از عینکهای هوشمند تا پینهای AI؛ آیا ترس از حریم خصوصی، عصر هوش مصنوعی را متوقف میکند؟
شرکتهایی که امید دارند گجتهای هوش مصنوعی سرآغاز دوران «پساهوشمند» (دوران پس از گوشیهای هوشمند) باشند، حالا با موجی از نگرانیهای مربوط به حریم خصوصی در سراسر جهان روبهرو شدهاند؛ مسئلهای که میتواند سرعت فراگیری این فناوری نوظهور را کاهش دهد.
به گزارش هفت صبح بزرگترین واکنشها و مخالفتها علیه دستگاههایی که میتوانند جهان پیرامون خود را ببینند، بشنوند و به آن پاسخ دهند، متوجه عینکهای «ریبن متا» (Meta’s Ray-Bans) بوده است؛ محصولی که با پیوند زدن طراحی جذاب شرکت «اسیلورلوکساتیکا» و هوش مصنوعی این غول شبکههای اجتماعی، عینکهای هوشمند را به جریان اصلی بازار تبدیل کرد.
این عینکها اکنون به کانون اصلی نگرانیهای فزاینده نسبت به گجتهای مجهز به هوش مصنوعی تبدیل شدهاند. دادگاهها در حال بررسی شکایتهای مربوط به نقض حریم خصوصی هستند، کاربران از ضبط پنهانی تصویر و صدای خود واهمه دارند و منتقدان دربارهٔ آیندهای هشدار میدهند که در آن استفادهٔ فراگیر از عینکهای هوش مصنوعی، حریم خصوصی، رضایت فردی و امکان ناشناس ماندن در اماکن عمومی را از بین میبرد. در همین راستا، برخی از اماکن عمومی در بریتانیا، از جمله «وترسپون» (Wetherspoon) که یکی از بزرگترین مجموعهرستورانها و بارهای زنجیرهای این کشور است، استفاده از این فریمها را محدود کردهاند.
بر اساس گزارش رسانهها، انتظار میرود متا در کنفرانس سالانهٔ Connect از نسخهٔ بدون دوربین عینکهای هوشمند خود رونمایی کند؛ اقدامی که نشاندهندهٔ تلاش شرکتها برای ایجاد تعادل و جلب اعتماد عمومی در رقابت بر سر سهمی از بازار ۶۰۰ میلیارد دلاری تلفنهای همراه است.
بر اساس گفتوگوهای رویترز با نزدیک به دوازده مدیر ارشد فناوری، تحلیلگر و متخصص حقوقی، سازندگان سختافزار در تلاشاند با آزمودن فرمها و طراحیهای گوناگون — از عینک و سنجاقسینه گرفته تا گردنبند و ضبطکنندههای صوتی که با آهنربا به پشت گوشی متصل میشوند — از سد این نگرانیها عبور کنند. در این میان، برخی از شرکتها در بخش سازمانی و اداری با استقبال سریعتری نسبت به بازار عمومی مصرفکنندگان روبهرو شدهاند.
نتیجهٔ این مناقشات پیرامون حریم خصوصی، سرنوشت بازاری را رقم خواهد زد که غولهای فناوری آن را بستر بزرگ بعدی در دنیای محاسبات میدانند. اگر شرکتها نتوانند اعتماد افکار عمومی را جلب کنند، دقیقاً همان ویژگیهایی که گجتهای پوشیدنی هوش مصنوعی را کاربردی میکنند — یعنی دوربینها و میکروفونهای هموارهروشن و آگاهی لحظهای از محیط اطراف — به مانعی جدی بر سر راه همهگیر شدن آنها تبدیل خواهند شد.
استراتژی همکاری سامسونگ با برندهای نامآشنا
«جی کیم»، معاون ارشد بخش موبایل سامسونگ، در مصاحبهای با رویترز اظهار داشت: «مدلهایی برندهٔ این رقابت خواهند بود که تعامل با آنها طبیعیتر، کاربردیتر و قابلاعتمادتر باشد.» به گفتهٔ او، با واگذاری کارهای بیشتر به هوش مصنوعی، کاربران خواستار سیستمهایی خواهند بود که امن بمانند و تحت کنترل مستقیم خودشان قرار داشته باشند.
سامسونگ قصد دارد تا اواخر امسال از طریق همکاری با برندهای مطرح عینک مانند «جنتل مانستر» (Gentle Monster) و «واربی پارکر» (Warby Parker) وارد بازار عینکهای هوشمند شود، هرچند این شرکت چنین محصولاتی را جایگزین مستقیم گوشیهای هوشمند نمیداند.
اما برای برخی از استارتاپها، حل مسئلهٔ حریم خصوصی یک موضوع حیاتی و مرز میان بقا و نابودی است.
دیدگاه سم آلتمن: پردازش محلی هوش مصنوعی
«سم آلتمن»، مدیرعامل OpenAI، در گفتوگو با خبرنگاران دیدگاه خود را دربارهٔ دستگاهی هموارهروشن شرح داد؛ ابزاری که میتواند محیط اطراف کاربر را درک کند و دقیقاً بداند چه زمانی باید کمک کند و چه زمانی باید سکوت پیشه نماید. او تأکید کرد که چنین محصولاتی در نهایت باید اطلاعات را بهصورت محلی (روی خود دستگاه) پردازش کنند، نه اینکه دادهها را مداوم به سرورهای ابری بفرستند.
او در اینباره گفت: «همه دستگاهی میخواهند که بتوان به آن اعتماد کرد؛ دستگاهی که درک کاملی از شرایط پیرامون داشته باشد و بداند چه زمانی باید دست به کار شود و چه زمانی نه. اگر قرار باشد دستگاهی تمام زندگی شما را ببیند و بشنود، بیشتر مردم تمایلی نخواهند داشت که پردازش آن روی سرورهای ابری انجام شود.» آلتمن افزود که بسته به سرعت توسعه و گسترش تراشهها و پردازندههای OpenAI، دستیابی به پردازش کاملاً محلی ممکن است چند سال بیشتر زمان ببرد.
کارشناسان معتقدند چالش اساسی این است که دستگاههای هوش مصنوعی با جمعآوری اطلاعات بیشتر از پیرامون خود کاربردیتر میشوند، در حالی که این اطلاعات میتواند شامل تصاویری از افرادی باشد که هرگز به ضبط تصویر خود رضایت ندادهاند.
شکایت حقوقی علیه ضبطهای پنهانی
«رایان کلارکسون»، وکیل پروندهٔ مصرفکنندگانی که از شرکت متا و لوکساتیکا بابت ادعاهای گمراهکننده دربارهٔ حریم خصوصی عینکها شکایت کردهاند، میگوید: «برای مصرفکننده همیشه مشخص نیست که برای لذت بردن از این محصولات جدید، کارآمد و سریع، دقیقاً چه مقدار از حریم خصوصی خود را فدا میکند.»
در این دادخواست ادعا شده است که پس از آپلود شدن ویدیوهای ضبطشده توسط عینکها روی سرورهای متا بهمنظور آموزش سیستمهای هوش مصنوعی، ناظران انسانی تصاویری از افراد را در وضعیت تعویض لباس، استفاده از سرویسهای بهداشتی و حتی هنگام کار با اطلاعات حساس مالی مشاهده و برچسبگذاری کردهاند.
کلارکسون افزود افرادی که تصویرشان ضبط شده بود، در اغلب موارد متوجه فیلمبرداری نبودند: «هیچ مصرفکنندهٔ عاقلی که به او وعدهٔ حفظ حریم خصوصی داده شده، تصور نمیکرد که این گجتها عامدانه یا تصادفی لحظات کاملاً خصوصی افراد را ثبت و ضبط کنند.»
متا در واکنش اعلام کرده است که وجود یک چراغ نشانگر LED (که حین فیلمبرداری خاموش نمیشود) از حریم خصوصی افراد حاضر در محیط محافظت میکند؛ ضمن آنکه اگر این چراغ پوشانده یا دستکاری شود، دوربین بهطور خودکار از کار میافتد. این شرکت همچنین اتهامات مطرحشده در این پرونده را رد کرد و از دفاع از موضع خود خبر داد. متا یادآور شد که بازبینی دادههای کاربران برای بهبود کیفیت محصولات یک رویهٔ معمول در کل این صنعت است و این شرکت اطلاعات هویتی و شناساییکننده را پیش از بازبینی حذف و فیلتر میکند.
استارتاپها و ارائهٔ گزینههای بدون دوربین
واکنشهای منفی به نقض حریم خصوصی، شرکتهای دیگر را به فکر ساخت عینکهای هوشمند بدون دوربین انداخته است.
استارتاپ «ایون ریالیتیز» (Even Realities) مستقر در شنژن — که توسط «ویل وانگ»، مهندس سابق اپل و از توسعهدهندگان اپلواچ، تأسیس شده — عینک بدون دوربین مدل G1 را در سال ۲۰۲۴ معرفی کرد و پرچمدار بعدی خود یعنی G2 را در نوامبر ۲۰۲۵ به بازار فرستاد.
وانگ در مصاحبهای اعلام کرد مصرفکنندگان بهطور فزایندهای عینکهای هوشمند را با تصویربرداری مخفیانه پیوند میزنند؛ بنابراین اضافه شدن دوربینها باید تا زمانی که شرکتها بتوانند سازوکارهای حفاظتی مطمئنتری تعبیه کنند، به تعویق بیفتد. ارزشگذاری این استارتاپ به یک میلیارد دلار رسیده و طبق اظهارات وانگ، حدود ۹۰ درصد فروش آنها به خریداران عادی تعلق دارد.
از سوی دیگر، شرکت «پاکت» (Pocket) در سانفرانسیسکو روی نوعی ضبطکننده متمرکز شده که به پشت تلفن همراه میچسبد و ضبط مکالمات در آن مستلزم فشردن دکمه است؛ رویکردی که تلاش میکند با آشکار ساختن فرایند ضبط (مشابه با عکاسی با دوربین موبایل)، نگرانیها را کاهش دهد. به گفتهٔ این شرکت، هشت ماه پس از عرضه، حدود ۱۷۰ هزار دستگاه پاکت از جمله توسط کارکنان شرکتهایی مانند دوردش (DoorDash)، میشلن و سانتاندر مورد استفاده قرار گرفته است.
شرکت «پلاود» (Plaud) نیز که ضبطکنندههای کارتی و پوشیدنی هوش مصنوعی عرضه میکند، حفظ حریم خصوصی را با محصول Plaud One در اولویت قرار داده است؛ سامانهای ۲۵۰ دلاری متشکل از ایرباد و کیس محافظ که تنها پس از فعالسازی دستی ضبط میکند و اطرافیان را از طریق چراغ هشدار یا اعلام صوتی باخبر میسازد. این شرکت ۲.۵ میلیون کاربر فعال و درآمد سالانهٔ بیش از ۱۰۰ میلیون دلار را به ثبت رسانده است.
«جیتش اوبرانی»، مدیر مؤسسهٔ تحقیقاتی IDC، اشاره میکند که نگرانیهای ناشی از دستگاههای هوش مصنوعی بیسابقه نیست و در زمان فراگیر شدن اولیهٔ دوربینها و میکروفونها روی گوشیهای هوشمند نیز نگرانیهای مشابهی وجود داشت.
اوبرانی میگوید: «جامعه میخواهد مطمئن شود که در زمان ضبط تصاویر، حتماً رضایت و آگاهی لازم وجود دارد؛ و این موضوع با مخالفت مطلق در برابر فناوری ضبط تفاوت دارد.»
