هفت صبح | حمله وحشیانه دشمن به قلب اقتصاد ایران و صنایع فولاد کشور، تهدیدی است که از نگاه کارشناسان محیط زیست، شاید بتوان از دل آن فرصتی دوباره برای احیای اصفهان که نرخ فرونشست آن مرزهای بحران را پشت سر گذاشته، خلق کرد. متاسفانه بر اساس اعلام روابط عمومی فولاد مبارکه، میزان خسارات وارده به صنایع فولاد مستقر در اصفهان و بروجن قابل توجه بوده و به این ترتیب به نظر میرسد که نیاز به سرمایهگذاری مجدد برای احیای خط تولید داشته باشیم. کارشناسان محیط زیست بر این باورند که در صورت نیاز به سرمایهگذاری جدید برای بازسازی صنایع فولادی که در قلب ایران مستقر شدهاند، بهتر است با تکیه بر اسناد بالادستی، این صنایع آببر را به کنار دریاها منتقل کنیم اما ملاحظاتی مثل مکانیابی مناسب، انجام ارزیابی محیط زیستی جدید و مقابله با جابهجایی جمعیتی گسترده جمعیت با تعریف مشاغل جایگزین کم آببر را هم باید مورد توجه قرار دهیم.
40 روز جنگ را در حالی پشت سر گذاشتیم که تعداد اهداف غیر نظامی حملات هوایی دشمن، دست کمی از اهداف نظامی نداشته است. شاید بدون اغراق بتوان گفت آمریکا و اسرائیل به صورت هدفمند و با برنامه قبلی، قلب اقتصاد ایران را نشانه رفتند تا چرخهای صنعت و کسب درآمد ارزی غیرنفتی کشور را برای همیشه از کار بیاندازند. در جریان حملات هوایی جنگ رمضان، صنایع فولاد ایران که نقش مهمی در اقتصاد کشور بازی میکنند، دو بار مورد حمله قرار گرفتند و آسیبهای جدی دیدند. بر اساس اعلام روابط عمومی فولاد مبارکه اصفهان، در جریان این حملات، شرکت فولاد سفیددشت چهار محال و بختیاری و واحدهای تولیدی آن متحمل خسارت و آسیب جدی شده است و خط تولید فولاد مبارکه هم نیازمند بازسازی است. حملهای که هزینههای اقتصادی هنگفتی به کشور تحمیل کرده اما شاید بتوان از دل این تهدید، فرصتی دوباره برای ایران خلق کرد.
تکرار سرمایهگذاری و فرصت انتقال
نرخ فرونشست اصفهان مدتهاست که مرزهای بحران را پشت سر گذاشته و زنگ خطری جدی برای تمدن مرکز ایران را به صدا درآورده است. همواره در جریان بررسی علت بروز این مشکل، انگشت اتهام به سمت صنایع آببری مثل فولاد بود که به اشتباه و برخلاف مطالعات آمایش سرزمین در مرکز ایران مستقر شده بودند. اگرچه بر اساس سیاستگذاریهای موجود در کشور، صنایع آببر باید به سواحل ایران منتقل میشدند اما با این توجیه که سرمایهگذاری هنگفتی برای صنعت فولاد در مرکز ایران انجام شده، حتی برنامههای توسعهای این صنایع در قلب ایران پیگیری شد و ابر پروژههای انتقال آب برای تامین نیازهای صنعت انجام شد. آیا این روزها که بار دیگر مجبور به سرمایهگذاری برای بازسازی صنایع فولاد هستیم، بهتر نیست که این صنایع به کنار دریا منتقل شوند؟
توجه به مطالعات پنج دهه قبل
مجید مخدوم استاد دانشکده محیطزیست استان تهران و رئیس انجمن ارزیابی محیط زیست در گفتوگو با هفتصبح تاکید میکند که از ابتدا قرار بوده که صنایع فولاد در بندرعباس مستقر شوند. زیرا ماده اولیه این صنعت به مبارکه میآید و محصول پس از تولید به کنار دریا برای صادرات منتقل میشود. پس بهتر است که این صنایع به کنار آب منتقل شوند.او میگوید که چنین انتقالی حتما نیاز به پیش مطالعاتی دارد و باید طرحهای ارزیابی قبلی که 50 سال پیش نوشته شده، مجددا بازبینی شوند زیرا بندرعباس هم طی این مدت توسعه یافته و بنابراین باید جانمایی خاص برای انتقال فولاد انجام داد و بررسی کرد که کجا میتوان چنین صنعتی را مستقر کرد.
با توجه به حجم بالای اشتغال صنایع فولاد، انتقال چنین صنعتی با جابهجایی جمعیتی هم همراه است اما مخدوم بر این باور است که میتوان با کمک گرفتن از نیروهای بومی، میزان جابهجایی جمعیتی را به حداقل رساند.هومان لیاقتی عضو هیئت مدیره انجمن ارزیابی محیط زیست نیز در گفتوگو با هفت صبح با تایید نظر مخدوم، با انتقال صنعت به سواحل دریاها کامل موافقت میکند و با ابراز تاسف از خسارات وارده ناشی از حمله دشمن، معتقد است در دوره بازسازی این صنعت بهتر است آن را به نقاطی انتقال دهیم که آب کافی در اختیار داشته باشد و منابع آب، جوابگوی نیازهای صنعت باشند.
صنایع در نقاط حساس مستقر نشوند
اگرچه انتقال صنایع آببر به کنار آبها مورد تایید اعضای انجمن ارزیابی محیط زیست است اما بدون شک چنین انتقالی خالی از ملاحظات زیست محیطی هم نمیتواند باشد. نغمه مبرقعی دبیر انجمن ارزیابی محیط زیست در گفتوگو با هفت صبح درباره این ملاحظات توضیح میدهد که قطعا در جانمایی صنایع باید سیاستهای اسناد بالادستی را مبنا قرار دهیم و طبق این اسناد، محل استقرار صنایع آببر باید نزدیک دریا باشد اما اینکه صنایع در کدام نقطه از سواحل مستقر شوند، موضوعی است که نیاز به ارزیابی دارد؛ زیرا صنایع وقتی در نزدیک دریا مستقر میشوند، اثر حرارتی روی آن میگذارد و برگشت آبی که مورد استفاده صنعت قرار میگیرد، میتواند به مرجانها صدمه وارد کند. بنابراین محل استقرار صنایع نباید در نقاط پیک و حساس دریایی باشد.
به گفته دبیر انجمن ارزیابی محیط زیست، اگر قرار است صنعتی جابهجا شود، حتما باید بهرهوری آن بالا برود زیرا سالها صنایع کشور با بهرهوری پایین فعال بودهاند. بنابراین در انتقال تکنولوژی باید به مسئله بهرهوری توجه جدی شود. با توجه به پتانسیل انرژیهای خورشیدی، حداقل روشنایی محوطهها در جنوب کشور باید از محل انرژیهای نو تامین شود و برای مکانیابی استقرار صنعت، قطعا نیازمند گزارش ارزیابی به روز داریم، زیرا گزینههای متعدد باید در جوار دریا با هم مقایسه شوند و بهترین گزینه انتخاب شود.
توسعه سواحل مکران یکی از سیاستهای اصلی است که این روزها توسط دولت پیگیری میشود. آیا میتوان در این منطقه جایی برای استقرار صنعت فولاد یافت؟ مبرقعی در این رابطه میگوید که سند توسعه سواحل مکران هم اما و اگرهایی دارد و مباحثی درباره عدم تطابق آن با مسائل محیط زیستی مطرح است. برخی مکانیابیهای نادرست در این سند وجود دارد و نگرانیهایی در رابطه با آسیب دیدن مرجانها مطرح میشود اما در مجموع سواحل شرقی به دلیل نزدیکی به آبهای آزاد، نسبت به سواحل غربی برای استقرار صنایع ارجحیت دارند اما این موضوع اهمیت دارد که در کدام نقطه از سواحل مکران بارگذاری انجام شود.
مبرقعی تاکید میکند که اگر در صنعت، بهرهوری را بالا ببریم و صنعت فرسوده را به روز کنیم، با همان میزان انرژی میتوان تولید بیشتری داشته باشیم و فشار کمتری به محیط زیست وارد کنیم. البته او ملاحظات دیگری هم برای انتقال صنعت فولاد به سواحل دریاها دارد و تاکید میکند که نباید موج جابهجایی جمعیتی در جریان انتقال صنعت شکل بگیرد و زمینه گسیل کارگران بومی اصفهان به جنوب فراهم شود. بلکه باید برای کارگران بومی، مشاغل جایگزین با صنایع هایتک و وابسته به اینترنت که کمترین وابستگی به منابع آب و خاک دارند را طراحی کنیم و در نقطه جدید هم با آموزش افراد بومی، برای صنعت منتقل شده کارگر تامین کنیم.
به گفته دبیر انجمن ارزیابی، صنعت فولاد زمینه بروز فرونشست در اصفهان را فراهم کرده است، بنابراین انتقال این صنعت میتواند به طبیعت فرصت بازیابی داده و مشکل فرونشست در این شهر را فراهم کند، مشروط بر اینکه معیشت جایگزین تعریف شده برای کارگران، به سرزمین فشار وارد نکند و باعث تخریب مضاعف نشود. مشاغل سبز میتواند فشار کمتری به عرصه سرزمینی وارد کند و اصفهان را احیا کند. حال که دشمن با هدف قرار دادن صنایع ایران، قصد لطمه زدن به معیشت و اقتصاد مردم را دارد، خوب است با توجه به نظرات کارشناسان و با در نظر گرفتن سیاستهای اسناد بالادستی، تهدید ایجاد شده برای کشور را به فرصتی برای احیای محیط زیست و اقتصاد ایران تبدیل کنیم.
