخاب درمان مناسب کمک می کند.

گزگز دست و پا چیست؟

گزگز دست و پا نوعی احساس غیرطبیعی در پوست است که ممکن است به شکل مورمور شدن، سوزن سوزن شدن، خواب رفتن یا کاهش حس لمس ظاهر شود. در پزشکی به این حالت پارستزی گفته می شود.

این احساس معمولا زمانی ایجاد می شود که عملکرد عصب ها مختل شود یا پیام های عصبی به شکل طبیعی منتقل نشوند. گاهی فشار موقت روی عصب باعث بروز این حالت می شود؛ اما در بعضی موارد، بیماری های عصبی، اختلالات متابولیک یا کمبود برخی مواد مغذی در ایجاد آن نقش دارند.

۷ علت احتمالی گزگز دست و پا

۱. کمبود ویتامین B12

ویتامین B12 برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی و تولید گلبول های قرمز خون ضروری است. کمبود این ویتامین می تواند به اعصاب آسیب بزند و باعث گزگز، بی حسی یا احساس سوزش در دست و پا شود.

برخی افراد علاوه بر این علائم، خستگی، ضعف، مشکلات تعادل یا اختلال حافظه را نیز تجربه می کنند.

افراد گیاهخوار، سالمندان و کسانی که به دلیل مشکلات گوارشی یا مصرف برخی داروها جذب ویتامین B12 در بدنشان مختل شده است، ممکن است بیشتر در معرض کمبود این ویتامین باشند.

۲. دیابت و آسیب عصبی

یکی از علت های شناخته شده گزگز دست و پا، نوروپاتی دیابتی است. بالا بودن طولانی مدت قند خون می تواند به اعصاب آسیب برساند و به تدریج باعث بی حسی، مورمور شدن یا سوزش، به ویژه در پاها شود.

این علائم معمولا از انگشتان پا شروع می شوند و ممکن است به سمت ساق پا گسترش پیدا کنند. کنترل قند خون و بررسی منظم وضعیت اعصاب می تواند به کاهش خطر پیشرفت این عارضه کمک کند.

۳. فشار روی عصب ها

گاهی گزگز به دلیل فشرده شدن یک عصب ایجاد می شود. برای مثال، سندرم تونل کارپال زمانی رخ می دهد که عصب مدیان در ناحیه مچ دست تحت فشار قرار بگیرد.

در این شرایط ممکن است فرد در انگشت شست، اشاره، میانی و بخشی از انگشت حلقه احساس گزگز یا بی حسی داشته باشد. علائم گاهی هنگام شب یا پس از کارهای تکراری با دست تشدید می شوند.

فشار روی عصب های ستون فقرات نیز ممکن است باعث گزگز دست یا پا شود؛ به ویژه اگر با درد گردن، کمر یا انتشار درد به اندام ها همراه باشد.

۴. کمبود برخی مواد معدنی

مواد معدنی مانند منیزیم، کلسیم و پتاسیم در انتقال پیام های عصبی و عملکرد طبیعی عضلات نقش دارند.

اختلال قابل توجه در سطح این مواد ممکن است با علائمی مانند گزگز، گرفتگی عضلات، ضعف یا اسپاسم همراه شود. البته گزگز به تنهایی نشانه کمبود مواد معدنی نیست و تشخیص آن به بررسی پزشکی و در صورت نیاز آزمایش خون احتیاج دارد.

۵. مشکلات تیروئید

کم کاری تیروئید در برخی افراد می تواند با آسیب یا اختلال عملکرد اعصاب محیطی همراه باشد. در چنین شرایطی ممکن است علائمی مانند گزگز، بی حسی، ضعف عضلانی و خستگی دیده شود.

کم کاری تیروئید همچنین می تواند زمینه ساز سندرم تونل کارپال شود و از این طریق باعث مورمور شدن دست ها شود.

۶. مصرف برخی داروها و مواد

برخی داروها ممکن است به عنوان عارضه جانبی باعث آسیب عصبی یا احساس گزگز شوند. بعضی داروهای شیمی درمانی، داروهای خاص ضدعفونت و برخی داروهای دیگر از جمله مواردی هستند که باید از نظر عوارض عصبی بررسی شوند.

مصرف طولانی مدت و بیش از حد ویتامین B6 نیز می تواند به اعصاب آسیب برساند و باعث گزگز و بی حسی دست و پا شود.

اگر پس از شروع یک دارو دچار این علائم شدید، با پزشک مشورت کنید و داروی تجویز شده را خودسرانه قطع نکنید.

۷. مشکلات ستون فقرات و بیماری های عصبی

بیرون زدگی دیسک گردن یا کمر، تنگی کانال نخاعی و برخی بیماری های عصبی می توانند باعث فشار یا آسیب به مسیرهای عصبی شوند.

برای مثال، فشار روی اعصاب ناحیه گردن ممکن است با گزگز دست ها همراه باشد و مشکلات ناحیه کمر می توانند احساس مورمور شدن یا بی حسی را در پاها ایجاد کنند.

در موارد نادرتر، بیماری هایی مانند ام اس نیز ممکن است با علائم حسی از جمله گزگز همراه باشند. البته تشخیص این بیماری ها تنها بر اساس یک علامت امکان پذیر نیست.

چه زمانی گزگز دست و پا خطرناک است؟

در بسیاری از موارد، گزگز به دلیل فشار موقت روی عصب ایجاد می شود و پس از تغییر وضعیت بدن برطرف می شود. با این حال، بعضی علائم نیازمند توجه فوری هستند.

در صورت مشاهده موارد زیر باید فورا به اورژانس مراجعه کنید:

• شروع ناگهانی بی حسی یا ضعف در یک سمت بدن

• گزگز همراه با افتادگی صورت یا اختلال در صحبت کردن

• بروز ناگهانی اختلال بینایی، سرگیجه شدید یا مشکل در حفظ تعادل

• بی حسی یا ضعف ناگهانی و گسترده در اندام ها

• گزگز همراه با اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع، به ویژه همراه با بی حسی ناحیه بین پاها یا ضعف پاها

این علائم ممکن است با مشکلات جدی مانند سکته مغزی یا فشار شدید بر اعصاب نخاعی ارتباط داشته باشند و نباید منتظر برطرف شدن خودبه خودی آنها ماند.

برای تشخیص علت گزگز دست و پا چه آزمایش هایی لازم است؟

پزشک برای تشخیص علت این مشکل ابتدا درباره زمان شروع، محل گزگز، مدت ادامه آن، بیماری های زمینه ای و داروهای مصرفی سوال می کند و معاینه عصبی انجام می دهد.

بسته به شرایط فرد، ممکن است بررسی های زیر درخواست شود:

• آزمایش قند خون برای بررسی دیابت

• آزمایش ویتامین B12

• بررسی عملکرد تیروئید

• آزمایش سطح برخی مواد معدنی و املاح خون

• نوار عصب و عضله برای ارزیابی عملکرد اعصاب

• تصویربرداری از ستون فقرات در صورت وجود نشانه های مرتبط

همه افراد به تمام این آزمایش ها نیاز ندارند و انتخاب آنها به نظر پزشک بستگی دارد.

چگونه از گزگز دست و پا پیشگیری کنیم؟

اگر علت گزگز به عادت های روزمره یا عوامل قابل اصلاح مربوط باشد، رعایت برخی نکات می تواند کمک کننده باشد:

وضعیت نشستن خود را اصلاح کنید: از قرار دادن طولانی مدت پاها روی هم یا فشار آوردن به دست ها و پاها خودداری کنید.

فعالیت بدنی منظم داشته باشید: پیاده روی و ورزش متناسب با شرایط جسمی به حفظ سلامت عمومی و کنترل قند خون کمک می کند.

تغذیه متنوع داشته باشید: مصرف منابع غذایی ویتامین B12 مانند ماهی، تخم مرغ، لبنیات و گوشت می تواند به تامین این ویتامین کمک کند.

قند خون را کنترل کنید: افراد مبتلا به دیابت باید قند خون خود را طبق برنامه درمانی کنترل کنند.

در مصرف مکمل ها زیاده روی نکنید: مصرف خودسرانه مکمل ها، به ویژه مکمل های حاوی دوز بالای ویتامین B6، ممکن است به جای کمک به بدن باعث آسیب شود.

به علائم مداوم توجه کنید: اگر گزگز مرتب تکرار می شود یا به تدریج شدت می گیرد، بررسی پزشکی را به تاخیر نیندازید.

جمع بندی

گزگز دست و پا همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست و گاهی به دلیل فشار موقت روی عصب ها ایجاد می شود؛ اما تکرار یا ادامه دار شدن آن می تواند با مشکلاتی مانند کمبود ویتامین B12، دیابت، اختلالات تیروئید، فشار روی عصب ها یا بیماری های عصبی ارتباط داشته باشد.

اگر این حالت بدون علت مشخص ایجاد شده، ادامه پیدا می کند یا با ضعف و بی حسی همراه است، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. همچنین گزگز ناگهانی همراه با اختلال گفتار، افتادگی صورت یا ضعف یک سمت بدن یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود.