فینیاس گیج؛ مردی که یک میله آهنی از جمجمه اش عبور کرد و زنده ماند

هفت صبح | گاهی یک حادثه به ظاهر شخصی می تواند مسیر یک علم را برای همیشه تغییر دهد. داستان فینیاس گیج دقیقا یکی از همین موارد است. او نه دانشمند بود و نه پزشک؛ یک کارگر راه آهن آمریکایی بود که زندگی معمولی داشت. اما حادثه ای که در محل کار برایش اتفاق افتاد، نام او را برای همیشه وارد کتاب های پزشکی و علوم اعصاب کرد.

ماجرا از یک انفجار شروع شد؛ انفجاری که باعث شد میله ای آهنی با سرعت زیاد به سمت سر گیج پرتاب شود. میله از صورت او وارد شد، از بخش هایی از مغز عبور کرد و از جمجمه خارج شد. آنچه پزشکان و اطرافیان را حیرت زده کرد، فقط شدت جراحت نبود؛ بلکه این واقعیت بود که گیج پس از چنین آسیبی زنده ماند و هوشیاری خود را حفظ کرد.

با این حال، بخش عجیب تر داستان بعد از نجات او آغاز شد. گیج از نظر جسمی توانست تا حد زیادی به زندگی ادامه دهد، اما اطرافیانش متوجه شدند که رفتار و شخصیت او دیگر مانند گذشته نیست. همین تغییر باعث شد پزشکان برای نخستین بار با یک پرسش مهم روبرو شوند؛ آیا آسیب به بخش مشخصی از مغز می تواند شخصیت و رفتار انسان را تغییر دهد؟

فینیاس گیج چه کسی بود؟

فینیاس گیج در قرن نوزدهم زندگی می کرد و در پروژه های ساخت راه آهن فعالیت داشت. او سرکارگر بود و مسئولیت هایی در محل کار داشت که نیازمند دقت، هماهنگی و تصمیم گیری بود.

بر اساس گزارش های مربوط به زندگی او، گیج پیش از حادثه فردی مسئولیت پذیر، اجتماعی و مورد احترام همکارانش بود. توانایی او در انجام وظایف کاری باعث شده بود که کارفرمایان نیز اعتماد زیادی به او داشته باشند.

هیچ چیز در زندگی معمولی او نشان نمی داد که قرار است در آینده به یکی از مشهورترین بیماران تاریخ پزشکی تبدیل شود. اما یک اشتباه در محل کار همه چیز را تغییر داد.

روزی که یک انفجار زندگی گیج را تغییر داد

حادثه در سال 1848 و در نزدیکی شهر کاوندیش در ایالت ورمونت آمریکا اتفاق افتاد. گیج و گروه کاری اش مشغول آماده سازی مسیر برای ساخت راه آهن بودند. یکی از وظایف آنها آماده کردن سنگ ها برای ایجاد مسیر بود و برای این کار از مواد منفجره استفاده می شد.

گیج در حال آماده کردن یک سوراخ در سنگ بود. مقداری باروت داخل سوراخ قرار گرفته بود و او از یک میله آهنی برای فشردن مواد استفاده می کرد.

در جریان کار جرقه ای ایجاد شد و باروت منفجر شد. این انفجار میله آهنی را با نیرویی بسیار زیاد به حرکت درآورد. میله ای که تا چند لحظه قبل فقط یک ابزار کاری بود، در کسری از ثانیه به جسمی مرگبار تبدیل شد.

میله آهنی چگونه از سر فینیاس گیج عبور کرد؟

میله آهنی حدود یک متر طول و بیش از 6 کیلوگرم وزن داشت. بر اثر انفجار، این میله با سرعت زیادی پرتاب شد و از ناحیه گونه چپ وارد بدن گیج شد.

مسیر میله به گونه ای بود که از نزدیکی چشم چپ عبور کرد، وارد جمجمه شد و بخش هایی از لوب پیشانی مغز را تحت تاثیر قرار داد. سپس از قسمت بالایی جمجمه خارج شد و به زمین افتاد.

تصور چنین حادثه ای حتی امروز نیز دشوار است؛ چه رسد به سال 1848 که امکانات پزشکی و جراحی با امروز قابل مقایسه نبود. با این حال، گیج برخلاف انتظار زنده ماند.

باور نکردنی ترین قسمت حادثه؛ گیج زنده بود!

پس از برخورد میله، اطرافیان انتظار داشتند که گیج جان خود را از دست داده باشد. اما اتفاقی عجیب رخ داد. او هوشیاری خود را حفظ کرده بود و می توانست با اطرافیان صحبت کند.

حتی گزارش شده است که او توانست راه برود و با کمک دیگران از محل حادثه دور شود. این موضوع برای افرادی که شاهد حادثه بودند بسیار عجیب بود. چگونه ممکن بود فردی با چنین آسیب شدیدی به سر و مغز هنوز هوشیار باشد و بتواند صحبت کند؟

زنده ماندن گیج باعث شد این پرونده خیلی زود مورد توجه پزشکان قرار بگیرد. اما آن زمان هنوز بخش زیادی از عملکرد مغز برای علم ناشناخته بود و پزشکان نمی توانستند دقیقا توضیح دهند که چرا چنین آسیب شدیدی لزوما به مرگ منجر نشده است.

بعد از حادثه چه اتفاقی برای بدن او افتاد؟

شدت آسیب فقط به جمجمه محدود نبود. صورت و سر گیج دچار جراحات شدیدی شده بود و چشم چپ او نیز در نهایت بینایی خود را از دست داد.

پزشک معالج او، دکتر جان مارتین هارلو، در هفته های پس از حادثه وضعیت او را زیر نظر داشت. یکی از مهم ترین نگرانی ها در آن دوران کنترل عفونت و مراقبت از زخم های ایجاد شده بود؛ موضوعی که با توجه به امکانات پزشکی قرن نوزدهم، کار بسیار دشواری محسوب می شد.

با وجود این مشکلات، گیج توانست از مرحله اولیه بیماری عبور کند و به زندگی ادامه دهد. اما بهبود جسمی به این معنا نبود که زندگی او به شرایط قبل از حادثه بازگشته است.

وقتی اطرافیان گفتند «او دیگر همان آدم قبلی نیست»

یکی از عجیب ترین بخش های پرونده فینیاس گیج، تغییرات رفتاری او بود.

پیش از حادثه، گیج فردی مسئولیت پذیر و اجتماعی شناخته می شد. اما پس از آسیب مغزی، گزارش هایی از تغییر در رفتار او منتشر شد. او زودتر عصبانی می شد، رفتارهای بی پروا نشان می داد و در کنترل هیجانات و تصمیم گیری با مشکلاتی روبرو بود.

برای اطرافیان او، این تغییرات فقط یک مشکل پزشکی نبود؛ آنها احساس می کردند فردی که می شناختند تغییر کرده است. شخصی که پیش از این می توانست مسئولیت های خود را مدیریت کند، حالا رفتارهایی از خود نشان می داد که برای خانواده، دوستان و همکارانش عجیب و غیرقابل پیش بینی بود.

چرا شخصیت فینیاس گیج تغییر کرد؟

این پرسش مهم ترین دلیل شهرت گیج در تاریخ علوم اعصاب است.

آسیب اصلی حادثه بخش هایی از لوب پیشانی مغز او را درگیر کرده بود. امروزه می دانیم لوب پیشانی در مجموعه ای از عملکردهای پیچیده مانند تصمیم گیری، برنامه ریزی، کنترل رفتار، تنظیم هیجانات و تعامل اجتماعی نقش دارد.

در زمان حادثه، دانشمندان هنوز اطلاعات کاملی درباره ارتباط بخش های مختلف مغز با رفتار انسان نداشتند. پرونده گیج فرصتی کم نظیر ایجاد کرد تا پزشکان بتوانند تغییرات رفتاری یک فرد را پیش و پس از آسیب مغزی مقایسه کنند.

حادثه گیج چه چیزی درباره مغز به دانشمندان یاد داد؟

اهمیت پرونده گیج فقط در عجیب بودن حادثه نبود. ارزش اصلی آن برای علم این بود که نشان می داد آسیب به یک قسمت خاص از مغز می تواند روی رفتار و شخصیت انسان تاثیر بگذارد.

پیش از این پرونده، درباره وظایف اختصاصی قسمت های مختلف مغز اطلاعات بسیار محدودی وجود داشت. حادثه گیج باعث شد توجه دانشمندان بیشتر به این موضوع جلب شود که آیا عملکردهای مختلف ذهنی و رفتاری با بخش های مشخصی از مغز ارتباط دارند یا نه.

به این ترتیب، پرونده او در شکل گیری بحث هایی درباره «محل گرایی عملکردها» در مغز اهمیت پیدا کرد؛ دیدگاهی که بر نقش بخش های مختلف مغز در انجام وظایف خاص تاکید دارد.

زندگی فینیاس گیج بعد از حادثه

زنده ماندن گیج به این معنا نبود که زندگی او به حالت عادی بازگشت. تغییرات رفتاری، مشکلات اجتماعی و از دست دادن توانایی ادامه کار قبلی، شرایط تازه ای برای او ایجاد کرد.

بر اساس مطالب منبع، گیج در سال های بعد به کارهای مختلفی روی آورد. یکی از بخش های عجیب زندگی او این بود که مدتی خود را به عنوان نمونه ای زنده از یک شگفتی پزشکی در نمایشگاه ها و برنامه های نمایشی معرفی می کرد.

به این ترتیب، حادثه ای که زندگی او را از مسیر قبلی خارج کرده بود، به بخشی از هویت و حتی زندگی حرفه ای جدیدش تبدیل شد.

دانشمندان سال ها بعد دوباره به سراغ جمجمه گیج رفتند

شاید عجیب باشد که یک حادثه مربوط به قرن نوزدهم هنوز بتواند برای دانشمندان قرن بیستم و حتی تحقیقات جدیدتر جالب باشد.

با پیشرفت فناوری، محققان توانستند شواهد باقی مانده از پرونده گیج را دوباره بررسی کنند. جمجمه او که در موزه نگهداری می شد، امکان مطالعه دقیق تر مسیر ورود و خروج میله را فراهم کرد.

در دهه 1990، محققان با استفاده از فناوری های تصویربرداری و بررسی جمجمه واقعی گیج تلاش کردند مسیر میله و میزان آسیب وارد شده به مغز را بهتر بازسازی کنند.

بازسازی دیجیتال حادثه فینیاس گیج

پیشرفت فناوری این امکان را فراهم کرد که حادثه گیج فقط از روی نوشته های پزشکان بررسی نشود. پژوهشگران توانستند با استفاده از مدل سازی و بازسازی سه بعدی، مسیر حرکت میله و بخش هایی از مغز که احتمالا آسیب دیده بودند را بهتر بررسی کنند.

این مطالعات اهمیت دیگری نیز داشتند. آنها به دانشمندان کمک کردند تا بهتر بفهمند آسیب به یک بخش از مغز چگونه می تواند عملکرد شبکه های دیگر را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

به این ترتیب، داستانی که در سال 1848 اتفاق افتاده بود، با کمک فناوری های جدید دوباره مورد بررسی قرار گرفت و همچنان اطلاعات ارزشمندی درباره مغز انسان در اختیار پژوهشگران قرار داد.

پایان زندگی مردی که به نماد علوم اعصاب تبدیل شد

فینیاس گیج در نهایت از دنیا رفت، اما داستان او پس از مرگش تمام نشد. جمجمه و شواهد مربوط به حادثه اش باقی ماند و نسل های بعدی دانشمندان دوباره به سراغ آنها رفتند.

فینیاس گیج به همین دلیل هنوز هم یکی از شناخته شده ترین نام ها در تاریخ علوم اعصاب است؛ مردی که یک میله آهنی از مغزش عبور کرد، اما داستان زندگی اش بیش از یک قرن بعد همچنان دانشمندان را به فکر درباره پیچیدگی های مغز انسان وادار می کند.