ذهن شما چند ساعت در روز نگران است؟

هفت صبح | سلامت روان به عنوان یکی از ارکان اصلی سلامت عمومی، در سال‌های اخیر در ایران مورد توجه ویژه‌تری قرار گرفته است. بر اساس آخرین پیمایش‌های ملی سلامت روان که توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام شده، اختلالات اضطرابی یکی از شایع‌ترین گروه اختلالات روانی در جامعه ایرانی است. مطالعات نشان می‌دهد که میزان شیوع اختلالات اضطرابی در جمعیت بزرگسال ایران به‌طور میانگین بین ۱۵ تا ۲۰ درصد متغیر است. با این حال، این میزان در گروه‌های مختلف جمعیتی به شکل یکسانی توزیع نشده است.

نتایج نشان می‌دهد که زنان در مقایسه با مردان، با احتمال بیشتری (تقریباً ۱.۵ تا ۲ برابر) علائم اضطراب فراگیر و اختلالات هراس را تجربه می‌کنند که این تفاوت ناشی از ترکیبی از عوامل بیولوژیکی، اجتماعی و نقش‌های جنسیتی است. علاوه بر جنسیت، وضعیت اشتغال و سطح اقتصادی-اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. گروه‌هایی که با بی‌ثباتی اقتصادی، بیکاری یا استرس‌های مزمن شغلی مواجه هستند، نرخ بالاتری از اضطراب را گزارش کرده‌اند.  همچنین، در مناطق شهری و کلان‌شهرها، به دلیل فشارهای زندگی مدرن، آلودگی صوتی، ترافیک و سبک زندگی بی‌تحرک، شیوع اختلالات اضطرابی نسبت به جوامع روستایی و عشایری روند صعودی‌تری را نشان می‌دهد.

نکته قابل تامل در گزارش‌های اخیر وزارت بهداشت، تغییر الگوی اضطراب در گروه‌های سنی است؛ به‌طوری که جوانان و نوجوانان به دلیل فشارهای تحصیلی، نگرانی از آینده شغلی و تغییر در تعاملات اجتماعی دیجیتال، بخش قابل‌توجهی از آمار مبتلایان جدید را تشکیل می‌دهند. وی ادامه داد: برای مثال، فردی که قصد سفر دارد، طبیعی است مسیر و شرایط احتمالی را بررسی کند و برای آنها تدبیری بیندیشد. این نوع نگرانی حتی می‌تواند اضطراب را کاهش دهد؛ زیرا فرد برای مسائل احتمالی آماده می‌شود. این روانپزشک تصریح کرد: این نوع نگرانی هم می‌تواند خود باعث ایجاد اضطراب شود و هم در افرادی که دچار اضطراب هستند، به شکل تفکر بیش از حد، سناریوسازی و نگرانی مستمر دیده شود.

آیا فرد مضطرب می‌تواند همچنان موفق به نظر برسد؟

صحراییان با اشاره به اینکه برخی افراد مبتلا به اضطراب در ظاهر همچنان عملکرد خوبی دارند، گفت: ممکن است در مراحل ابتدایی، فرد مضطرب همچنان بتواند عملکرد خود را حفظ کند و حتی موفق به نظر برسد، اما در صورت تداوم اضطراب، عملکرد او به‌تدریج تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. وی افزود: حتی در افرادی که همچنان نمرات خوب یا عملکرد قابل قبولی دارند، اگر عملکرد فعلی آنها با دوره قبل از شروع اضطراب مقایسه شود، ممکن است افت قابل توجهی مشاهده شود؛ بنابراین صرفاً خوب بودن عملکرد فعلی به معنای نبود اضطراب نیست.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، خواب منظم و رعایت بهداشت خواب، تغذیه مناسب، ورزش و پیاده‌روی منظم، اختصاص زمان برای تفریحات سالم و فعالیت‌های مورد علاقه و پرهیز از مواد مخدر را از مؤلفه‌های مهم سبک زندگی سالم برشمرد و گفت: هیچ ماده مخدری وجود ندارد که بتواند اضطراب را بهبود دهد و این مواد عمدتاً وضعیت اضطراب را تشدید می‌کنند. وی درباره کافئین هشدار داد و افزود: کافئین ممکن است در کوتاه‌مدت احساس متفاوتی ایجاد کند، اما با خروج آن از بدن، به‌ویژه در مصرف با درصدهای بالا، می‌تواند با افزایش سطح اضطراب همراه باشد.

کمال‌گرایی و وسواس؛ وقتی از حد طبیعی فراتر می‌روند

وی درباره ارتباط کمال‌گرایی و وسواس با اضطراب نیز بیان کرد: کمال‌گرایی و حساسیت نسبت به وظایف و تعهدات، در حد متناسب می‌تواند ویژگی مثبتی باشد، اما زمانی که از حد طبیعی فراتر رود، می‌تواند زمینه‌ساز اضطراب شود.وی ادامه داد: اگر فرد استانداردهایی برای خود تعیین کند که فراتر از توانایی‌ها و امکانات واقعی یا استانداردهای معمول باشند، دائماً نگران خواهد بود که آیا می‌تواند به آنها دست پیدا کند یا خیر. در این شرایط، کمال‌گرایی به جای کمک به عملکرد فرد، می‌تواند باعث افزایش اضطراب و حتی کاهش عملکرد شود.

اضطراب چگونه بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

صحراییان با بیان اینکه اضطراب می‌تواند سیستم‌های مختلف بدن را درگیر کند، گفت: بسته به اینکه کدام سیستم بدن بیشتر تحت تأثیر قرار گیرد، علائم متفاوتی ایجاد می‌شود. تپش قلب، احساس تنگی نفس، سردرد یا تشدید سردردهای تنشی و میگرنی، مشکلات گوارشی و اسپاسم عضلات از جمله این علائم هستند.

نگرانی روزمره تا چه اندازه طبیعی است؟

این متخصص روانپزشکی تأکید کرد: مقداری نگرانی در زندگی طبیعی و حتی ضروری است؛ زیرا اگر فرد هیچ نگرانی درباره مسئولیت‌ها و اهداف خود نداشته باشد، ممکن است انگیزه لازم برای انجام اقدامات مورد نیاز را نیز از دست بدهد.وی ادامه داد: برای مثال، نگرانی متعادل یک دانش‌آموز درباره امتحان می‌تواند او را به مطالعه وادار کند، اما اگر نگرانی به اندازه‌ای افزایش یابد که ذهن فرد ساعت‌های زیادی درگیر آن باشد و حتی زمان استراحت، تفریح و ورزش نیز نتواند از این افکار فاصله بگیرد، دیگر با یک نگرانی طبیعی مواجه نیستیم.

برای کاهش اضطراب چه کنیم؟

صحراییان نخستین گام را شناخت اضطراب دانست و گفت: برای کاهش اضطراب ابتدا باید بدانیم اضطراب چیست و بتوانیم نشانه‌های آن را در بدن و رفتار خود تشخیص دهیم. پس از آن، تغییر سبک زندگی و شناسایی عوامل استرس‌زا اهمیت زیادی دارد.

نقش شبکه‌های اجتماعی در افزایش اضطراب

صحراییان با اشاره به تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان گفت: یکی دیگر از بخش‌های مهم تغییر سبک زندگی، مدیریت استفاده از شبکه‌های اجتماعی و اخبار است. فرد نمی‌تواند پیش‌بینی کند در شبکه‌های اجتماعی با چه اخباری مواجه خواهد شد و بخش قابل توجهی از اخبار و محتواهای موجود می‌تواند سطح تنش و اضطراب را افزایش دهد، بدون اینکه ضرورت یا فایده‌ای برای فرد داشته باشد. وی تأکید کرد: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار منفی و تنش‌زا می‌تواند سیستم اضطرابی بدن را فعال نگه دارد؛ بنابراین لازم است افراد در استفاده از شبکه‌های اجتماعی نیز تعادل را رعایت کنند.

چه زمانی باید به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کرد؟

این متخصص روانپزشکی گفت: تا زمانی که اضطراب شکل بیمارگونه پیدا نکرده است، اصلاح سبک زندگی و رعایت توصیه‌های پیشگیرانه می‌تواند به کنترل آن کمک کند.