مأموریت جدید چین به ماه میتواند راز یخهای قمری را آشکار کند؛ چرا این موضوع اهمیت دارد؟
مأموریت «چانگئه-۷» چین قصد دارد اطلاعات بیشتری درباره آبِ بهدامافتاده در دهانههای همیشهسایه ماه به دست آورد.
به گزارش هفت صبح اگر آب موجود در ماه به اندازه کافی فراوان و در عمل قابل دسترسی باشد، میتواند در مأموریتهای سرنشیندار قمری بهعنوان آب آشامیدنی استفاده شود.
چین آماده میشود تا مأموریت رباتیک و بدون سرنشین «چانگئه-۷» را، احتمالا از صبح دوشنبه، برای جستوجوی یخ آب در دهانههای دارای سایه دائمی در قطب جنوب ماه پرتاب کند.
این مأموریت، هفتمین و در عین حال بلندپروازانهترین مأموریت چین به ماه تا امروز محسوب میشود. در ادامه، هر آنچه باید درباره آن بدانیم آمده است.
درباره «چانگئه-۷» چه میدانیم؟
بر اساس اعلام رصدگران پرتابهای فضایی، پنجره پرتاب «چانگئه-۷» از دوشنبه ۲۴ اوت تا دوشنبه ۳۱ اوت ادامه دارد. این یعنی مأموریت ممکن است در هر روزی از این بازه به فضا پرتاب شود.
«چانگئه-۷» از چهار بخش اصلی تشکیل شده است: مدارگرد، فرودگر، ماهنورد و جهنده.
- مدارگرد فضاپیمای اصلی است که در مدار ماه باقی میماند، سطح آن را نقشهبرداری و تصویربرداری میکند. همچنین وظیفه انتقال دادهها و برقراری ارتباط میان دیگر اجزای مأموریت و زمین را بر عهده دارد.
- فرودگر وسیلهای است که با تجهیزات علمی لازم برای کاوش ماه، روی سطح آن مینشیند. قرار است این بخش نزدیک لبه دهانه «شَکلتون» فرود بیاید؛ گودالی با عرض ۲۱ کیلومتر که نزدیک قطب جنوب ماه قرار دارد. مأموریتهای پیشین تاکنون تا این اندازه به قطب ماه نزدیک نشدهاند.
- ماهنورد یک خودروی رباتیک کوچک است که میتواند در اطراف محل فرود حرکت کند و با تجهیزات خود، محیط محلی از جمله سنگها و خاک را بررسی کند.
- جهنده نیز یک ربات کوچک خورشیدی است که برای «پرش» یا پروازهای کوتاه از سطح ماه و فرود دوباره طراحی شده است. این وسیله برای کاوش دهانه شکلتون به کار خواهد رفت.
از کجا میدانیم در ماه آب وجود دارد؟
در دو دهه گذشته، چندین مأموریت فضایی وجود آب در ماه را تأیید کردهاند.
دانشمندان از دهه ۱۹۶۰ و حتی پیش از نخستین فرود آپولو در سال ۱۹۶۹، احتمال میدادند که آب در ماه وجود داشته باشد. با این حال، نمونههایی که فضانوردان آپولو در اواخر دهه ۱۹۶۰ و اوایل دهه ۱۹۷۰ به زمین آوردند، در ابتدا خشک به نظر میرسیدند.
سرانجام در سال ۲۰۰۹، ناسا بهطور عمدی بخشی از یک موشک و یک کاوشگر را به دهانهای تاریک و سایهدار در ماه کوبید تا ستون غبار ایجادشده را بررسی کند. این اقدام یکی از روشنترین تأییدهای مستقیم درباره وجود مقدار قابلتوجهی یخ آب در ماه را فراهم کرد و یافتههای قبلیِ کاوشگرها درباره آب و هیدروژن را تقویت کرد.
در اکتبر ۲۰۲۰، دانشمندان ناسا اعلام کردند که آب در ماه گستردهتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد. آنها گفتند مولکولهای آب درون دانههای معدنی سطح ماه محبوس شدهاند و احتمال دادند حجم بیشتری از آب در تکههای یخِ پنهانشده در سایههای دائمی وجود داشته باشد.
ناسا این سایههای دائمی را مناطق تاریک درون دهانههای عمیق نزدیک قطبهای شمال و جنوب ماه توصیف میکند؛ مناطقی که میلیونها یا حتی میلیاردها سال نور خورشید به آنها نرسیده است. ناسا پیش از تأیید نهایی در سال ۲۰۲۰، در سال ۲۰۱۸ با نقشهبرداری از سطح ماه نشانههایی از یخ آب را در بخشهای سایهدار شناسایی کرده بود.
چرا دانستن بیشتر درباره آب ماه مهم است؟
افزایش اطلاعات درباره آب ماه اهمیت زیادی دارد، زیرا یخهای باستانی قطبی ممکن است نشانههایی از فعالیتهای آتشفشانی ماه و همچنین آب منتقلشده توسط دنبالهدارها و سیارکها به سامانه زمین و ماه را حفظ کرده باشند. این اطلاعات میتواند سرنخهایی درباره چگونگی شکلگیری اقیانوسهای زمین ارائه دهد.
علاوه بر این، اگر آب موجود در ماه به اندازه کافی فراوان و واقعبینانه قابل دسترسی باشد، میتواند منبع آب آشامیدنی برای مأموریتهای سرنشیندار قمری باشد و به خنک نگهداشتن تجهیزات نیز کمک کند.
همچنین میتوان هیدروژن موجود در آب ماه را برای تولید سوخت استخراج کرد و اکسیژن آن را برای تنفس به کار برد. چنین منابعی میتوانند از مأموریتهای آینده به مریخ یا فعالیتهای معدنی در ماه پشتیبانی کنند.
آیا کسی میتواند مالک آب ماه شود؟
«پیمان فضای ماورای جو» سازمان ملل که در سال ۱۹۶۷ تصویب شد، هر کشور را از ادعای حاکمیت یا مالکیت سرزمینی بر ماه منع میکند. با این حال، این پیمان بهطور صریح عملیات تجاری را ممنوع نکرده است.
این توافقنامه تأکید میکند که فعالیتهای خصوصی در فضا باید از سوی دولتها مجوز بگیرند و تحت نظارت آنها باشند؛ اما پرسشهای مهمی درباره مالکیت منابع فضایی همچنان بدون پاسخ ماندهاند.
کدام مأموریتهای اخیر به دنبال آب یخزده در ماه بودهاند؟
در سال ۲۰۲۳، فضاپیمای روسی «لونا-۲۵» با هدف جستوجوی آب یخزده در قطب جنوب ماه پرتاب شد؛ اما کنترل خود را از دست داد و سقوط کرد. این حادثه مانع از جمعآوری دادههای علمی یا کشف آب شد.
در همان زمان، هند نیز با مأموریت «چاندرایان-۳» تلاش میکرد دانش بشر درباره یخ آب ماه را گسترش دهد. «چاندرایان-۳» در اوت ۲۰۲۳ با موفقیت روی ماه فرود آمد و از طریق اندازهگیری دمای خاک، شواهد تازه و مهمی از وجود آب در سطح قطب جنوب ماه پیدا کرد.
چرا کاوش قطب جنوب ماه دشوار است؟
تلاشها برای فرود در قطب جنوب ماه پیش از این با شکست روبهرو شدهاند، زیرا این منطقه زمین بسیار دشواری دارد و پر از دهانهها و شکافهای عمیق است.
قطب جنوب ماه از ناحیه استوایی که مأموریتهای قبلی، از جمله فرودهای سرنشیندار آپولو، آن را هدف گرفته بودند فاصله زیادی دارد.
تفاوت مأموریت «چانگئه-۷» چیست؟
مأموریت «چانگئه-۷» میخواهد مشخص کند آب دقیقا در کدام بخش دهانههای ماه قرار گرفته، تا چه عمقی امتداد دارد، در چه شکلی وجود دارد و آیا واقعا امکان دسترسی به آن فراهم است یا نه.
جهنده ششپای «چانگئه-۷» برای پرش به درون و بیرون از دهانههای عمیق و سایهدار نزدیک قطب جنوب طراحی شده است؛ مناطقی که رسیدن به آنها برای ماهنوردهای معمولی دشوار است. این ربات در این دهانهها به دنبال یخ آب و منابع دیگر خواهد گشت.
تاکنون هیچ مأموریت فضایی از یک جهنده اختصاصی برای ورود و خروج از دهانههای ماه به این شیوه استفاده نکرده است.
