گروه محیط زیست | سازمان منابع طبیعی کشور قصد دارد، درختان زربین دو هزار ساله بشاگرد را بهعنوان جنوبیترین پراکندگی زربین کشور، در فهرست آثار طبیعی و ملی ایران به ثبت برساند. به گفته مدیر کل منابع طبیعی استان هرمزگان، تیم فنی این استان در راستای تکمیل اطلاعات این پرونده، بعد از مراسم تشییع رهبر شهید، به منطقه اعزام میشوند؛ تا گامهای عملیاتی در این رابطه برداشته شود.
پرونده درختان کهنسال در ایران هم به اندازه تاریخ این کشور پر فراز و نشیب است. این گنجینههای ارزشمند زیستی تاکنون آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفتهاند و در بسیاری از موارد، تقدسی که جامعه محلی برای آنها قائل بوده، سبب شده این پایههای ارزشمند همچنان در جای جای ایران باقی بمانند. درختان کهنسال در واقع گنجینههای زنده طبیعت و یادگاری از تاریخ سرزمین ما هستند که علاوه بر نقش بیبدیل در حفظ تعادل زیستمحیطی، از ارزشهای فرهنگی، تاریخی و معنوی نیز برخوردارند. این درختان که قرنها در برابر تغییرات اقلیمی و تحولات محیطی ایستادگی کردهاند، نماد پایداری و استمرار حیات در اکوسیستمهای طبیعی بهشمار میروند و مطالعه بر روی آنها، میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره آنچه بر سر اقلیم ایران آمده، در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
ثبت زربینهای بشاگرد در فهرست آثار ملی
اگرچه ثبت ملی درختان کهنسال، راه نجات این پایههای ارزشمند نیست اما یک گام به سوی معرفی اهمیت آنها به جامعه محلی و ایجاد انگیزه در مردم برای مراقبت از این درختان ارزشمند است. به همین خاطر سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور قصد دارد، درختان دو هزار ساله زربین بشاگرد را بهعنوان جنوبیترین پراکندگی این گونه در کشور، به ثبت برساند. دستور این اقدام از سوی امین رحیمپور سیسخت سرپرست مرکز جنگلهای خارج از شمال بر اساس نامهای در 26 خرداد ماه امسال، خطاب به اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان، صادر شده است.
زربین در زاگرس هم میروید
اگرچه در گذشته تصور میشد که زربین به جز رشته کوه البرز، نمیتواند در دیگر نقاط کشور به صورت طبیعی رشد کند اما بعدها پژوهشگران دریافتند که پایههایی از این گونه در مناطق جنوبی کشور هم زندگی میکنند. یکی از این مناطق دره سویل بشاگرد، واقع در استان هرمزگان بود. این دره زمانی محل زندگی مردم بوده اما حالا خالی از سکنه شده است و ساکنان آن، به مناطق دیگری مهاجرت کردهاند؛ اما درختان زربین همچنان در دره سویل پابرجا باقی ماندهاند و به زندگی خود ادامه دادهاند.
پیشنهاد پژوهشگران برای نجات زربینها
پژوهش انجام شده توسط گروهی از کارشناسان که در مجله طبیعت ایران به چاپ رسیده است؛ نشان میدهد که زربینهای دره سویل نمیتوانند به صورت دست کاشت در قرون گذشته توسعه یافته باشند و به نظر میرسد که این زربینها به همراه پایههای یافت شده در تفت و سنگان، جمعیتهای کوچک باقیمانده از جوامع جنگلی گذشته این مناطق هستند. آنچه موضوع را جالب میکند، این است که حضور زربین در بشاگرد، جنوبیترین حد پراکنش طبیعی این درخت در ایران است.
پژوهشگران بر این باورند که خشک شدن منابع آب موجود در منطقه باعث شده که دو اصله از زربینهای کهنسال دره سویل خشک شوند و همچنین بزرگترین زربین این دره در خطر نابودی قرار بگیرد؛ زیرا بخشی از دیواره دره که ریشههای تنومند این درخت را حمایت میکند، به دلیل جاری شدن سیلابهای شدید شسته شده و احتمال سقوط درخت بر اثر بادهای شدید وجود دارد. بنابراین درخت یاد شده نیازمند تدابیر حفاظتی فوری است. این محققان معتقدند که اگر دره سویل در فهرست سروهای کهنسال ایران جای بگیرد و برنامه مدونی برای حفاظت از آنها در آینده تدوین شود، این درختان میتوانند از چتر حمایتی سازمان حفاظت محیط زیست بهعنوان اثر طبیعی ملی برخوردار شوند.
اعزام تیم فنی پس از تشییع رهبر شهید
سازمان منابع طبیعی با استناد به پیشنهاد این کارشناسان، دستور ثبت ملی این اثر طبیعی را در خرداد ماه صادر میکند و حالا در مراحل تشکیل پرونده قرار داریم. محمدنور موسوی مدیر کل منابع طبیعی هرمزگان در گفتوگو با هفت صبح توضیح میدهد که گامهای فنی در مسیر تشکیل پرونده برای ثبت زربینهای بشاگرد در فهرست آثار ملی، پس از مراسم تشییع رهبر شهید برداشته میشود. به گفته موسوی، پس از صدور دستور توسط سازمان منابع طبیعی، همکارانش در بشاگرد به منطقه برای بازدید اعزام میشوند و یکسری تصاویر و گزارش اولیه از محل استقرار درختان تهیه میشود. زیرا دسترسی به منطقه استقرار زربینها کار بسیار دشواری است و رفت و برگشت گروه به آن نقطه، به زمانی بین هفت تا هشت ساعت، به صورت پیاده نیاز دارد.
او میگوید که تیم اولیه اعزامی شامل: رئیس منابع طبیعی شهرستان همراه با کارشناس آبخیزداری و کارشناس مشارکتهای مردمی بشاگرد بوده است. زیرا اداره کل منابع طبیعی هرمزگان در این منطقه بیشتر کارهای آبخیزداری انجام داده و بند و بندسار احداث میکنند. قرار است تیم بعدی که شامل چند نیروی تخصصی از جمله گیاهپزشکان هستند، به منطقه اعزام شوند تا ببینیم در گامهای بعدی چه کاری میتوان انجام داد. مدیر کل منابع طبیعی هرمزگان توضیح میدهد که قبلا مردم در مجاورت درختان زربین بشاگرد ساکن بودهاند و در کنار این درختان منابع آبی موجود بوده که باعث میشده، درختان وضعیت شادابتری داشته باشند.
اما اکنون با نقل مکان کردن مردم به مناطق پایینتر، شرایط برای ادامه زیست آنها مشکل شده است. بنابراین قرار است که با یک لوله، آب به سمت درختان هدایت شود تا مشکل نبود آب در دسترس، حل شود. او از تلاشهای جامعه محلی برای حفظ درختان زربین بشاگرد خبر میدهد و سنگچین دور یکی از درختانی که مشکل داشته را حاصل تلاش مردم ساکن در منطقه معرفی میکند.
ثبت زربینهای کهنسال بشاگرد در فهرست آثار طبیعی و ملی، تنها یک اقدام اداری نیست، بلکه گامی مهم برای جلب توجه افکار عمومی و نهادهای مسئول به ارزش این میراث زنده است. این درختان، که هزاران سال در برابر تغییرات اقلیمی و دشواریهای محیطی دوام آوردهاند، امروز بیش از هر زمان دیگری به برنامههای حفاظتی، علمی و مشارکت جامعه محلی نیاز دارند.
