خودروها برقی شدند، سیاست‌ها هنوز بنزینی‌اند
شرکت‌های دانش‌بنیان شارژرهای رقابتی تولید و به کشورهای منطقه صادر می‌کنند، اما نبود بازار داخلی، آزمایشگاه استاندارد، تعرفه هوشمند و هماهنگی نهادی مانع بهره‌برداری از این ظرفیت شده است
هفت صبح | جهان در حال تغییر مسیر است و چرخ‌های صنعت خودرو، به آرامی اما به طور قطع، از بنزین به سمت الکترون می‌چرخند. در ایران نیز زمزمه‌های این تحول به گوش می‌رسد و آمارها از افزایش واردات خودروها و موتورهای برقی خبر می‌دهند. اما در پس این تصویر مدرن و آینده‌نگر، واقعیتی تلخ نهفته است، زیرساخت‌های لازم برای چنین گذاری، هنوز در ابتدای راه هستند. در این یادداشت، پژوهشگاه نیرو از تلاش‌های خود برای تدوین استانداردها، آزمایشگاه‌های ایستگاه شارژ و آیین‌نامه‌های احداث جایگاه‌ها می‌گوید؛ اما هم‌زمان، از نبود هماهنگی میان نهادهای تصمیم‌گیر و ضرورت یک نقشه راه جامع پرده برمی‌دارد.
زیرساخت‌ها حلقه گمشده در مسیر برقی‌سازی
مجتبی گیلوانژاد معاون فناوری پژوهشگاه نیرو در گفت‌وگو با خبرنگار هفت‌صبح گفت: «توسعه خودروهای برقی بدون توجه به زیرساخت‌های سخت و نرم، سرنوشتی جز شکست نخواهد داشت. منظور از زیرساخت نرم، استانداردها، کدها و فرآیندهایی است که برای ضرورت این تحول در کشور باید ایجاد شود. مرکز خودرو برقی و زیرساخت برقی‌سازی پژوهشگاه، از معدود مراکزی است که فعالانه پیگیر توسعه آن است.»
وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین اقدامات این مرکز، تامین تجهیزات و راه‌اندازی آزمایشگاه ارزیابی تطابق استاندارد تجهیزات شارژ خودرو لیف است، افزود: «حقیقت تلخ این است که اگر آزمایشگاهی در کشور وجود نداشته باشد که محصولات تولیدکنندگان و تامین‌کنندگان را تست کند، طبیعتاً نمی‌توان گواهی استاندارد معتبری صادر کرد. بر اساس اعلام مسئولان، این آزمایشگاه در ماه‌های آتی افتتاح خواهد شد تا ایستگاه‌های شارژ خودرو برقی در داخل کشور قابل تست باشند.»
گیلوانژاد با تاکید بر اینکه یکی دیگر از مباحث کلیدی که تا حل نشود، توسعه برقی‌سازی را محدود خواهد کرد، بحث تعرفه‌گذاری برق است، گفت: «پژوهشگاه مطالعاتی را در این زمینه انجام داده و دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌ها و پیشنهاداتی ارائه شده است. نکته کلیدی این است که چگونه خودروهای برقی را در ساعاتی شارژ کنیم که با ساعات پرمصرف شبکه همپوشانی نداشته باشد. تعرفه‌گذاری برق باید به گونه‌ای طراحی شود که مصرف‌کننده به سمت شارژ در ساعات کم‌مصرف سوق پیدا کند تا فشار بر شبکه برق کاهش یابد.»
رومینگ شارژ ضرورتی برای تجربه‌ای بدون دغدغه
وی با بیان اینکه همان‌طور که رانندگان خودروهای بنزینی در هر پمپ‌بنزینی سوخت‌گیری می‌کنند، در دنیای خودروهای برقی نیز باید این امکان وجود داشته باشد تصریح کرد: دارندگان این خودروها بتوانند در ایستگاه‌های شارژی که متعلق به شرکت‌های مختلف است، بدون مشکل شارژ کنند، به این مفهوم «رومینگ شارژ» می‌گویند. مرکز پژوهشگاه، بستر پلتفرم این رومینگ را تهیه کرده و در شرف توسعه تجاری‌سازی آن هستند تا تجربه شارژ برای کاربران، همانند سوخت‌گیری در پمپ‌بنزین‌های مختلف، یکپارچه و بدون دغدغه باشد.»
معاون فناوری پژوهشگاه نیرو تاکید کرد: «با وجود این تلاش‌های ارزشمند، یک نکته اساسی همچنان پابرجاست؛ نیاز به هماهنگی بیشتر میان مجموعه‌های مختلف. از یک سو وزارت نیرو مسئول تامین برق پایدار برای همه مصرف‌کنندگان است و از سوی دیگر، وزارت کشور، وزارت راه و وزارت صمت در حوزه حمل و نقل و توسعه خودرو ایفای نقش می‌کنند. به نظر می‌رسد که با یک نقشه راه جامع و از پیش فکر شده، می‌توان به استقبال این تحول رفت و از هدررفت منابع و سرمایه‌گذاری‌های پراکنده جلوگیری کرد. بدون این هماهنگی، زیرساخت‌ها حتی اگر ساخته شوند، ممکن است نتوانند در زمان درست و مکان درست به خدمت گیرند.»
وی با بیان اینکه برقی‌سازی حمل و نقل، یک انتخاب نیست، یک ضرورت جهانی است، گفت: «ایران دیر یا زود باید در این مسیر گام بگذارد. اما آنچه مسیر را هموار می‌کند، نه فقط واردات خودروهای برقی است، بلکه ایجاد یک اکوسیستم کامل از آزمایشگاه‌های استاندارد، تعرفه‌های هوشمند برق، پلتفرم‌های رومینگ شارژ و هماهنگی بین‌بخشی است. پژوهشگاه نیرو با اقدامات خود، سنگ بنای این اکوسیستم را گذاشته است. حالا نوبت به تصمیم‌گیران است که با یک نقشه راه جامع، از این حرکت پراکنده، یک تحول ساختاری بسازند. تا آن زمان، جاده برقی‌سازی ایران، همچنان خاکی و پر از دست‌انداز خواهد بود.»
توسعه فناوری و صادرات به همسایه‌ها
گیلوانژاد گفت: «در بخش شارژرهای خانگی خودرو وضعیت مشابه ایستگاه‌های شارژ است. این دستگاه‌ها عمدتاً توسط مصرف‌کننده حقیقی خریداری می‌شوند و وارد شبکه سراسری نمی‌شوند، بنابراین نظارت بر آن‌ها کمتر است. با این حال، پژوهشگاه نیرو نمونه‌سازی شارژرهای خانگی و شهری (اعم از شارژ سریع و معمولی) را انجام داده و فناوری آن را به برخی شرکت‌های دانش‌بنیان واگذار کرده است. به عبارت دیگر، بومی‌سازی فناوری در کشور اتفاق افتاده، اما حلقه مفقوده، بحث تست و صدور گواهی استاندارد است.»
وی با بیان اینکه خوشبختانه، بر اساس اعلام مسئولان، آزمایشگاه تخصصی ارزیابی شارژرها در پژوهشگاه نیرو تقریباً تکمیل شده و قرار است در فصل زمستان امسال راه‌اندازی و افتتاح شود، گفت: «با راه‌اندازی این آزمایشگاه، تمام محصولات تولید داخل طبق استانداردهای بین‌المللی تست خواهند شد. این یعنی محصولی که تاییدیه بگیرد، از نظر عملکرد با نمونه‌های خارجی تفاوتی نخواهد داشت.»
وی با بیان اینکه نکته جالب توجه این است که برخی از تولیدکنندگان داخلی در تست‌های نمونه‌ای، حتی ادعای عملکرد بهتری نسبت به نمونه‌های خارجی دارند، گفت: «دستگاه‌های شارژ خودرو در برخی پارامترهای فنی مانند سرعت شارژ (به دلیل استفاده از تکنولوژی شارژ پالسی)، عملکرد خوبی دارند. به عبارت دیگر محصولات ایرانی توانسته‌اند قابلیت‌های خود را بهبود ببخشند و مشخصات فنی بهتر یا برابر با نمونه‌های خارجی ارائه دهند. البته این ادعاها تا زمان تکمیل آزمایشگاه و دریافت تاییدیه نهایی، در حد ادعا باقی می‌ماند.»
قیمت رقابتی مزیت اصلی تولید داخل
معاون فناوری پژوهشگاه نیرو گفت: «یکی از مهم‌ترین مزیت‌های تولید داخلی شارژرها، قیمت رقابتی آن‌هاست. هرچند به دلیل نوسانات ارزی و تورم، قیمت‌های دقیق به سرعت در حال تغییر است، اما مقایسه قیمت‌ها در سال‌های گذشته نشان می‌دهد که شارژرهای تولید داخل، حدود یک‌دوم تا یک‌سوم نمونه‌های خارجی قیمت داشته‌اند. این صرفه اقتصادی، به ویژه برای مصرف‌کنندگانی که قصد خرید شارژر خانگی دارند، یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود.»
وی با بیان اینکه شاید مهم‌ترین نکته این است که تولید شارژر در ایران، محدود به نمونه‌سازی نیست. هم‌اکنون شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی با تیراژ بالا شارژر تولید می‌کنند، تاکید کرد: «نکته تلخ ماجرا اینجاست که به دلیل نبود بازار برای شارژرهای خودروهای برقی در داخل کشور، این محصولات به کشورهای منطقه صادر می‌شوند. در آن کشورها، آزمایشگاه‌های مربوطه محصولات ایرانی را تست و تایید می‌کنند و سپس در بازار همان کشورها به فروش می‌رسند. این یعنی ایران در تولید شارژر به خودکفایی رسیده، اما به دلیل نبود اکوسیستم داخلی، عملاً از این ظرفیت در داخل کشور بهره‌برداری نمی‌شود.»
صنعت شارژر خودروهای برقی ایران، امروز در نقطه‌ای حساس ایستاده است. فناوری بومی شده، تولید انبوه وجود دارد و صادرات نیز در جریان است. اما حلقه مفقوده، همان آزمایشگاه استاندارد و شکل‌گیری بازار داخلی خودروهای برقی است. با افتتاح آزمایشگاه در زمستان، گام مهمی برای تایید کیفیت محصولات داخلی برداشته می‌شود. اما تا زمانی که بازار خودروهای برقی در ایران شکل نگیرد و زیرساخت‌های نرم (مانند تعرفه‌گذاری، رومینگ شارژ و استانداردهای اجباری) به طور کامل اجرایی نشود، تولیدکنندگان داخلی ناچارند محصولات باکیفیت خود را در بازارهای خارجی جستجو کنند. این یعنی ایران، سرمایه‌گذاری خود را برای دیگران انجام می‌دهد و سهمی از ارزش افزوده این صنعت در داخل کشور باقی نمی‌ماند.
بنابراین اگر خودروی برقی را قلب تپنده تحول صنعت حمل‌ونقل بدانیم، شارژرها بی‌شک شریان‌های حیاتی آن هستند. اما در ایران، این شریان‌ها هنوز به طور کامل باز نشده‌اند. یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ها، تعرفه است؛ دغدغه‌ای که به گفته مسئولان پژوهشگاه نیرو، در حال حاضر با ابهاماتی همراه است. در سطح شهر، ایستگاه‌های شارژی نصب شده‌اند اما هنوز به طور کامل توسعه پیدا نکرده است.
