راز تقویت ذهن کودکان در خانه؛ بازی‌هایی ساده که نباید از آن‌ها غافل شوید!

به گزارش هفت صبح، رشد کودک تنها به افزایش قد و وزن یا یادگیری مهارت‌های روزمره محدود نمی‌شود. در سال‌های ابتدایی زندگی، مغز کودک به‌سرعت در حال یادگیری است و تجربه‌های مختلف می‌توانند به تقویت مهارت‌هایی مانند تمرکز، حافظه، حل مسئله، خلاقیت، زبان، هماهنگی حرکتی و درک محیط اطراف کمک کنند.

یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین راه‌ها برای فراهم کردن این تجربه‌ها، بازی کردن است. کودک هنگام بازی فقط سرگرم نمی‌شود؛ او در حال آزمون و خطا، کشف کردن، تصمیم گرفتن و برقراری ارتباط با دنیای اطراف خود است.

متخصصان رشد کودک نیز بازی را بخش مهمی از فرایند یادگیری می‌دانند. حتی بازی‌های ساده‌ای مانند ساختن با بلوک، بازی‌های حرکتی، پازل و بازی‌های شنیداری می‌توانند فرصت مناسبی برای تقویت مهارت‌های شناختی و اجتماعی کودک ایجاد کنند.

چرا بازی برای رشد ذهنی کودک اهمیت دارد؟

بازی‌های مناسب سن کودک می‌توانند زمینه تمرین مهارت‌های مختلفی را فراهم کنند؛ از جمله:

• افزایش تمرکز و توجه
• تقویت حافظه
• پرورش خلاقیت و تخیل
• تقویت مهارت حل مسئله
• آشنایی با مفاهیم ساده ریاضی و منطقی
• تقویت هماهنگی چشم و دست
• افزایش آگاهی فضایی
• تقویت مهارت‌های زبانی و ارتباطی
• تمرین تصمیم‌گیری و انتخاب
• تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف و درشت

نکته مهم این است که برای رسیدن به این اهداف، لزوماً به اسباب‌بازی‌های گران‌قیمت نیاز نیست. بسیاری از بازی‌های مفید را می‌توان با وسایل ساده موجود در خانه انجام داد و حتی حضور و همراهی والدین می‌تواند ارزش بازی را بیشتر کند.

بازی‌های فکری ساده برای کودکان

ساختن با بلوک‌ها و قطعات ساختنی

بلوک‌های ساختنی یکی از بازی‌های ساده‌ای هستند که به کودک اجازه می‌دهند ایده‌های خود را به شکل واقعی اجرا کند. کودک می‌تواند برج، خانه، پل یا هر سازه دیگری که در ذهن دارد بسازد و در این مسیر با مفاهیمی مانند اندازه، شکل، تعادل و موقعیت فضایی آشنا شود.

والدین می‌توانند در ابتدا یک الگوی ساده بسازند و از کودک بخواهند آن را بازسازی کند. بعد از مدتی، بهتر است اجازه دهید کودک آزادانه سازه مورد نظر خودش را طراحی کند.

این بازی علاوه بر تقویت خلاقیت، می‌تواند به هماهنگی چشم و دست و مهارت‌های حرکتی ظریف نیز کمک کند.

پازل؛ تمرینی برای تمرکز و حل مسئله

پازل یکی دیگر از بازی‌های مناسب برای تقویت مهارت‌های شناختی است. کودک هنگام حل پازل باید قطعات را بررسی کند، تفاوت شکل‌ها و رنگ‌ها را تشخیص دهد و درباره محل قرار گرفتن هر قطعه تصمیم بگیرد.

برای کودکان کم‌سن‌تر، پازل‌های ساده با تعداد قطعات کمتر انتخاب کنید و با افزایش سن و مهارت کودک، میزان دشواری را بیشتر کنید.

مهم‌تر از تمام کردن سریع پازل، فرایندی است که کودک هنگام پیدا کردن راه‌حل طی می‌کند.

بازی‌های مرتب‌سازی و دسته‌بندی

چند وسیله با رنگ‌ها، اندازه‌ها یا شکل‌های مختلف در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید آن‌ها را دسته‌بندی کند.

برای مثال، می‌توانید از او بخواهید تمام وسایل قرمز را یکجا بگذارد، اشیای کوچک را جدا کند یا وسایل را از کوچک به بزرگ بچیند.

این بازی ساده می‌تواند کودک را با مفاهیمی مانند اندازه، ترتیب، شباهت و تفاوت آشنا کند و زمینه یادگیری مفاهیم اولیه ریاضی را فراهم کند.

بازی پیدا کردن الگو

چند مهره، مداد یا قطعه رنگی را به شکل یک الگو کنار هم قرار دهید؛ مثلاً قرمز، آبی، قرمز، آبی. سپس از کودک بخواهید قطعه بعدی را انتخاب کند.

در مراحل بعد می‌توانید الگو را کمی پیچیده‌تر کنید.

این بازی به کودک کمک می‌کند ارتباط میان عناصر مختلف را تشخیص دهد و برای ادامه یک الگو پیش‌بینی انجام دهد.

بازی شنیداری؛ حدس بزن چه صدایی است

چند وسیله آشنا مانند قاشق، لیوان، جعبه یا اسباب‌بازی را در اختیار کودک قرار دهید. سپس بدون اینکه وسیله را نشان دهید، صدایی با یکی از آن‌ها ایجاد کنید و از کودک بخواهید حدس بزند صدا مربوط به کدام وسیله است.

این بازی ساده می‌تواند توجه شنیداری کودک را تقویت کند و او را به دقت بیشتر در صداهای محیط اطراف تشویق کند.

بازی‌های مبتنی بر گوش دادن و دنبال کردن دستورها نیز برای تمرین توجه و تمرکز کودکان مفید هستند.

بازی تقویت حس لامسه

یک کیسه پارچه‌ای یا جعبه مناسب بردارید و چند وسیله بی‌خطر با بافت‌های متفاوت داخل آن قرار دهید. کودک بدون نگاه کردن، دست خود را داخل کیسه ببرد و با لمس کردن، ویژگی‌های وسیله را توصیف کند یا حدس بزند چیست.

برای مثال می‌توانید از توپ نرم، پارچه، اسباب‌بازی پلاستیکی یا وسایل بزرگ و ایمن استفاده کنید.

این بازی علاوه بر سرگرم کردن کودک، او را به توجه به ویژگی‌های اشیا از طریق حس لامسه تشویق می‌کند.

شطرنج و بازی‌های فکری متناسب با سن

برای کودکان بزرگ‌تر، بازی‌هایی مانند شطرنج می‌توانند فرصت مناسبی برای تمرین برنامه‌ریزی، پیش‌بینی و تصمیم‌گیری فراهم کنند.

البته بهتر است شطرنج و بازی‌های مشابه را به‌عنوان سرگرمی و تمرین ذهنی معرفی کنید، نه آزمونی برای سنجش هوش کودک. هدف اصلی این است که کودک از فکر کردن و پیدا کردن راه‌حل لذت ببرد.

بازی «مثل من انجام بده»

یک نفر حرکتی انجام می‌دهد و کودک باید همان حرکت را تکرار کند. می‌توانید حرکات ساده‌ای مانند دست زدن، بالا بردن دست، چرخیدن یا لمس کردن زانو را انتخاب کنید.

با افزایش سن کودک می‌توان ترتیب حرکات را طولانی‌تر کرد.

این بازی علاوه بر سرگرم‌کننده بودن، توجه، حافظه حرکتی و توانایی دنبال کردن دستورها را تمرین می‌کند. بازی‌هایی مانند «سایمون می‌گوید» نیز برای تمرین گوش دادن و تمرکز کودکان استفاده می‌شوند.

بازی پیدا کردن اشیا

یک شیء مشخص را در اتاق پنهان کنید و با دادن سرنخ‌های ساده، کودک را برای پیدا کردن آن راهنمایی کنید.

برای کودکان بزرگ‌تر می‌توانید سرنخ‌ها را پیچیده‌تر کنید و از آن‌ها بخواهید چند مرحله را به خاطر بسپارند.

این بازی علاوه بر تحرک، می‌تواند به تقویت توجه، حافظه و حل مسئله کمک کند.

بازی‌های حرکتی را فراموش نکنید

بازی فکری لزوماً به معنی نشستن پشت میز نیست. فعالیت‌های حرکتی نیز می‌توانند فرصت مناسبی برای یادگیری ایجاد کنند.

راه رفتن در طبیعت، بازی «دنبال من بیا»، پریدن از روی موانع ساده و بی‌خطر یا پیدا کردن اشیای مشخص در محیط می‌تواند همزمان کودک را فعال و ذهن او را درگیر کند.

آکادمی اطفال آمریکا نیز فعالیت‌هایی مانند بازی‌های حرکتی، پیروی از رهبر، بازی‌های شنیداری و گردش در طبیعت را از فعالیت‌های ساده و بدون نیاز به تجهیزات خاص برای کودکان پیش‌دبستانی معرفی کرده است.

هنگام بازی چه نکاتی را رعایت کنیم؟

برای اینکه بازی به تجربه‌ای مثبت تبدیل شود، لازم نیست والدین دائماً نقش معلم را داشته باشند. گاهی کافی است کنار کودک بنشینید، به ایده‌های او گوش دهید و اجازه دهید خودش مسیر بازی را انتخاب کند.

چند نکته مهم را در نظر داشته باشید:

• بازی را متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب کنید.
• کودک را برای برنده شدن یا حل سریع معما تحت فشار قرار ندهید.
• اگر بازی برای کودک دشوار است، سطح آن را ساده‌تر کنید.
• اجازه دهید کودک اشتباه کند و دوباره تلاش کند.
• به جای ارائه فوری پاسخ، از او درباره راه‌حل‌های احتمالی سؤال کنید.
• بازی را به رقابت دائمی تبدیل نکنید.
• ایمنی وسایل و متناسب بودن اندازه آن‌ها با سن کودک را بررسی کنید.
• زمان بازی را به فرصتی برای گفت‌وگو و ارتباط با کودک تبدیل کنید.

آیا بازی واقعاً IQ کودک را افزایش می‌دهد؟

بهتر است درباره این موضوع با احتیاط صحبت کنیم. بازی‌های فکری و آموزشی می‌توانند مهارت‌هایی مانند توجه، حل مسئله، حافظه، خلاقیت و درک فضایی را تمرین دهند، اما نمی‌توان گفت یک بازی مشخص به‌طور قطعی ضریب هوشی کودک را افزایش می‌دهد.

آنچه اهمیت بیشتری دارد، فراهم کردن محیطی غنی از تجربه‌های مختلف و فرصت دادن به کودک برای بازی، کشف کردن، پرسیدن و آزمون و خطاست.

حتی بازی‌های بسیار ساده و کم‌هزینه نیز می‌توانند ارزش آموزشی داشته باشند؛ بنابراین والدین برای تقویت رشد ذهنی کودک الزاماً به خرید اسباب‌بازی‌های گران یا کلاس‌های متعدد نیاز ندارند.

بازی، فرصتی برای رشد و ارتباط بیشتر با کودک

رشد ذهنی کودک یک فرایند تدریجی است و هیچ بازی یا اسباب‌بازی واحدی نمی‌تواند همه مهارت‌ها را به تنهایی تقویت کند. ترکیبی از بازی‌های ساختنی، پازل، فعالیت‌های حرکتی، بازی‌های زبانی، فعالیت‌های هنری و بازی‌های تعاملی می‌تواند تجربه متنوع‌تری برای کودک ایجاد کند.

در نهایت، شاید مهم‌ترین بخش بازی نه وسیله‌ای باشد که کودک در اختیار دارد و نه میزان دشواری آن؛ بلکه فرصتی است که برای کشف کردن، فکر کردن، تجربه کردن و ارتباط با والدین پیدا می‌کند. بنابراین گاهی یک جعبه ساده، چند قطعه ساختنی یا حتی یک بازی خانوادگی می‌تواند به اندازه یک اسباب‌بازی پیچیده، برای کودک جذاب و آموزنده باشد.