هفت صبح| صدای موسیقی از داخل تالار شنیده میشود و نورهای رنگی فضای باغ را روشن کردهاند. مسئول رزرو، فهرست منوها و خدمات را یکییکی به مشتری تازهای که برای عروسی پسرش میخواهد باغ تالار را اجاره کند، توضیح میدهد. از هزینه ورودی و پذیرایی گرفته تا گلآرایی، نورپردازی و فیلمبرداری. پدر داماد اما پس از شنیدن رقم نهایی، تنها یک جمله میگوید: واقعا برای چند ساعت مراسم باید چنین پولی پرداخت کرد؟!
تا همین چند سال پیش، عروسی برای بسیاری از خانوادهها یکی از مهمترین مراسمهای زندگی بود. شبی که قرار بود آبرومند برگزار شود، حتی اگر به قرض و وام ختم میشد. اما حالا، تورم و هزینههای سرسامآور ازدواج، خیلی از خانوادهها را به این نتیجه رسانده که بین «جشن گرفتن» و «شروع زندگی» یکی را انتخاب کنند. برای همین هم عروسیهای خانگی، مراسمهای کوچک، حذف فیلمبردار و حتی ازدواج بدون جشن دوباره در حال تبدیل شدن به یک الگوی رایج در جامعه است.
درست مثل دو - سه دهه قبل که هنوز خبری از رونق مراسمهای عروسی پرزرق و برق و پر هزینه امروزی نبود. همان سالهایی که درجشنهای عروسی یک خانه معمولا به مردها اختصاص پیدا میکرد و یک خانه هم به زنهای مهمان. حالا اگر در این میان خانواده عروس و داماد یا یکی از نزدیکان آنها میتوانستند باغ خود را در اختیار آنها قرار دهند، مراسم به یک عروسی لاکچری تبدیل میشد و عروس و داماد و خانوادههای آنها کلی بابتش «پز» میدادند و تا مدتها مراسمشان نقل محافل میشد.
بعد از آن اما به تدریج بازار تالارها و باغهای اجارهای رونق گرفت و کم کم حتی مراسمهای وفات و جشن تولدها و ... هم به لیست آنها اضافه شد. با این حال اتفاقات چند سال اخیر مانند «کرونا» و بعد از آن دو جنگ در طی یکسال و تورم و وضعیت نابسامان اقتصادی ناشی از آن باعث شد تا دوباره به تدریج شاهد کوچ معکوس مراسمها از تالارها به خانهها باشیم. تغییری که به زعم جامعهشناسان فقط درباره کم شدن هزینهها نیست و نشانهای از تغییر سبک زندگی و رویاهاست.
عروسیهایی با قیمت یک خانه کوچک
بررسی قیمت تالارها نشان میدهد برگزاری یک مراسم عروسی معمولی، حالا به یکی از سنگینترین هزینههای شروع زندگی مشترک تبدیل شده است.
مدیر یکی از باغتالارهای احمدآباد مستوفی در جنوبغرب تهران در مورد نرخ اجاره تالار و خدمات خود برای برگزاری یک عروسی ساده به «هفت صبح» میگوید: هزینه یک مراسم 200 نفره با منوی متوسط حدود 600 تا 700میلیون تومان میشود. رقمی که تنها شامل پذیرایی و خدمات اصلی تالار است و هزینههایی مانند گلآرایی ویژه، نورپردازی، فیلمبرداری، دیجی و برخی تشریفات بهصورت جداگانه محاسبه میشود و تقریبا 400- 500 میلیونی برای عروس و داماد آب میخورد.
در تالارهای جنوب تهران و شهرری نیز وضعیت تفاوت چندانی ندارد. یکی از مدیران تالار در جنوب تهران میگوید: برای یک مراسم ساده 200 نفره، حداقل باید 500 تا 600 میلیون تومان بودجه در نظر گرفت. این در حالیست که بسیاری از خانوادهها بعد از شنیدن قیمتها، بلافاصله درباره کاهش تعداد مهمانان یا حذف برخی خدمات سوال میکنند.
این هزینهها برای مراسمهای بزرگتر و باغها و تالارهایی که در نقاط خوش آب و هواتر شهر هستند ابعاد سنگینتری پیدا میکند. چند باغتالار در دماوند و جاجرود، هزینه مراسم ۵۰۰ نفره را حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان تا ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان اعلام میکنند. بهویژه اگر خانوادهها بهدنبال منوهای کاملتر یا خدمات اختصاصی باشند که آن وقت باید سرکیسه را بیشتر شل کنند و چند میلیاردی پیاده شوند! رقمی که در تالارهای شمال شهرهم عادی است!
در این میان تقریبا همه مدیران تالارها هنگام قیمت دادن بر یک نکته تاکید دارند. اینکه این قیمتها برای امروز است و ممکن است هفته بعد یا حتی فردا، قیمتها با توجه به افزایش نرخ کالاها، بیشتر هم بشود. از طرفی گروهی از مدیران تالارها از همان ابتدا اعلام میکنند که اگر قیمتها در زمان برگزاری مراسم افزایش پیدا کند، آنها نیز متناسب با آن، هزینههای خود را افزایش میدهند. گرچه برخی از تالارها نیزبرای ثابت بودن قیمت خدمات خود شرط عجیبی میگذارند. اینکه در همان زمان عقد قرارداد تمام پول را به صورت کامل پرداخت کنید!
وقتی عروسی به عدد و حساب و کتاب میرسد
در این میان دل عروس و دامادهایی که حالا مجبورند تن به تغییر سبک برگزاری مراسم عروسیشان بدهند از همه بیشتر خون است. علی یکی از دامادهایی است که ماههاست با این چالش دست و پنجه نرم میکند. او برای «هفت صبح» روایت میکند که در ابتدا تصور میکردند با یک بودجه معمولی میتوانند مراسم را برگزار کنند، اما به محض ورود به بازار تالارها و تشریفات، متوجه شدند که با مبالغ موجود، حتی نمیتوان به گرفتن یک تالار معمولی فکر کرد.
این واقعیت تلخ باعث شده است که بحثهای خانوادگی پیرامون تعداد مهمانها و شکل برگزاری مراسم به تنشهای جدی تبدیل شود. بسیاری از خانوادهها حالا به جای رویاپردازی برای یک شب خاص، به دنبال راهکارهایی برای حذف بخشهای مختلف مراسم هستند تا بتوانند هزینهها را مدیریت کنند. در این میان، گزینهای که تا چند سال پیش غیرممکن به نظر میرسید، یعنی برگزاری مراسم در خانه، دوباره به روی میز بازگشته است.
وقتی ازدواج پشت سد گرانی میماند
تا همین چند سال پیش، برای بسیاری از خانوادهها عروسی فقط یک مراسم چند ساعته نبود. بخشی از آبرو، اعتبار و حتی جایگاه اجتماعی در همین شب تعریف میشد. حالا اما برخی از جامعه شناسان معتقدند که با حذف بسیاری از این آیتمهای گران قیمت(البته به پول الان) و برگشت به شیوههای سنتی ازدواج چند دهه قبل، ممکن است سبک زندگی مردم و جامعه دچار تغییراتی پر چالش شود ضمن آنکه حتی این چرخش دوباره به عصر گذشته نیز تاثیر چندانی بر روند کاهشی آمار ازدواج نخواهد داشت!
امانالله قراییمقدم، جامعهشناس در گفتوگو با «هفت صبح» ضمن تایید این موضوع معتقد است که در شرایط فعلی، فقط هزینه مراسم نیست که جوانان را تحت فشار قرار داده است. اجاره خانه، خرید وسایل زندگی، مخارج روزمره و ... همه و همه این فشارها باعث شده تا بسیاری از آنها نتوانند در زمان مناسب ازدواج کنند یا حتی آنها را از ازدواج منصرف کرده است.
قراییمقدم براین باور است که کاهش آمار ازدواج میتواند در آینده روی ساختار خانواده، روابط اجتماعی و حتی وضعیت اقتصادی جامعه تأثیر بگذارد. چرا که خانواده ستون اصلی جامعه است و وقتی تشکیل خانواده دشوار شود، پیامدهای آن فقط محدود به زندگی شخصی افراد نخواهد ماند.او همچنین مدعی است که در عین حال، سادهتر شدن مراسم اگر به کنار گذاشتن تجملات افراطی منجر شود، لزوماً یک اتفاق منفی نیست. زیرا بخشی از فشاری که امروز جوانان تحمل میکنند، به پرهزینه و نمایشی شدن مراسم ازدواج برمیگردد و فاصله گرفتن از این نگاه میتواند به آسانتر شدن ازدواج کمک کند.
در واقع شرایط اقتصادی باعث نشده مراسم عروسی کمرنگ و یا حذف شود اما شکل آن را تغییر داده است. در بسیاری از موارد، خانوادهها ترجیح میدهند مراسم را در خانه، باغهای شخصی یا جمعهای کوچکتر برگزار کنند تا بتوانند هزینهها را کنترل و مدیریت کنند. این تغییر بیشتر در شهرهای بزرگ بسیار بیشتر شده است. جایی که هزینههای برگزاری مراسم بسیار سنگینتر شده است.با این وجود این جامعه شناس معتقد است که اصل ازدواج همچنان پابرجاست و فقط نوع آن در حال دگردیسی و تغییر حالت به شیوه گذشته آن است.
وقتی رویای جشن، کوچک میشود
سجاد بهرامی، جامعهشناس اما در گفتوگو با «هفت صبح» برخلاف دیدگاه برخی از همکارانش مدعی است که سادهتر شدن مراسم عروسی همیشه به این معنا نیست که ازدواج هم بیشتر میشود بلکه کم شدن تشریفات فقط میتواند بخشی از فشار مالی را از دوش جوانان بردارد و در این شرایط اقتصادی، ازدواج را برای بسیاری ممکنتر کند:« گرچه ماجرا فقط به پول ختم نمیشود. عروسی در جامعه ایرانی فقط یک مهمانی ساده نیست و هنوز برای خیلی از خانوادهها بخشی از هویت و خاطره جمعی محسوب میشود. به همین دلیل، حذف کامل مراسم ممکن است برای بعضی زوجها یا خانوادهها حس ناقص بودن این مرحله از زندگی را ایجاد کند».
او تأکید میکند: «بین ساده گرفتن عروسی و حذف ناخواسته مراسم تفاوت زیادی وجود دارد. اگر سادهتر شدن عروسی یک انتخاب آگاهانه و فرهنگی باشد، میتواند به ازدواج کمک کند. اما وقتی این سادگی فقط نتیجه فشار اقتصادی باشد، ممکن است باعث حس نارضایتی و ناکامی در زوجها شود.ولی چه بخواهیم و چه نخواهیم جامعه بهتدریج به سمت کوچکتر و خصوصیتر شدن مراسمهای خانوادگی حرکت میکند. تغییری که میتواند بخشی از روابط و سنتهای قدیمی را کمرنگ کند و در عین حال، شکل تازهای از نگاه به ازدواج و خانواده را بهوجود بیاورد.
وقتی شروع زندگی با اجبار کوچک شدن جشن همراه میشود
روی دیگر این سکه تاثیری است که عقب گرد به گذشته میتواند روی مناسبات اجتماعی خانوادهها و زوجین و فامیل داشته باشد. شکوفه کشوری، پژوهشگر اجتماعی در گفتوگو با «هفت صبح» با اشاره به برخی از این چالشها میگوید: وقتی برگزاری عروسیها به اجبار کوچک میشود، این موضوع فقط یک تغییر در اندازه مراسم نیست بلکه میتواند تجربه آغاز زندگی مشترک را هم تحت تأثیر قرار دهد.
چرا که برای بسیاری از زوجهای جوان، شروع زندگی مشترک با نوعی مقایسه و حس «نرسیدن به آن چیزی که در ذهن داشتهاند» همراه میشود. این مسئله بهویژه زمانی پررنگتر است که مراسم سادهتر نه از روی انتخاب بلکه به دلیل فشار مالی و ناتوانی در تأمین هزینهها اتفاق افتاده باشد. در چنین شرایطی، بخشی از عروس و دامادها ممکن است احساس کنند آغاز زندگیشان با محدودیت و اجبار همراه بوده است. حسی که گاهی در ذهن آنها به شکل نارضایتی پنهان یا مقایسه با دیگران باقی میماند.
این پژوهشگر اجتماعی تأکید میکند: تفاوت مهمی میان سادهزیستی انتخابی و سادهسازی اجباری وجود دارد. وقتی خانوادهها آگاهانه و با توافق به سمت مراسم سادهتر میروند، این تغییر میتواند آرامشبخش باشد اما اگر نتیجه فشار اقتصادی باشد، احتمال ایجاد دلخوری و فشار روانی در همان ابتدای زندگی بیشتر میشود. مسئله اصلی فقط شکل برگزاری عروسی نیست، بلکه این است که زوجهای جوان با چه احساسی وارد زندگی مشترک میشوند. با انتخاب یا با اجبار.
اجاره تالار به اتباع؛ مرز باریک میان قانون و تخلف
در شرایطی که هزینههای برگزاری مراسم عروسی برای بسیاری از خانوادههای ایرانی افزایش یافته و بخشی از جوانان ایرانی حتی از برگزاری سادهترین جشنها هم بازماندهاند، بررسیهای خبرنگار ما حکایت از آن دارد که شماری از تالارها و فضاهای برگزاری مراسم به دلیل کاهش مشتری، بخشی از ظرفیت خود را در اختیارمراسمهای اتباع خارجی قرار میدهند. آنهم با ارقامی به مراتب بالاتر از قیمتهای واقعی خود! موضوعی که این پرسش را مطرح میکند که آیا چنین اجارههایی از نظر قانونی مجاز است یا نه.
سجاد صفوی، وکیل پایه یک دادگستری در گفتوگو با «هفت صبح» میگوید: اگر اتباع خارجی دارای مدرک اقامت قانونی و معتبر در کشور باشند، اجاره دادن تالار یا برگزاری مراسم برای آنها از نظر حقوقی منع مشخصی ندارد و میتواند در چارچوب قراردادهای عادی انجام شود. اما در صورتی که افراد فاقد مدارک اقامت قانونی باشند، موضوع کاملاً متفاوت است.
در چنین شرایطی نه تنها خود افراد غیرمجاز ممکن است با پیگرد و برخورد قانونی مواجه شوند، بلکه مجموعههایی که به صورت آگاهانه خدمات یا فضا در اختیار آنها قرار میدهند نیز میتوانند تحت پیگرد قرار بگیرند. اما در این میان سوال مهمی پیش میآید که کار را برای مدیران تالارها ساده میکند! اینکه مگر میشود مدارک اقامتی همه مهمانان خارجی را چک کرد؟! موضوعی که مجوزی میشود برای تالارها و باغها تا به سادگی تالارهای خود را برای جشنها و عروسیهای آنچنانی اتباع ساکن ایران اختصاص دهند و البته پول چند شب را در چند ساعت به دست آورند!
جشنهایی که به حساب و کتاب ختم میشوند
در کنار همه این تغییرات، یک نکته بسیار پررنگ است. اینکه بخش مهمی از تصمیمهای مربوط به ازدواج، امروز دیگر فقط بر اساس سلیقه یا سنت گرفته نمیشود بلکه به توان واقعی مالی خانوادهها گره خورده است. همین موضوع باعث شده حتی برنامهریزی برای یک مراسم کوتاه و ساده هم در بسیاری از موارد به محاسبهای دقیق میان درآمد ماهانه، هزینههای جاری و میزان پسانداز تبدیل شود.
محاسبهای که گاهی نتیجهاش از دو حال خارج نیست:«یا اصل ازدواج عقب میافتاد و حتی فراموش میشود یا اینکه برای زیر یک سقف رفتن عروس و دامادها و خانوادههای آنها ترجیح میدهند تا با یک عقب گرد به گذشته؛ زندگیشان را به همان سبک و سیاق پدرانشان شروع کنند. با یک عروسی ساده و کم جمعیت یا خصوصی در خانه یا باغچههای اقوام»
