بریکس بدون اقدام، تشریفاتی میشود
ظرفیت بریکس و شانگهای بسیار ارزشمند است و میتواند برای اعضای این دو مجموعه آوردههای ارزشمندی داشته باشد
هفت صبح| نشست سران بریکس پلاس با موضوع «تابآوری، همکاری و پایداری: شکلدهی آینده برای رشد فراگیر جهانی» برگزار شد و مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران نیز در این نشست به سخنرانی پرداخت و گفت: «تابآوری اقتصادی بدون امنیت، پایدار نخواهد بود. تحولات منطقه ما و بهویژه تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، نشان داد که آثار هدف قرار دادن زیرساختهای اقتصادی، انرژی و توسعهای یک کشور در مدت کوتاهی از مرزهای یک کشور فراتر رفته و تبعات منطقهای و جهانی در پی داشته باشد». او درباره هزینههایی که از رهگذر این جنگ بر ایران تحمیل شد، مطرح کرد:
«مردم ایران هزینه سنگینی برای این تجاوزات پرداختهاند. زنان و مردان، کودکان و غیرنظامیان جان خود را از دست دادهاند و زیرساختهایی که طی دههها برای توسعه کشور ساخته شده بود، آسیب دیده است. این وقایع یادآور مسئولیت سنگین جامعه بینالمللی در قبال حمایت از غیرنظامیان و جلوگیری از عادیسازی حمله به اهداف غیرنظامی است».
پزشکیان در پایان بر یک نکته مهم تأکید کرد؛ آنکه «هیچ کشوری به تنهایی قادر به حل چالشهای امروز جهان نیست و بریکس باید ظرفیتهای پراکنده کشورهای جنوب جهانی را به ظرفیت مشترک تبدیل کند. در این میان، موقعیت ژئوپلیتیکی و ظرفیت انرژی و ترانزیتی جمهوری اسلامی ایران میتواند در توسعه مسیرهای تجاری و انرژی میان اعضا نقشی مؤثر ایفا کند».
بر اساس موضوعی که پزشکیان نیز مطرح کرد، اکنون میتوان پرسید در دنیایی که برخی قدرتهای غربی با رهبری آمریکا سعی بر ترویج یکجانبهگرایی دارند، سازمانهایی مانند بریکس یا شانگهای آیا میتوانند در راستای تقویب چندجانبهگرایی در دنیای کنونی ایفای نقش کنند و از طرفی این سازمانهای بینالمللی چه قدر میتوانند برای ایران حائز فایده باشند؟
محمدحسن آصفری، نماینده اسبق مجلس و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی درباره این موضوع به «هفت صبح» گفت: «ظرفیت بریکس و شانگهای بسیار ارزشمند است و میتواند برای اعضای این دو مجموعه آوردههای ارزشمندی داشته باشد. جمعیت کشورهای عضو بریکس و شانگهای در مقایسه با ائتلافهای اروپایی و آمریکایی بسیار بیشتر است و پهنه جغرافیایی گستردهتری نیز در اختیار بریکس و شانگهای قرار دارد. این دو مجموعه میتوانند در حوزههای امنیتی، اقتصادی و سیاسی تأثیرگذار باشند.
بریکس و شانگهای در حوزه مبادلات بانکی و خنثی کردن تحریمهای کشورهای غربی نیز میتوانند مؤثر باشند. این مجموعهها میتوانند یک واحد پولی مشترک تعیین کنند تا کشورهای عضو با استفاده از آن با یکدیگر معامله کنند. البته تحقق چنین اقدامی مستلزم همکاری و هماهنگی مناسب اعضا با یکدیگر است. اگر اعضای بریکس به تهدیدهای آمریکا توجهی نکنند و یک واحد پولی مشترک ایجاد کنند، میتوانند در برابر یورو و دلار آمریکا یک قدرت پولی ایجاد کنند و به نوعی در برابر سلطه این ارزها بایستند».
او در پاسخ به اینکه آیا بریکس و شانگهای توانایی ایستادگی در برابر فشارهای آمریکا و متحدان غربیاش را دارند، مطرح کرد: «ایجاد یک اقتصاد مشترک نیز میتواند به تقویت این مجموعهها کمک کند. به این معنا که اگر آمریکا یا اروپا هر نوع تحریمی علیه یکی از کشورهای عضو بریکس و شانگهای اعمال کردند، کشورهای عضو نیز بهصورت متقابل اقدام کنند و از یکدیگر حمایت کنند. چنین اقداماتی میتواند اتحاد میان اعضا را بیشتر و ظرفیت اقتصادی آنها را تقویت کند».
این نماینده پیشین مجلس همچنین مطرح کرد: «توافق امنیتی نیز میتواند بهعنوان یک پیوند میان اعضا عمل کند. اگر هر نوع تهدیدی علیه یکی از کشورهای عضو شانگهای و بریکس ایجاد شد، همه اعضا در کنار یکدیگر در برابر آن تهدید وارد عمل شوند. این موضوع میتواند برای اعضا بازدارندگی نیز ایجاد کند. با توجه به اینکه تعدادی از اعضای بریکس و شانگهای از کشورهای عمده تولیدکننده گاز هستند، این مجموعهها میتوانند در حوزه انرژی نیز نقش مؤثری ایفا کنند و حتی در برابر اوپک قرار بگیرند. یعنی به نوعی میتوان شاهد تشکیل نوعی اوپک گازی بود.
میتوان برای اعضای شانگهای در حوزه نفت و گاز امتیازها و سهمهایی در نظر گرفت و اولویت تأمین نیازهای متقابل را در میان کشورهای عضو قرار داد. اینها موضوعات مهمی است که دبیرخانه بریکس و شانگهای باید برای آنها برنامهریزی کند و نباید به برگزاری نشستهای سالانه اکتفا شود. باید کارگروههای مختلفی ایجاد شود تا این موضوعات را بهصورت مستمر دنبال کنند. به نظرم حتی این میزان از همگرایی میتواند در برابر ناتو نیز قرار بگیرد».
این تحلیلگر مسائل سیاست خارجی در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه آن دسته از اعضای بریکس و شانگهای که ارتباطاتی درهم تنیده با آمریکا دارند، چه وضعیتی پیدا میکنند، توضیح داد: «اگر بریکس و شانگهای صرفا به گفتوگو درمانی روی بیاورند، این دو مجموعه بیشتر جنبه تشریفاتی پیدا میکنند اما اگر در عمل وارد میدان شوند و تصمیمات خود را اجرایی کنند، ممکن است در یک مقطع کوتاه آمریکا و کشورهای غربی موضعگیری کنند و فشار بیاورند اما این واکنش در نهایت کوتاهمدت خواهد بود.
بریکس و شانگهای میتوانند در آینده جهان و همچنین در موضوعات امنیتی، کشاورزی، پولی و بانکی جهان تأثیرگذار باشند. نمیشود در نشستهای بریکس و شانگهای از یکجانبهگرایی آمریکا انتقاد کرد، اما در عمل اقداماتی انجام داد که موجب افزایش ارزش دلار یا تقویت منافع نفتی آمریکاییها شود. باید همان صحبتهایی را که سران کشورهای عضو بریکس در این نشستها مطرح میکنند، در میدان عمل نیز پیاده کنند».
آصفری در پایان درباره عملکرد دولت ایران در دو نشست اخیر بریکس و شانگهای، گفت: «متأسفانه ما نتوانستیم از نشست بریکس و شانگهای در برابر جنگ ناجوانمردانه اسرائیل و آمریکا بهطور کامل استفاده کنیم. نتوانستیم بهدرستی ظلمی را که در حق ما صورت گرفت، در این نشستها بیان کنیم. همچنین بسته پیشنهادی جامعی نداشتیم.
اگر بستههای پیشنهادی جامع و مشخصی داشتیم و آنها را در این نشستها ارائه میکردیم، افکار عمومی بینالمللی بیشتر متوجه جنایات و تجاوزهای آمریکا و اسرائیل میشد. ما عضویت در شانگهای و بریکس را به سختی به دست آوردهایم، اما تاکنون نتوانستیم از این عضویت، خروجی مشخص و ملموسی در حوزههای مالی، پولی و بانکی داشته باشیم. در نشست امسال نیز نتوانستیم بهطور کامل از حقانیت خود در جنگ با آمریکا دفاع کنیم و به اندازه کافی جنایات آمریکا را در این نشستها مطرح و از مواضع خود دفاع کنیم».
