هفت صبح| برگی از تاریخ امروزمان را به سوسن تسلیمی اختصاص دادیم؛ 18 بهمن سالروز تولد بازیگر فیلم سینمایی به یاد ماندنی باشو غریبه کوچک است. در ادامه گذری کوتاه برحال و احوال او و یک خاطرهبازی با کارنامه پربارش داریم.
از او چه میدانیم؟
18 بهمن 1328 در رشت به دنیا آمد؛ سوسن حالا 75ساله است و مدتهاست جلای وطن کرده. فرزند خسرو تسلیمی و منیر آخوندنیا که داستان مرگ تراژیکش در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۴ در بیمارستان وزیری را چند وقت پیش همین جا نوشتم. سوسن دو برادر به نامهای سیروس و سیروان هم دارد. او که کارش را سال 1350 در تئاتر شروع کرد، فارغالتحصیل رشته تئاتر از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است.
حضور کوتاه در سینما
«سوسن تسلیمی از آن بازیگران نادری است که قرنی یک بار ظاهر میشوند»؛ این گفته بهرام بیضایی به کسی اشاره دارد که بازیگری را در سینمای ایران از نو تعریف کرد. اگرچه حضور تسلیمی در سینما و تئاتر ایران کوتاه بود اما تأثیر عمیقی بر بازیگران زن پس از خود گذاشت. سوسن تسلیمی با بازی در فیلمهای بهرام بیضایی، بهتنهایی تصویر غالب از زنان در سینمای ایران را که قبل از انقلاب عمدتا محدود به تصویر زنان فریبخورده یا در بهترین حالت، زنان اغواگر بود، دگرگون کرد.
بیضایی در آثار خود به زنان جایگاه ویژهای بخشید و تسلیمی با بازیهای منحصر بهفرد خود در فیلمهایی مانند چریکه تارا، مرگ یزدگرد و باشو غریبه کوچک درخشید. جایی که او استادانه از حالات چهره و تکنیکهای بازیگری خود برای زنده کردن زنانی با عاملیت و هوش استفاده کرد. با این حال، برخی از این فیلمها به دلیل محدودیتهای مربوط به حجاب، هرگز مجوز نمایش دریافت نکردند. تسلیمی که با چهرههای برجسته، حضور مسلط و روحیه سرکش خود، شخصیتهای زنی را خلق کرد که فقدانشان هنوز در سینمای امروز احساس میشود.
درخشش در چریکه تارا
سوسن تسلیمی در سن ۳۱ و ۳۲سالگی و در سالهای ۵۹ و ۶۰ در دو فیلم خوب از بهرام بیضایی ظاهر شد و درخشش ویژهای هم داشت. یک بازیگر فنی و قدرتمند با آرایههای خاص زنانه اما این دو فیلم راهی به اکران عمومی نیافتند. در «چریکه تارا» مسئله حجاب بود و در «مرگ یزدگرد» حجاب به اضافه سوژه. سوسن تسلیمی که همسر داریوش فرهنگ بود، در ابتدای دهه 60 با دو سریال برای انتخاب روبهرو شد.در سلطان و شبان که همسرش کارگردان آن بود، در کنار مهدی هاشمی و گلاب آدینه و در سربداران که محمدعلی نجفی بر مبنای فیلمنامه کیهان رهگذار آن را میساخت.
تم کمدی سلطان و شبان موجب شد تا سوسن تسلیمی جذب پروژه جاهطلبانه سربداران شود. در نقش فاطمه زنی مقتدر که دل به شیخ حسن جوری میبازد. هرچند بخشهایی از نقش او گرفتار سانسور شد اما مخاطب عام به خوبی او را شناخت. او سپس در سال ۱۳۶۴ در فیلم «مادیان» در نقشی سخت و به عنوان یک مادری ظاهر شد که شاهد شوهردار شدن دخترک نوجوانش است. تسلیمی در این دوران تنها ۳۵سال داشت.
سوسون تسلیمی در نمایی از فیلم چریکه تارا
بهترین بازی تسلیمی
در همین سال سومین تجربه سینماییاش با بهرام بیضایی را پشت سر میگذارد؛ در فیلم «باشو غریبه کوچک» که داستانش توسط خود تسلیمی پیشنهاد میشود. تسلیمی در این فیلم نقش خود را با لهجه گیلکی بینقص ایفا میکند. در این دوران او با بیضایی صمیمی است. «باشو غریبه کوچک» را بسیاری بهترین بازی تسلیمی میدانند اما فیلم با بدسلیقگی پنج سال در محاق توقیف ماند.
سوسن تسلیمی در نمایی از فیلم «باشو غریبه کوچک» - سال ۱۳۶۴
بازی او چنان ماهرانه بود که این فیلم اغلب به خاطر نقش او به یاد آورده میشود. یکی از بزرگترین نقاط قوت فیلم، بازی تسلیمی است که به زیبایی جوهره یک زن روستایی را به تصویر میکشد. او گویش گیلکی را روان و متقاعدکننده اجرا میکند. توانایی او در بیان احساسات از طریق چشمان و حرکات صورت، در هماهنگی کامل با زبان بدنش، از ویژگیهای بارز بازی او در این فیلم است.
طلسم سوسن
در سال ۶۵ سوسن تسلیمی که در آستانه جدایی از همسرش داریوش فرهنگ قرار داشت، در دو کار پیاپی با او همکار میشود. در فیلم «طلسم» ساخته فرهنگ بازی میکند و در فیلم «شاید وقتی دیگر» که چهارمین همکاری او با بیضایی بود، با داریوش فرهنگ همبازی میشود.
سوسن تسلیمی در نمایی از فیلم طلسم
مهاجرت به سوئد
سوسن تسلیمی در زمان اکران هیچ یک از فیلمهایش، به جز مادیان، در ایران نبود. تسلیمی در سال ۱۳۶۶ در سن ۳۸سالگی همراه دخترش توکا به سوئد مهاجرت کرد و از آن زمان، فعالیت هنری خود را در سوئد ادامه داده و در آثار مختلفی از جمله فیلم اکشن- هیجانی خرچنگ سیاه محصول ۲۰۲۲ ظاهر شده است. او هنوز شهرتش برپایه آثاری است که در سالهای ۵۸ تا ۶۵ در ایران کارکرده. سوسن تسلیمی 75ساله گرایشات تند ضد حاکمیت ایران دارد.
