راز نابودی ابدی داده‌ها؛ چطور هارد و SSD را بدون امکان بازیابی پاک کنیم؟

به گزارش هفت صبح سیستم‌عامل در این حالت تنها ارجاع و نشانه‌گذار فایل را از فهرست حذف می‌کند، اما اصل داده‌ها تا زمانی که اطلاعات جدیدی روی آن‌ها بازنویسی نشود، روی دیسک باقی می‌ماند. به همین دلیل، ابزارهای بازیابی اطلاعات (Recovery) به راحتی می‌توانند این داده‌ها را بازگردانند. 

در فرایندهایی مانند فروش، اهدا یا خارج کردن هارد دیسک و SSD از چرخه مصرف، استفاده از ابزارهای پاک‌سازی امن برای جلوگیری از افشای اطلاعات شخصی یا سازمانی ضروری است. یکی از ابزارهای رایگان و متکی بر سیستم‌عامل مستقل در این زمینه، ShredOS نام دارد.

ShredOS چیست و چه کاربردی دارد؟

ابزار ShredOS یک توزیع سبُک لینوکس است که اختصاصاً برای حذف غیرقابل بازگشت اطلاعات از انواع حافظه طراحی شده است. این ابزار نیازی به نصب روی هارد ندارد و مستقیماً از روی فلش‌مموری (USB) بوت می‌شود. 

با اجرای ShredOS، برنامه‌ای تحت عنوان nwipe به صورت خودکار فعال می‌شود که تمامی حافظه‌های متصل به سیستم را شناسایی کرده و در یک محیط متنی ساده نمایش می‌دهد.

مراحل ساخت فلش بوتیبل و اجرای ShredOS

برای راه‌اندازی و استفاده از این ابزار، مراحل زیر طی می‌شود:

1. دانلود ایمیج: فایل ISO رسمی ShredOS از وب‌سایت پروژه دریافت می‌شود.

2. آماده‌سازی فلش USB: با استفاده از نرم‌افزارهایی نظیر Rufus یا Balena Etcher، فایل ISO روی فلش‌مموری رایت می‌شود.

3. تنظیمات بوت: فلش به سیستم متصل شده، رایانه ری‌استارت می‌شود و با فشردن کلیدهای میانبر بوت (مانند F12، F11 یا Esc)، بوت از روی فلش USB انتخاب می‌گردد.

4. ورود به محیط برنامه: با انتخاب گزینه اصلی ShredOS در منوی اولیه، محیط لینوکس بارگذاری شده و ابزار nwipe به صورت خودکار در اختیار کاربر قرار می‌گیرد.

نحوه انتخاب درایو و کلیدهای کنترلی در nwipe

در صفحه اصلی ابزار nwipe، اطلاعات کاملی از درایوهای شناسایی‌شده شامل نام دستگاه، نوع رابط (SATA یا NVMe)، ظرفیت، مدل و شماره سریال نمایش داده می‌شود. کلیدهای کاربردی در این محیط متنی عبارت‌اند از:

کلید Space: انتخاب یا لغو انتخاب درایو موردنظر (نمایش وضعیت با عبارت `[wipe]`)

کلید M: تغییر روش پاک‌سازی (Wiping Method)

کلید V: تنظیم نحوه اعتبارسنجی (Verification)

کلید R: تعیین تعداد مراحل یا دورهای بازنویسی (Rounds)

کلید S: شروع عملیات پاک‌سازی

مرور روش‌های پاک‌سازی داده

ابزار nwipe الگوریتم‌های متعددی را برای بازنویسی اطلاعات ارائه می‌دهد:

روش Zero: بازنویسی کل حافظه با مقدار صفر (سریع و ساده).

روش One: بازنویسی حافظه با مقدار `0xFF`.

روش Random: استفاده از داده‌های تصادفی برای بازنویسی.

استانداردهای DoD 5220.22-M و DoD Short: روش‌های چندمرحله‌ای مورد استفاده در سازمان‌های نظامی و دولتی.

روش Gutmann: بازنویسی ۳۵ مرحله‌ای که متناسب با هاردهای قدیمی بود و برای حافظه‌های امروزی تنها موجب اتلاف وقت می‌شود.

برای هاردهای مکانیکی معمول (HDD)، بازنویسی کامل داده‌ها همراه با فعال‌سازی گزینه Verification (تأیید نهایی) کاملاً کافی و مطمئن است.

اجرای فرایند و دریافت گزارش نهایی

پس از فشردن کلید `S`، عملیات آغاز شده و در بخش Statistics جزئیاتی مانند زمان سپری‌شده، زمان باقی‌مانده، سرعت انتقال و خطاهای احتمالی نمایش داده می‌شود. زمان اتمام کار بسته به ظرفیت درایو و الگوریتم انتخابی، از چند دقیقه تا چند ساعت متغیر است.

در پایان عملیات، گزارش کاملی شامل مشخصات درایو و وضعیت حذف داده‌ها صادر می‌شود که برای مستندسازی سازمانی و اطمینان از امحای امن اطلاعات بسیار کاربردی است.

نکته کلیدی: تفاوت پاک‌سازی HDD و SSD

استفاده از روش‌های بازنویسی چندمرحله‌ای ShredOS برای SSD توصیه نمی‌شود. درایوهای SSD از الگوریتم‌های مدیریت طول عمر سلول‌ها (Wear Leveling) استفاده می‌کنند؛ از این رو بازنویسی‌های مکرر باعث استهلاک شدید و کاهش طول عمر حافظه فلش می‌شود.

برای پاک‌سازی امن SSD، استفاده از دستورات سخت‌افزاری داخلی مانند ATA Secure Erase یا NVMe Format/Sanitize (از طریق ShredOS یا ابزارهایی نظیر `nvme-cli`) راهکار هوشمندانه‌تری است. این دستورات به کنترلر درایو فرمان می‌دهند تا تمامی سلول‌ها را در سطح سخت‌افزار، به صورت آنی و بدون آسیب به طول عمر SSD پاک‌سازی کند.