آیا تا به حال تجربهی این حس ناخوشایند را داشتهاید که کسی به شما خیره شده است؟ مطالعهای جدید نشان میدهد که ماهیها نیز ممکن است بتوانند بفهمند که توجه یک موجود دیگر به کجا متمرکز شده است و از اینکه آن توجه به سمت خودشان یا فرزندانشان باشد، حس خوبی پیدا نمیکنند.
تحقیقات قبلی نشان داده که برخی نخستیسانان، حیوانات اهلی و پرندگان ظاهراً میتوانند بفهمند که فردی دیگر روی چه چیزی متمرکز شده است. شون ساتو، زیستشناس ماهی در دانشگاه کیوتو ژاپن، به ساینتیفیک آمریکن میگوید: «این [توانایی] بدان معناست که آنها نهتنها تشخیص میدهند چه کسی حضور دارد، بلکه [میفهمند] آن فرد به چه چیزی توجه میکند.»
پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا ماهیها هم از توانایی «نسبتدادن توجه» برخوردار هستند یا خیر، به دریاچه تانگانیکا در شرق آفریقا رفتند تا آزمایشهای مختلفی را روی گونهای از ماهی به نام سیکلید امپراتور (Boulengerochromis microlepis) انجام دهند. این ماهی نه خیلی از انسانها میترسد و نه خیلی نسبت به آنها پرخاشگر است.
تیم تحقیقاتی با استفاده از دوربینهای ضدآب، رفتار ماهیهای بالغی را که از فرزندانشان محافظت میکردند، ثبت کرد. پژوهشگران واکنش ماهیها را در سه وضعیت، شامل خیرهشدن غواص به تخم ماهی یا نوزادهای تازه از تخم بیرونآمده، نگاهکردن به خود ماهی و چرخش نگاه غواص به جهتی دیگر، بررسی کردند. محققان همچنین مشاهده کردند چه اتفاقی میافتد وقتی غواص ۱۸۰ درجه از لانه دور میشود.
تحلیل فیلمهای ضبط شده نشان داد که والدین بیشتر اوقات دربرابر غواصهایی که به فرزندان یا خودشان خیره شده بودند، در مقایسه با زمانی که غواص به جهت دیگری نگاه میکرد یا کاملاً برگشته بود، رفتار تهاجمیتری نشان میدادند.
با اینکه نویسندگان مطالعه تأکید میکنند که پژوهش آنها مقدماتی است، نتایج بهدستآمده نشان میدهند ماهیها تنها به حضور فیزیکی غواص واکنش نشان نمیدهند؛ بلکه به جهت نگاه و تمرکز توجه او نیز حساس هستند.
گابریل دیویدسون، متخصص بومشناسی رفتاری از دانشگاه آنجلیای شرقی انگلستان که در انجام تحقیق مشارکت نداشته است، این مطالعه را گام مهمی در بررسی توانایی ماهیها برای تشخیص توجه معرفی میکند. او توضیح میدهد که حیوانات بهطور طبیعی به محرکهای بصری شبیه چشم حساس هستند و احتمالاً نگاه مستقیم را تهدیدآمیز تلقی میکنند. گرچه، دیویدسون تأکید کرد که یافتههای این تحقیق فراتر از یک واکنش ساده است؛ چرا که نشان میدهد ماهیها قادرند جهت نگاه غواص را نیز دنبال کنند.
دیویدسون باور دارد که این توانایی ممکن است در سایر گونههای ماهی نیز یافت شود، اما تأکید میکند برای اثبات قطعی این موضوع و تشخیص اینکه آیا واکنش ماهیها به نگاه مستقیم غواص است یا عوامل دیگر، به انجام تحقیقات تکمیلی نیاز داریم. او همچنین اشاره کرد که یکی از دشوارترین جنبههای مطالعه رفتار حیوانات، درک فرایندهای ذهنی آنهاست و آزمایشات دقیقتر میتواند به روشن شدن این موضوع کمک کند.
پژوهش در ژورنال Royal Society Open Science منتشر شده است.
