روان شناسی | چرا گاهی احساس می کنیم بعضی صحنه ها را قبلا در خواب دیده ایم؟

به گزارش هفت صبح، دژاوو یک واژه فرانسوی به معنای از پیش دیده شده است. در این حالت، فرد با صحنه، مکان، فرد یا اتفاقی روبرو می شود که برای نخستین بار در حال تجربه آن است، اما احساس می کند قبلا دقیقا در چنین موقعیتی قرار داشته است.

این احساس معمولا کوتاه است و بعد از چند لحظه از بین می رود. نکته جالب این است که دژاوو تجربه ای بسیار رایج است و بخش زیادی از مردم در طول زندگی خود حداقل یک بار آن را تجربه می کنند.

آیا دژاوو واقعا به معنی دیدن آینده در خواب است؟

وقتی یک اتفاق در زندگی واقعی رخ می دهد و احساس می کنیم قبلا آن را در خواب دیده ایم، ممکن است تصور کنیم خواب ما نوعی پیش بینی از آینده بوده است. با این حال، توضیح های علمی مطرح شده درباره دژاوو بیشتر به عملکرد حافظه و نحوه پردازش اطلاعات در مغز مربوط می شوند.

یکی از احتمال ها این است که بخش هایی از یک موقعیت جدید، مانند شکل یک مکان، چیدمان وسایل، صدا یا حتی بوی محیط، شباهتی به تجربه ای قدیمی داشته باشد. مغز این شباهت را تشخیص می دهد، اما ما خاطره اصلی را به صورت واضح به یاد نمی آوریم. در نتیجه، تنها احساس آشنایی باقی می ماند.

وقتی یک صحنه شبیه خاطره ای فراموش شده است

یکی از نظریه های مطرح درباره دژاوو این است که شباهت میان چیدمان یک صحنه جدید و یک تجربه قدیمی می تواند این احساس را ایجاد کند.

برای مثال ممکن است وارد مکانی شوید که هرگز قبلا آنجا نبوده اید، اما نحوه قرار گرفتن میزها، درها، پنجره ها یا وسایل، شما را ناخودآگاه یاد محیط دیگری بیندازد. شاید خود آن خاطره را به یاد نیاورید، اما مغز شباهت میان دو موقعیت را تشخیص دهد و نتیجه آن همان احساس عجیب آشنایی باشد.

شاید چیزی را قبلا دیده ایم اما یادمان نمی آید

گاهی ممکن است یک تصویر، مکان یا اتفاق را در گذشته دیده باشیم اما خاطره آن به شکل واضح در ذهنمان باقی نمانده باشد. حتی فیلم ها، کتاب ها، تصاویر و تجربه های دیگران نیز می توانند در حافظه ما باقی بمانند.

وقتی بعدها با موقعیتی مشابه روبرو می شویم، ممکن است مغز بدون اینکه بتواند منبع اصلی خاطره را پیدا کند، احساس آشنایی ایجاد کند. به همین دلیل است که در لحظه دژاوو معمولا با خودمان می گوییم من این صحنه را قبلا کجا دیده بودم؟

ارتباط خواب با احساس دژاوو چیست؟

یکی از توضیح های مطرح شده این است که گاهی ممکن است بخش هایی از یک خواب قدیمی در حافظه باقی مانده باشد، اما خود خواب را به یاد نیاوریم. اگر بعدها در دنیای واقعی با صحنه یا موقعیتی شبیه آن روبرو شویم، ممکن است احساس کنیم این اتفاق را قبلا در خواب دیده ایم.

با این حال، بر اساس مطالب ارائه شده، هنوز توضیح قطعی و واحدی برای تمام تجربه های دژاوو وجود ندارد و نظریه های مختلفی درباره علت آن مطرح شده است.

مغز چگونه ممکن است ما را دچار این احساس کند؟

برخی نظریه ها دژاوو را به نحوه پردازش اطلاعات و حافظه مربوط می دانند. طبق یکی از این دیدگاه ها، ممکن است اطلاعاتی که در اطراف ما وجود دارد با کمی تفاوت زمانی توسط مغز پردازش شود و همین موضوع باعث شود اطلاعات تازه، برای لحظه ای شبیه یک خاطره قدیمی به نظر برسند.

نظریه دیگری نیز بر این باور است که وقتی توجه ما به یک موضوع معطوف است، ممکن است اطلاعات محیط را بدون توجه آگاهانه دریافت و در حافظه ثبت کنیم. کمی بعد که توجه ما به محیط جلب می شود، همان اطلاعات برایمان آشنا به نظر می رسند.

چرا این اتفاق بیشتر در بعضی افراد رخ می دهد؟

دژاوو بیشتر در سنین پایین تر گزارش شده و با افزایش سن کاهش پیدا می کند. همچنین در منابع ارائه شده، عواملی مانند سفر بیشتر، تحصیلات بالاتر، تخیل فعال تر و توانایی بهتر در به یاد آوردن رویاها با تجربه بیشتر دژاوو مرتبط دانسته شده اند.

البته درباره ارتباط دقیق این عوامل با دژاوو هنوز دیدگاه های مختلفی وجود دارد و نمی توان بر اساس تجربه دژاوو درباره شخصیت یا وضعیت ذهنی یک فرد قضاوت کرد.

دژاوو معمولا جای نگرانی ندارد

تجربه گهگاهی دژاوو به خودی خود موضوع نگران کننده ای نیست و برای بسیاری از افراد اتفاق می افتد. این احساس عجیب معمولا کوتاه است و بدون اینکه مشکلی ایجاد کند از بین می رود.

در برخی منابع، ارتباط دژاوو با فعالیت های خاص مغز و به ویژه صرع لوب گیجگاهی نیز بررسی شده است، اما تجربه معمول دژاوو به معنای ابتلا به صرع یا یک اختلال مغزی نیست.

در نهایت، اگر یک روز وسط یک اتفاق ناگهان با خودتان گفتید «من این صحنه را قبلا در خواب دیده بودم»، احتمالا تجربه ای آشنا و رایج را پشت سر گذاشته اید. مغز انسان هنوز رازهای زیادی دارد و دژاوو یکی از جالب ترین نمونه های آن است؛ احساسی که برای چند ثانیه مرز میان خاطره، خواب و تجربه فعلی را برای ما مبهم می کند.