هفت صبح| یک پرنده شناس با تاکید بر اینکه تاکنون مطالعه دقیقی در ایران درباره اثرات جنگ بر زندگی پرندگان انجام نشده، بر اساس مشاهدات و نظرات کارشناسی خود، پرندگان خشکیزی و بومی را بیشتر در معرض تهدیدات ناشی از حملات دشمن معرفی میکند و بر این باور است که ممکن است حملات هوایی دشمن بر میزان زاد و ولد این موجودات تاثیرگذار باشد.
جنگی که 9 اسفند ماه در ایران آغاز شد، فقط بر زندگی انسانها تاثیر نداشت بلکه بر حیات سایر زیستمندان بهویژه موجودات ساکن در شهرها هم تاثیرگذاشته است. جنگی که بیشترین حملات آن بر نقاط شهری متمرکز بوده، چه تاثیری بر زندگی پرندگان دارد؟ پرندگان تهران بهعنوان پرتکرارترین شهر از نظر حملات هوایی، چه تاثیری از این جنگ پذیرفتهاند؟
علیرضا هاشمی، موسس انجمن پرندهشناسی طرلان در گفتوگو با هفتصبح با تاکید بر اینکه مطالعه دقیقی در این رابطه انجام نشده زیرا باید یکسری دادهها قبل از وقوع جنگ تولید میشد تا با اطلاعات بعد از حملات هوایی مقایسه شود، با تکیه بر اطلاعات شخصی و اخبار منتشر شده از حملات دشمن بر این باور است که جنگ فقط محدود به محیط شهری نبوده و پارک ملی خجیر و سرخه حصار که چسبیده به تهران است نیز از حملات هوایی تاثیر پذیرفتهاند.
این در حالی است که پارک ملی مکانی امن برای حیات وحش و طبیعت است و باید بکر نگه داشته شود تا از آنجا به عنوان نمونهای از طبیعت دست نخورده استفاده شده و ژنهای حیات وحش و پرندگان را برای نسلهای آینده حفظ کنیم. در حالی که در جریان جنگ، میانه یا کنارههای پارکهای ملی خجیر و سرخه حصار هم بسیار آسیب دیدهاند و قطعا استرس بسیار زیادی به حیات وحش وارد شده است.
آسیب بیشتر به پرندگان بومی
به گفته هاشمی، پرندگان خشکیزی گروهی از موجودات زنده هستند که عموما تهدیداتشان از دید افراد مغفول میماند زیرا همواره مخاطرات پرندههای آبزی و کنار آبزی با توجه به از بین رفتن تالابها مورد توجه قرار میگیرد؛ در حالی که پرندگان خشکیزی به خصوص در نقاط شهری بسیار مهم هستند.
با شروع جنگ بخش زیادی از پرندگان آبزی و کنار آبزی از ایران رفته بودند اما در تهران نزدیک به 250 گونه از 550 گونه پرندهای که وجود دارد، شناسایی شدهاند و زمستان خود را در این شهر میگذرانند. پرندگان خشکی زی زیادی از جمله انواع سهرهها زمستان گذران شهر تهران هستند و در طول این فصل در پایتخت حضور دارند.
این پرنده شناس ادامه میدهد که یکسری پرندگانی مثل کلاغ، گنجشک و قمری همیشه بومی و مقیم تهران هستند. شهرها محل زیست طیف بزرگی از پرندهها را شامل میشود و جنگ، قطعا بر زندگی حیات وحش شهری و حیات وحش محیط طبیعی خارج از شهر تاثیر گذاشته است. هاشمی توضیح میدهد که آب، غذا و پناه برای پرندگان خیلی مهم است و در شرایط جنگی، با فرض اینکه آب و غذا فراهم باشد، اگر پناه از بین برود، زندگی پرنده تحت تاثیر قرار میگیرد.
در شرایط جنگی یک مقداری مصونیت زیستگاه از دست میرود. در جامعه انسانی هم وقتی پناه از بین میرود، مردم آنجا را ترک میکنند و کسانی که در شهر میمانند یا عادت به ترک شهر ندارند، دچار آسیب بیشتری میشوند. پس پرندگان بومی تهران که عادت به ترک شهر ندارند، در جریان این جنگ آسیب بیشتری میبینند.
احتمال کاهش جمعیت پرندگان شهری
این پرنده شناس جنگ را عامل موثری بر ایجاد اختلال در زادآوری پرندگان زادآور شهر تهران معرفی میکند و میگوید که معمولا در انتهای زمستان و اوایل بهار، انتظار بر این است که پرندگان آواز بخوانند و با خودنمایی، اقدام به جفتیابی کرده و بعد وارد چرخه لانهسازی شوند. وقتی مزاحمت دائمی در محل زندگی پرندگان داشته باشیم، دائما پرنده درگیر استرس خواهد بود و نمیتواند آنطور که باید و شاید مراسم زادآوری و جفتیابی را در محل زندگیاش انجام دهد. بنابراین اگر پرندگان، مستقیم از حملات آسیب نبینند -که میبینند- قطعا این جنگ در موفقیت زادآوری پیش رو تاثیر زیادی خواهد داشت و بر جمعیت پرندگان شهری تهران اثرگذار خواهد بود.
هاشمی تاکید میکند که در جنگ همیشه آسیبها مستقیم نیست. در جامعه انسانی موضوع آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ را داریم. مثلا تعداد خانوادههایی که دچار مشکلات اعصاب و روان شدهاند، درگیر مشکلات غیرمستقیم جنگ هستند. درباره پرندگان هم شرایط همینطور است. سر و صدا و ناامنی باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن میشود که آسیب غیرمستقیم جنگ بر زندگی پرندگان است. در زمان کرونا هم به انسانها میگفتند که استرس نداشته باشید زیرا باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن و مستعد شدن برای ابتلا به بیماری میشود. جنگ سیستم ایمنی بدن را در پرندگان و انسانها ضعیف میکند.
او توضیح میدهد: پرندگان مهاجری که شهرهای ایران را ترک میکنند تا در زیستگاه تابستانه و عرضهای شمالی کره زمین مستقر شوند، هرچقدر استرس بیشتری در زمان حضور در ایران داشته باشند و غذای کمتری بخورند یا ذخیره مواد غذایی، مواد معدنی و ویتامینهای بدنشان پایینتر بیاید، در برابر بیماریها آسیبهای بیشتری میبینند.
بنابراین وقتی در عرضهای شمالی جمع میشوند، در شرایطی که انواع و اقسام ویروسها میتواند به دلیل حضور پرندگان زمستان گذران چندین قاره در یک منطقه کوچک مثل سیبری بین آنها تبادل شود، امکان ابتلا به بیماری و تلفاتشان افزایش یافته و آنها را آسیبپذیرتر میکند. هاشمی میگوید که این پرندگان اگر هم آسیبپذیر نباشند و بیماری را پشت سر بگذارند، در زادآوری ناموفق هستند و دوباره تاثیر جنگ در این مورد هم اثر خود را نشان میدهد. در نتیجه قطعا میتوان گفت هر استرسی از جمله جنگ بر پرندهها اثر خواهد داشت.
