ورود کارت‌های هدیه به میدان جرم

هفت صبح | در عصر حاضر که فناوری‌های دیجیتال در تمامی ابعاد زندگی انسان نفوذ کرده‌اند، تأمین امنیت فضای سایبری به یکی از اولویت‌های کلیدی نهادهای انتظامی تبدیل شده است. در این راستا، پلیس فتا به عنوان یکی از یگان‌های تخصصی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت صیانت از فضای مجازی را بر عهده دارد. سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتا در تشریح مأموریت‌های این نهاد تأکید می‌کنند که فعالیت‌های پلیس فتا بر محور مبارزه با جرایمی استوار است که در سطح جهانی به عنوان تهدیداتی جدی شناخته می‌شوند و تمامی کشورهای دنیا با آن‌ها درگیر هستند. بر اساس داده‌های آماری، در سطح بین‌المللی بالغ بر ۷۲ نوع جرم سایبری ثبت شده است و در کشور ما نیز حدود ۲۷ مورد از این جرایم که دارای شقوق و دسته‌بندی‌های متنوعی هستند، کدینگ اختصاصی یافته‌اند تا پیگیری آن‌ها در سراسر استان‌ها به صورت یکپارچه صورت گیرد.

  سیر تکامل ساختاری و ارزیابی نرخ کشف وقوع جرایم

تاریخچه فعالیت این مجموعه به سال ۱۳۸۹ باز می‌گردد، جایی که دبیرخانه پلیس فتا تشکیل شد و از سال ۱۳۹۰ فعالیت‌های رسمی خود را آغاز کرد. این ساختار به تدریج در تمامی استان‌ها و سپس شهرستان‌ها گسترش یافت تا امروز بیش از ۳۰۰ مرکز پلیس فتا در سراسر کشور در حال ارائه خدمات به کاربران باشند. سردار وحید مجید در بررسی شاخص‌های ارزیابی عملکرد، نظام کشف جرم را به عنوان معیار اصلی معرفی می‌کند که بر اساس بازه زمانی وقوع و سرعت شناسایی جرم تعریف می‌شود.

به گفته وی در نیمه نخست سال جاری، حدود ۷۵ هزار جرم سایبری مورد رسیدگی قرار گرفته که قدرت کشف وقوع در آن‌ها حدود ۹۶ درصد بوده است. نکته قابل توجه در گزارش‌های وی این است که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، وقوع جرایم سایبری حدود ۱۳ درصد کاهش یافته که این امر نشان‌دهنده اثربخشی اقدامات پیشگیرانه است.

نگاهی به ریشه ناآگاهی کاربران

پلیس معتقد است کاهش وقوع جرایم را می‌توان حاصل اجرای استراتژی‌های پیشگیری اجتماعی دانست. بر اساس گفته‌های سردار وحید مجید، رئیس پلیس سایبری کشور حدود ۷۰ درصد از موفقیت‌های بزهکاران ناشی از ناآگاهی کاربران است. به همین دلیل، آموزش‌هایی نظیر ضرورت عدم کلیک بر روی لینک‌های آلوده به مدت سه سال به طور مستمر دنبال شده است. در بررسی‌های اولیه، ۷۰ درصد مراجعان پس از وقوع جرم متوجه خطر می‌شدند، اما اکنون این نسبت معکوس شده و ۷۰ درصد کاربران پیش از آنکه قربانی شوند، نسبت به خطرات لینک‌های آلوده آگاه هستند.

تحلیل جرایم مالی و تحولات امنیتی در نظام بانکی

در حوزه جرایم مالی، کلاهبرداری اینترنتی با ۳۹ درصد در رتبه نخست و برداشت اینترنتی غیرمجاز با ۳۲ درصد در رتبه دوم قرار دارد. رئیس پلیس فتا اشاره می‌کند که اجرای طرح رمز پویا نقش بسیار مؤثری در کاهش برداشت‌های غیرمجاز داشت و این جرم را از اولویت اول به دوم منتقل کرد. همچنین در حوزه امنیت بانکی، فرآیند احراز هویت مشتریان یا همان KYC به عنوان حساس‌ترین حلقه شناخته می‌شود.

بسیاری از بانک‌ها برای تسهیل خدمات به سمت فرآیندهای غیرحضوری رفته‌اند، اما وجود خلأ در احراز هویت منجر به بروز جرایم شده است. پلیس فتا با شناسایی این نقاط ضعف، موارد را به بانک‌ها اعلام می‌کند تا اصلاح شوند. برای مثال، در انتقال وجه، ارسال پیامک برای احراز هویت برخط باعث می‌شود تراکنش تنها پس از اطمینان از هویت فرد انجام شود.

کلاهبرداری‌های کارت‌های هدیه 

یکی از موارد پیچیده که توسط سردار مجید مورد اشاره قرار گرفته، سوءاستفاده از کارت‌های هدیه است که در آن مجرمان با توانایی‌های ریاضی، الگوریتم‌های تولید کارت را شناسایی کرده و کارت‌های بی‌موجود را به‌صورت تصادفی تولید و کپی می‌کردند. این موضوع بلافاصله در کارگروه‌های تخصصی با همکاری وزارت ارتباطات و معاونت علمی ریاست جمهوری مطرح شد تا از تکرار آن جلوگیری شود. همچنین در مرکز فوریت‌های سایبری (شماره ۰۹۶۳۸۰)، سازوکارهای واکنش سریع ایجاد شده است. در شش ماهه امسال، بالغ بر ۷۲ میلیارد تومان از وجوه حاصل از کلاهبرداری‌ها در همان مراحل اولیه مسدود شد که نشان‌دهنده سرعت عمل در مسدودسازی وجوه در فاصله کوتاه پس از گزارش است.

مدیریت حضور بچه‌ها در فضای مجازی

حضور کودکان در فضای مجازی دغدغه بسیاری از خانواده‌ها است. توصیه رئیس پلیس فتا این است که تهیه گوشی متناسب با نیاز فرزند باشد و آموزش استفاده صحیح از اینترنت همزمان با ارائه ابزار صورت گیرد. به دلیل نبود محدودیت جغرافیایی و پنهان بودن هویت در فضای مجازی، کودکان باید بیاموزند که نسبت به هویت‌های ناشناس با تردید برخورد کنند. در این راستا، پویش «کودکان سایبری» از زمان کرونا آغاز شد و هر ساله در آذر یا دی‌ماه برگزار می‌گردد. همچنین کارگاه‌هایی با عنوان «فانوس دیجیتال» و طرح «کودک و اینترنت» با همکاری وزارت آموزش و پرورش برگزار شده است تا علاوه بر تهدیدها، فرصت‌های فضای مجازی نیز برای دانش‌آموزان تشریح شود.

چالش‌های خرید اینترنتی و مقابله با کلاهبرداری‌های آنلاین

پس از شیوع کرونا، حدود ۷۰ درصد فعالیت‌های مردم به فضای سایبر منتقل شده و خریدهای اینترنتی توسعه یافته است. بخش بزرگی از جرایم در پلتفرم‌های خارجی رخ می‌دهد که در آن سایت‌های جعلی ایجاد شده و پس از جذب مشتری، کالا تحویل داده نمی‌شود. سردار مجید تأکید می‌کند که برای خریدهای داخلی، داشتن «نماد اعتماد» اولین معیار است که پلیس فتا در این زمینه  در پی تقویت آن با همکاری وزارت صنعت و معدن است. کاربران باید نظرات دیگران را مطالعه کنند و به هیچ عنوان پیش از اطمینان، بیعانه پرداخت نکنند. همچنین توصیه می‌شود در خریدهای آنلاین همان دقتی به کار رود که در خریدهای گران‌قیمت حضوری اعمال می‌شود و به هویت فروشنده توجه ویژه‌ای شود.

پروتکل‌های عملیاتی پس از آلودگی دستگاه 

در صورت کلیک بر روی لینک‌های آلوده، کاربر باید بلافاصله با پلیس فتا تماس گرفته یا برنامه‌های ناشناس را حذف و مجوز دسترسی به پیامک‌ها را بررسی کند. نکته مهم این است که گوشی به هیچ وجه بدون هماهنگی با پلیس به تنظیمات کارخانه بازگردانده نشود، زیرا مستندات دیجیتالی پاک شده و شناسایی مجرم غیرممکن می‌شود. در نهایت، ورود هوش مصنوعی به عرصه جرایم سایبری، حملاتی تحت عنوان «مگاآتک» را به وجود آورده است. طبق تحلیل‌های رئیس پلیس فتا، این فناوری با ترکیب سیستم‌های ابری و مهندسی اجتماعی، حملات را پیچیده‌تر کرده است. در سطح کاربران، هوش مصنوعی بیشتر در جعل پیام‌های صوتی و تصویری و همچنین جرایم رمزارزی به کار می‌رود که پلیس فتا در حال پیگیری تخصصی و اطلاع‌رسانی درباره این تهدیدات جدید است.