هفت صبح| از بس درباره خودرو گفتهایم و نوشتهایم، دیگر حرف تازهای نمانده است. سالهاست همین داستان تکرار میشود و چرخ خودروسازی روی همان مسیر همیشگی میچرخد. اگر قرار بود صنعت خودروسازی ایران در این ۴۷سال دستکم یک بار رضایت مردم را جلب کند، تا امروز کرده بود. اما هر سال دریغ از پارسال، چون هر سال مشکلات بیشتر شده.
هنوز هم باید از خودروهای گران، بیکیفیت، پرایراد و پرحاشیهای بنویسیم که زندگی میلیونها ایرانی را تحت تأثیر قرار دادهاند. عجیب اینکه تقریباً هر مقام، مسئول یا کارشناسی که درباره خودرو حرف میزند، از همین وضعیت انتقاد میکند. همه منتقدند و از مشکلات میگویند، اما همین و بس. انگار قرار نیست اتفاقی بیفتد و تغییری در وضعیت خودروسازان کشور ایجاد شود.
واقعاً موضوعی در ایران پیدا میشود که به اندازه خودرو همه را درگیر کرده باشد؟ کالایی که برای خانوادهها یک نیاز مهم و روزمره است، به یکی از پرهزینهترین و پردردسرترین خریدهای زندگی تبدیل شده است. مردم پول یک خودروی خوب را میپردازند، اما محصولی تحویل میگیرند که هم کیفیتش محل انتقاد است، هم قیمتش با واقعیت فاصله دارد و از همان روز اول هم دردسرهایش شروع میشود.
این عدد و رقمها را به تازگی یک سایت خبری منتشر کرده است. زیان انباشته دوخودروساز بزرگ یعنی ایران خودرو و سایپا در سال های قبل به ۲۵۰هزار میلیارد تومان رسیده بود و اکنون برآورد میشود از پنج میلیارد دلار هم عبور کرده باشد. این دو شرکت بهطور متوسط سالی ۱۵هزار میلیارد تومان واردات قطعه داشتهاند و با تولید خودروهای پرمصرف نیز سالانه ۱۵۰ هزار میلیارد تومان مصرف اضافی بنزین به کشور تحمیل کردهاند.
آلودگی ناشی از این خودروها نیز سالانه ۶۰ هزار میلیارد تومان خسارت جانی و مالی ایجاد کرده است. با مصرف منابع ارزی، فرصت سرمایهگذاری در صنایع پربازده کشور را گرفتهاند. سالی هزاران میلیارد تومان هزینه تعویض قطعات بیکیفیت را به مردم تحمیل کردهاند. به فسادهای ناشی از دو نرخی بودن خودرو یا دخالت این شرکتها در صادرات دیگر اشاره نمیکنیم. به هر حال جمع خسارات این دو شرکت خودروساز سر به فلک میزند.
دیروز مصطفی پوردهقان، دبیر کمیسیون صنایع و معادن مجلس، جمله عجیبی گفت. او اعلام کرد خودرویی که قیمت واقعی آن حدود ۴۰ تا ۴۵ میلیارد تومان است، امروز در بازار ایران تا ۱۴۰ میلیارد تومان معامله میشود. او همچنین گفت تعرفه واردات خودرو کاهش افزایش یافته است که عملاً راه ورود خودروهای اقتصادی را میبندد.
خب اگر رقابت نباشد، چه انگیزهای برای بهتر شدن باقی میماند؟ دیروز ویدئویی در فضای مجازی درباره وضعیت خودروسازان کشور منتشر شد. کارشناس برنامه گفت :«در کارخانههای خودروسازی را ببندیم و همه کارکنان را در یک هتل پنجستاره اسکان بدهیم؛ شاید هزینهاش از خسارتهایی که این صنعت به کشور وارد میکند کمتر باشد.» خب هنگامی که این اعداد و ارقام را میبینیم به نظر این مطلب که شاید به طنز گفته شده خیلی هم بیراه نباشد.
پیش از این هم یک اقتصاددان پیشنهاد دیگری داده بود. اینکه مردم بخشی از یارانه خود را در صندوقی بریزند تا حقوق کارکنان خودروسازی پرداخت شود و دیگر نیازی به ادامه این مدل تولید خودرو نباشد. هر دو پیشنهاد اغراقآمیز هستند، اما به درستی نشان میدهد که وضع موجود تحت هیچ شرایطی قابل دفاع نیست.حالا که همه از وضعیت خودرو گلایه دارند، بد نیست چند پیشنهاد هم مطرح کنیم؛ بعضی کاملاً جدی، بعضی نیمهجدی و بعضی فقط برای اینکه تلخی ماجرا کمی قابل تحملتر شود. اما پیشنهاد؛ یکی
این که رقابت را آزاد کنید. تا وقتی واردات خودرو با تعرفههای سنگین محدود باشد، انگیزهای برای افزایش کیفیت وجود ندارد.
موردبعدی؛ دولت از مدیریت خودرو کنار برود و خودروسازی به بخش خصوصی واقعی سپرده شود و دولت فقط ناظر باشد.
و پیشنهاد بعد؛ یارانه را به مردم بدهید، نه کارخانهها. چون حمایت از خریدار، خودروساز را مجبور میکند محصول بهتر تولید کند.
و پیشنهاد دیگر اینکه برای بقا، استاندارد تعیین کنید. شرکتی که چند سال پیاپی زیان میدهد و رضایت مشتری را جلب نمیکند، باید اصلاح، ادغام یا واگذار شود.
البته که این موارد را هم میتوانیم بگوییم که حداقل دل خودمان خنک شود. هر مدیری که وارد خودروسازی میشود، تا پایان مسئولیتش فقط حق استفاده از همان خودروها را داشته باشد.
هر خودروی تازه تولیدشده، یک سال اول در اختیار مدیران کارخانه قرار بگیرد. اگر بدون دردسر کار کرد، بعد به مردم فروخته شود. به جای قرعهکشی خودرو، قرعهکشی خروج مدیران برگزار شود. شاید شانس کیفیت بیشتر شود. اگر خودرویی یک سال بدون مراجعه به تعمیرگاه دوام آورد، صاحبش مدال «قهرمان صبر و استقامت» بگیرد. مدیریت دو خودروساز بزرگ را به هوش مصنوعی بسپاریم.
این جوری میتوانیم امیدوار باشیم که اولین تصمیمش این باشد که جلوی زیان را بگیرد. هر سال مسابقهای بین خودروسازان ایرانی و خارجی برگزار شود. اگر خودروساز ایرانی برنده شد، واردات ممنوع بماند و اگر باخت، تعرفهها نصف شود. کارخانههای قدیمی به موزه صنعت تبدیل شوند تا نسلهای بعد ببینند انحصار چه بلایی بر سر کیفیت میآورد.
ته قصه این که میدانم این پیشنهادها عملی نیست. اما یک واقعیت را نمیشود انکار کرد؛ مردم سالهاست هزینه خودروسازی را میپردازند که پول و زمانشان را به هدر میدهد، باعث مصرف بیشتر سوخت، آلودگی هوا، هزینه تعمیرگاه میشود و گاهی نیز جانشان را به خطر میاندازد. اما نوشتیم که بگوییم بالاخره قرار نیست از دست این خودروسازهایی که این وضعیت را به وجود آوردهاند خلاصی داشته باشیم؟
