چالشهای نوشتن در فضا؛ فراتر از افسانهها
یک روایت قدیمی از دوران جنگ سرد وجود دارد که تفاوت نگرش و رویکرد مهندسان شوروی و آمریکا را در کوران مسابقه فضایی به تصویر میکشد.
به گزارش هفت صبح ماجرا از این قرار است: ایالات متحده میلیاردها دلار بودجه صرف تحقیق روی خودکاری کرد که بتواند در فضا بنویسد. از آنجایی که در شرایط بیوزنی، جاذبهای وجود ندارد که جوهر را به سمت نوک قلم هدایت کند، فضانوردان برای یادداشتبرداری در مأموریتهای طولانی خود با مشکل مواجه بودند. بنابراین، مهندسان وقت و هزینه هنگفتی را صرف ساخت خودکاری کردند که در فضای خلأ کار کند. اما در مقابل، شورویها به فضانوردان خود مداد دادند.
این داستان، اگرچه تجسمی بینقص از ظرافتِ راهحلهای ساده است، اما مانند بسیاری از داستانهای دیگر، تنها یک افسانه است. با این حال، واقعیتِ علمی و مهندسیِ پشتِ نوشتافزارهایی که برای «نوشتن در فضا» ساخته شدهاند، به همان اندازه جذاب است.
نوشتهشده در ستارهها
طبق اعلام سازمان فضایی آمریکا (ناسا)، خودکارهای «فیشر» (Fisher Space Pens) – از جمله مدل AG-7 که توسط خدمه آپولو ۱۱ استفاده شد – در تمام مأموریتهای سرنشیندار ناسا از آپولو ۷ به بعد مورد استفاده قرار گرفتهاند.
بیایید از میانه داستان شروع کنیم: همین امروز صبح، یک خودکار ۵۵ ساله در حراجی نیویورک با قیمتی بیش از ۸۵۰ هزار دلار فروخته شد. این ابزار نوشتاری، یک خودکار «دورو راکت» (Duro Rocket) بود که باز آلدرین در مأموریت آپولو ۱۱ در سال ۱۹۶۹ به همراه داشت. احتمالاً آلدرین از این خودکار برای یادداشتبرداری در حین هدایت فضاپیما به سمت ماه استفاده کرده است.
اما آنچه این خودکار را واقعاً تاریخی کرد، کاری بود که آلدرین پس از نخستین قدمگذاشتنِ انسان بر ماه با آن انجام داد. وقتی او و آرمسترانگ به ماهنشین «ایگل» (Eagle) بازگشتند، آلدرین متوجه شد که یک کلید کوچک از پنل کنترل جدا شده و روی زمین افتاده است. این کلید مربوط به مدارشکنِ موتور بود؛ قطعهای حیاتی برای انتقال برق به موتوری که قرار بود آنها را از ماه بلند کرده و به ماژول فرماندهی (که مایکل کالینز در مدار ماه هدایت میکرد) برساند. پس از مشورت با مرکز کنترل مأموریت در هیوستون و اطلاع از اینکه مهندسان روی زمین راهی برای مسیردهی مجددِ توانِ مورد نیاز برای خروج از ماه پیدا نکردهاند، آلدرین دست به جیبِ لباس فضاییاش برد و آن خودکارِ نمدی را که به عنوان یک وسیله شخصی همراه آورده بود، بیرون آورد.
آلدرین با فشار دادنِ بدنه آلومینیومی خودکار روی مدارشکنِ موتور، امیدوار بود که این «راهحلِ زورکی» جواب دهد. پس از لحظاتی که تصور میکنم بسیار پر از اضطراب بوده، فضانوردان مشاهده کردند که خودکار بهعنوان یک کلید موقت عمل میکند؛ آنها موفق شدند موتور را فعال کرده، از ماه بلند شوند و به خانه بازگردند.
آن خودکار دورو راکت، با وجود قیمت نجومیاش که به خاطر تاریخچه بینظیرش است، احتمالاً در دهه ۶۰ کمتر از یک دلار برای آلدرین هزینه داشته است. برای مأموریت آپولو ۷ در سال ۱۹۶۸، ناسا گزینههای کمی گرانتری را برای فضانوردان فراهم کرد. این سازمان ۴۰۰ عدد خودکار فضایی فیشر AG-7 را با قیمت تخفیفخورده ۶ دلار برای هر عدد خریداری کرد. تقریباً در همان زمان، شورویها نیز ۱۰۰ خودکار فیشر و ۱۰۰۰ کارتریج جوهر برای استفاده در فضاپیماهای «سایوز» خریداری کردند.
این خودکارها بهصورت هرمتیک (نفوذناپذیر) مهر و موم شده بودند و به لطف فشار گاز نیتروژن که جوهر را به سمت نوک قلم میراند، در شرایط بیوزنی کار میکردند. این خودکارها نتیجه آزمایشها و توسعههای بسیار بودند و پس از یک دوره طولانی آزمون و خطا، به راهحلی برای مشکل نوشتن در فضا تبدیل شدند.
پیش از فیشر، هم شورویها و هم ناسا در مأموریتهای خود از مداد استفاده میکردند. در حالی که شورویها از مدادهای چرب استفاده میکردند، فضانوردان ناسا در مأموریتهای «جیمنای» در اوایل دهه ۶۰، از مدادهای مکانیکیِ شرکت «تایکم» (Tycam) استفاده میکردند. این ابزارها اگرچه در فضا کار میکردند، اما قیمت هر کدام ۱۲۸.۸۹ دلار بود.
زمانی که هزینه کل ۴۳۸۲.۵۰ دلاری (برای خرید ۳۴ مداد) علنی شد، ناسا تصمیم گرفت به سراغ خودکار برود. عامل دیگری که این تصمیم را تشویق کرد، این بود که مدادها در محیط بسته فضاپیما خطرساز بودند؛ جدا از خطر شکستن نوک و پخش شدن خردههای گرافیت، مدادها قابل اشتعال بودند؛ موضوعی که ناسا پس از آتشسوزی فاجعهبار در مأموریت آپولو ۱ که جان سه فضانورد را گرفت، به شدت از آن پرهیز میکرد.
امروزه فضانوردان همچنان از خودکارهای فضایی فیشر استفاده میکنند؛ خودکارهایی که در حدود ۸۰ مدل مختلف تولید میشوند، از جمله مدل یادبود پنجاهمین سالگرد آپولو ۱۱ و سری خودکارهای «آرتمیس» که جدیدترین مأموریت ناسا به سمت دوردستهای ماه را گرامی میدارند.
