نگاهی فراتر از هابل؛ تلسکوپ فضایی جدید ناسا با میدان دید ۱۰۰ برابری به فضا می‌رود

تلسکوپ «رومن»؛ تلفیق شفافیت و وسعت در رصد کیهان

تلسکوپ رومن قرار است شفافیتی در حد و اندازه‌ی تلسکوپ هابل را با میدان دیدی ۱۰۰ برابر بزرگ‌تر از آن ترکیب کند. این ویژگی به «رومن» اجازه می‌دهد تا مناطق بسیار وسیعی از آسمان را با سرعتی باورنکردنی پیمایش کند. دانشمندان امیدوارند با استفاده از این ابزار، به شکار کهکشان‌های دوردست، ماده تاریک، انرژی تاریک، ستارگان در حال مرگ و سیاراتی بپردازند که در درخشش خیره‌کننده ستارگان میزبان خود پنهان شده‌اند. عملیات علمی این تلسکوپ پس از استقرار، از ژانویه ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد.

دیدی وسیع‌تر از تلسکوپ‌های هابل و وب

تلسکوپ «جیمز وب» برای مشاهده دقیق و عمیق در مناطق نسبتاً کوچک از فضا طراحی شده بود، اما نقطه قوت اصلی «رومن» در وسعت دید آن نهفته است. هر دو تلسکوپ (رومن و وب) قابلیت رصد نور مادون قرمز را دارند؛ به این معنا که اخترشناسان می‌توانند با ترکیب داده‌های آن‌ها، تصویری کامل‌تر از کیهان نسبت به گذشته به دست آورند.

آینه اصلی تلسکوپ رومن ۷.۹ فوت (حدود ۲.۴ متر) قطر دارد که هم‌اندازه آینه تلسکوپ هابل است. با این حال، به لطف «ابزار میدان وسیع» (Wide Field Instrument)، رومن می‌تواند همان سطح از حساسیت دوربین‌های هابل را حفظ کند و در عین حال، مساحتی ۱۰۰ برابر بزرگ‌تر را تصویربرداری نماید. هابل در طول ۳۰ سال حضور در فضا تنها حدود ۰.۱ درصد از آسمان شب را رصد کرده است، اما رومن پتانسیل آن را دارد که تمام آسمان را با همان وضوح پوشش دهد.

رمزگشایی از اسرار ماده و انرژی تاریک

یکی از اهداف اصلی این ماموریت، درک دو مورد از بزرگ‌ترین معماهای کیهان‌شناسی یعنی ماده تاریک و انرژی تاریک است. ماده تاریک نوری از خود ساطع نمی‌کند اما گرانش آن بر کهکشان‌ها و ساختارهای کیهانی تاثیرگذار است؛ انرژی تاریک نیز نامی است که دانشمندان به نیروی مرموزِ مسئولِ انبساط شتاب‌دار جهان داده‌اند.

تیمی از محققان دانشگاه آریزونا با دریافت بودجه‌های تحقیقاتی، مسئولیت توسعه روش‌های اندازه‌گیری کیهان‌شناختی مانند «عدسی‌گذرانی کینماتیک» (Kinematic Lensing) را بر عهده گرفته‌اند. آن‌ها امیدوارند با ترکیب تصاویر رومن و داده‌های طیف‌سنجی، ماده تاریک و انرژی تاریک را با دقتی بی‌سابقه اندازه‌گیری کنند.

شکار سیارات در درخشش ستارگان

تلسکوپ رومن تنها به نقشه‎برداری از مقیاس‌های بزرگ جهان محدود نمی‌شود؛ بلکه روش‌های قدرتمند جدیدی را برای تصویربرداری مستقیم از سیارات اطراف سایر ستارگان آزمایش خواهد کرد. ابزار «کروناگراف» (Coronagraphic Instrument) این تلسکوپ، با استفاده از ماسک‌ها، فیلترها و آینه‌های هوشمند، نور خیره‌کننده ستارگان را سرکوب می‌کند.

با کاهش این درخشش، اخترشناسان می‌توانند سیارات و دیسک‌های بسیار کم‌نورِ اطراف ستاره را مشاهده کنند. این فناوری می‌تواند سیاراتی را شناسایی کند که ۱۰۰ میلیون برابر کم‌نورتر از ستارگان میزبان خود هستند؛ پیشرفتی که نسبت به تلسکوپ‌های فضایی فعلی، ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر برتری دارد. این دستاورد، گامی حیاتی برای ماموریت‌های آینده جهت یافتن نشانه‌های حیات در سایر منظومه‌ها خواهد بود.