هفت صبح | تبلیغات گسترده بر سر بارشهای مطلوب امسال و ایجاد پوشش سبز در برخی مناطق کشور، برداشتهای غیرمجاز از گیاهان مرتعی را افزایش داده است. کنگر، والک و بسیاری از گونههای طبیعی که دستفروشان آن را به سفره مردم میآورند، ذخایر ژنتیکی هستند که به اعتقاد کارشناسان پس از چند سال خشکسالی، فرصت احیا و رویش پیدا کردهاند اما باور غلط ایجاد شده در مردم درباره بهبود وضعیت مراتع به دلیل بارندگی، سبب شده که گروهی به شکل بیقاعده، دست به تاراج این منابع بزنند و از آنها بهرهبرداری کنند.
مسئولان میگویند که اوضاع آنچنان هم خوب نیست و 14 استان کشور هنوز درگیر کاهش بارش و تبعات آن است؛ در نتیجه باید در مجوزهای برداشت تجدید نظر شود و مردم هم کمتر به فکر بهرهبرداری از ذخایر مرتعی باشند.
فاجعهای به وسعت ۱۰ میلیون تن نخاله
بهار که میآید، بسیاری از جوامع محلی با هدف کسب درآمد به دشتها و صحراها میروند تا گونههای خاصی که با آن غذاهای محلی تهیه میشود را به سفره مردم بیاورند و درآمدی کسب کنند. والک، کنگر و بسیاری از گونههای خاص مرتعی که به دلیل وجود تقاضا برای آنها، همواره مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند، پس از اندکی بارش در مراتع میرویند اما این گونهها، منابع ژنتیکی هستند که بهدلیل فشار ناشی از بهرهبرداری بیقاعده، تداوم حیات آنها در معرض خطر جدی قرار دارد.
با این وجود دستفروشان هر ساله بهراحتی ذخایر ارزشمند ژنتیکی کشور را در بسیاری از مراکز فروش ترهبار، عرضه میکنند. بارشهای امسال و تبلیغات گسترده برای بهبود وضعیت منابع آبی، به همراه سرسبزی دشتها، گویا تعداد افراد بیشتری را ترغیب کرده که برای جمعآوری گیاه، راهی دشت و دمن شوند.
دردسرهای مناطق پربارش
محمدباقر رضایی رئیس اتحادیه انجمنهای علمی گیاهان دارویی ایران در گفتوگو با هفت صبح از دردسرهای رخ داده در مناطقی که بارش مناسب داشتهاند، سخن میگوید. او بر این باور است که در مناطق پربارش، رویش گیاهان توسعه یافته و این موضوع سبب شده، تخریب هم افزایش یابد. زیرا مردم کنگر و سبزیجات مختلف مرتعی را قلع و قمع میکنند تا در میدانهای میوه و ترهبار به فروش برسانند. البته او در این رابطه با مسئولان سازمان منابعطبیعی نامهنگاری کرده اما شرایط جنگ، دسترسی به مسئولان را کاهش داده، ضمن آنکه سبب شده آنها سهلگیرانهتر با این مشکل برخورد کنند.
رئیس اتحادیه انجمنهای علمی گیاهان دارویی ایران تبلیغات تلوزیونی درباره وضعیت خوب مراتع کشور را عامل هجوم به عرصهها معرفی میکند و در ادامه توضیح میدهد: بارشهای اخیر، فرصتی برای احیای بانک ژن گیاهی کشور پدید آورده است و عرصههای طبیعی در حال احیا هستند.
در شرایطی که هنوز در برخی استانها 30درصد ظرفیت سدها خالی است، نباید برداشت بیرویه از طبیعت، تبلیغ شود.
رضایی بر این باور است که وقوع جنگ سبب شده کنترلها در زمینه برداشت غیر مجاز از منابع مرتعی کاهش یابد و در نتیجه احتمال دارد فرصت احیای ذخایر ژنتیکی در اثر بارشهای مطلوب امسال از دست برود.
او یادآوری میکند که بهجز گل محمدی که در مزرعه تولید میشود، سایر گونهها مثل کنگر، آویش، آنغوزه و باریجه در عرصههای طبیعی تولید میشوند. برداشت آنها مشکل دارد و باید متوقف شود. در شرایط فعلی منابعطبیعی باید محکمتر از قبل با تخلفات برخورد کند تا فرصتی که خدا به ما برای زنده شدن مراتع داده، از دست نرود.
بارشهای 14 استان، مطلوب نیست
تبلیغات گسترده درباره ورود به ترسالی و خروج از مرحله بحران آب به گفته ابوالقاسم حسینپور، مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور شامل حال تمام کشور نشده و اگرچه در برخی نقاط زمینه بهبود تولیدات مرتعی را به میزان دو میلیون تن فراهم کرده، اما هنوز در 14 استان ایران، بهویژه استانهای مرکزی و پایتخت، شرایط بارشها چندان مطلوب نیست.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی به هفت صبح میگوید: علاوه بر استانهای مرکزی و پایتخت، استانهای شمالی هم شرایط مناسبی از نظر بارش ندارند. تهران دومین استان کم بارش کشور بعد از قم بوده و این استان 33 درصد کاهش سهم بارش آسمانی داشته است. بنابراین در استانهای کم بارش، همچنان باید ملاحظاتی از نظر حفظ ذخایر گیاهی و بهرهبرداری در عرصههای مرتعی، بیش از گذشته مد نظر قرار گیرد.
به گفته حسینپور در استانهای کم بارش اقداماتی از نظر کاهش ظرفیت بهرهبرداری، تغییر در شرایط طرحهای مرتعداری متناسب با شرایط منطقه و ... انجام میشود و تصمیمات، برای جای جای کشور متفاوت است.او حفظ ذخایر ژنتیکی را یکی از اصول اصلی بهرهبرداریها، بر اساس سیاستها و ضوابط ابلاغ شده میداند و تاکید میکند که بر این اساس، برخی از گیاهانی که جزو گونههای در معرض خطر انقراض و آسیب قرار دارند، مورد حمایت ویژه قرار میگیرند و در شرایط کاهش بارشها، بهرهبرداری از این گونهها مجاز نخواهد بود.
به گفته مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی، برداشت برخی گونههای گیاهی نیز مشروط است و ادارات کل منابعطبیعی، با بررسی شرایط فنی، میتوانند برای برخی از این گونهها با توجه به وضعیت هر استان، تصمیمگیری کنند.
اگرچه مسئولان منابع طبیعی تلاش میکنند بر روی کاغذ سقفی برای برداشت گونههای مرتعی تعیین کنند اما در عمل برداشت غیر مجاز از مراتع و فروش فصلی گونههای مرتعی، پدیدهای است که قوانین حمایتی کافی در رابطه با آن وجود ندارد و برخورد با عرضه این محصول در بازار، پیچیدگیهای خاص خود را دارد که تاکنون، راهحلی برای آن پیدا نشده است.
