هفت صبح| ذخیرهگاه جنگلی، قسمتی از جنگل است که به دلیل داشتن گونهای ارزشمند از آن حفاظت میشود. هرگونه بهرهبرداری در این مناطق ممنوع است. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور خبر میدهد که بر اساس آخرین مصوبات این سازمان، قرار است سطح ذخیرهگاههای عرصههای طبیعی کشور افزایش یابد.قانون حفاظت و حمایت از منابع طبیعی در سال 1369 تصویب شد و بر اساس این قانون،برخی گونههای گیاهی در سراسر کشور جزو ذخایر جنگلی معرفی و قطع آنها ممنوع اعلام شده است. هدف پیگیری کنندگان این قانون آن بود که علاوه بر مناطق حفاظت شده سازمان حفاظت محیط زیست، گونههای گیاهی خاص عرصههای طبیعی که نسلشان در معرض خطر بود را تحت پوشش حفاظتی موثر قرار دهند.
افزایش سطح مناطق تحت مدیریت محیط زیست
کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در گفتوگو با هفت صبح از افزایش سطح مناطق حفاظت شده سازمان حفاظت محیط زیست بر اساس مصوبات آخرین جلسه شورایعالی جنگل خبر میدهد و میگوید که تا پیش از برگزاری این جلسه، مدیریت حدود 19 میلیون و 700 هزار هکتار از اراضی ملی تحت عنوان مناطق حفاظت شده به سازمان محیط زیست واگذار شده بود که بعد از برگزاری جلسه شورایعالی جنگل، این سطح به محدوده 20 میلیون هکتار رسید. دو میلیون هکتار از سطحی که بهعنوان حفاظت شده در اختیار سازمان محیط زیست قرار دارد، جنگلی است و بقیه آن مربوط به سایر رویشگاههاست.
به این ترتیب بیش از 12 درصد سطح عرصههای طبیعی کشور، تحت عنوان حفاظت شده با قوانین سازمان حفاظت محیط زیست مدیریت میشوند. پورمقدم از افزایش سطح ذخیرهگاههای جنگلی سازمان منابع طبیعی هم خبر میدهد و توضیح میدهد: تا پایان سال 1403، مجموعا هزار و 138 مورد ذخیرهگاه جنگلی داشتیم و با در نظر گرفتن ذخیرهگاههای دیگر رویشگاههای طبیعی (مرتعی و ...)، بیش از یک میلیون هکتار عرصه ذخیرهگاهی در ایران داریم که آنها جزو مناطق حفاظت شده ما به حساب میآیند و بر اساس مصوبه آخرین جلسه شورای حفاظت، برنامهریزی لازم انجام شده تا طبق قوانین ذخیرهگاههای جنگلی و مناطقی که باید تحت حفاظت فیزیکی قرار گیرد، این مناطق تحت پوشش برنامههای اجرایی قرار گیرند.
تعریف یک میلیون هکتار جنگل حفاظتی در شمال
به گفته این مسئول، بخشی از عرصههای طبیعی در قالب طرحهای صیانت از جنگل حفاظت میشوند. بر اساس مصوبه آخرین جلسه شورای حفاظت، قرار است که اگر این طرحها ناقص هستند- از جمله طرحهای مدیریت جنگلهای هیرکانی- کامل شوند و مدیریت آنها به مجری واگذار شود. مباحث حفاظتی هم در این طرحها دیده میشود. ضمن آنکه پیشبینی شده در جنگلهای هیرکانی نزدیک به یک میلیون هکتار، سطح حفاظت شده صرف داشته باشیم. پورمقدم، سطح حوضههای آبخیز شمال کشور را دو میلیون و 900 هزار هکتاراعلام میکند که شامل دو میلیون هکتار جنگل و سایر کاربریها میشود. بر اساس تصمیمات شورای حفاظت، یک میلیون تا یک میلیون و 100 هزار هکتار از این عرصه حفاظتی صرف است.
برای بقیه سطح جنگل هم سریعتر طرحهای مدیریت جنگلهای شمال تهیه میشود و به مجری واگذار خواهد شد. با سیاست جدید کل دو میلیون هکتار جنگل شمال زیر پوشش برنامه میرود. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی میگوید که در بخشهای دارای طرح، قطعات شاهد باید 100 درصد حفاظت شده و دست نخورده باقی بمانند. در کل سطح جنگلهای شمال مبارزه با آفات و امراض و حریق را خواهیم داشت.
تامین منابع مالی از صنوبرکاریها
حفاظت از جنگل هزینه بردار است و نیاز به منابع مالی سنگین دارد. این منابع چگونه تامین میشود؟ پورمقدم میگوید که بر اساس طراحی انجام شده، در فاز اول منابع مالی از محل صنوبرکاریها تامین میشود. در دهه 70 بخش قابل توجهی از عرصههای حاشیه جنگل و بعضا در داخل خود جنگل با گونههایی مثل صنوبر یا سوزنی برگ بهعنوان عرصههای زراعت چوب تحت پوشش قرار گرفتهاند. بعضا این قطعات رها شده و گونههای پهن برگ بومی داخل آن آمده است و این روزها شاهد تجدید حیات گونههای بومی هستیم. بخشی از منابع مالی حفاظت جنگل از محل قطع و تبدیل این گونههای صنوبر و کاج و بازگشت آن عرصهها به وضعیت طبیعی قبلی، به دست خواهد آمد.
برآوردی که انجام دادیم، بخش قابل توجهی از هزینههای مورد نیاز توسط همین درختان صنوبر تامین میشود. معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی پیشبینی میکند که نزدیک به 400 هزار هکتار از عرصههای جنگلی را هم بتوانند با الگوی پارکهای جنگلی مدیریت کنند تا هزینههای اجرایی حفاظت از جنگل تامین شود. البته به گفته او، مطالعاتی هم روی برداشت درختان شکسته و افتاده انجام شده و حجم آنها برآورد شده است اما آمار دقیقی درباره این حجم در اختیار ندارد و میگوید که هنوز روی خروج و برداشت این درختان تصمیم نهایی گرفته نشده است.
اجرای دقیق طرحها، راه موفقیت الگوی پارکهای جنگلی
الگوی پارکهای جنگلی ایرادات زیادی داشته و به نظر نمیرسد که موفق باشد. در این مناطق به دلیل عدم رعایت ظرفیت تفرج، زادآوری با اخلال مواجه شده است اما سازمان منابع طبیعی قصد دارد این الگو را در سطوح وسیعتری از جنگل پیاده کند. آیا این تصمیم بر حفاظت از این اکوسیستم تاثیرگذار است؟ معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی با پذیرش ایرادات وارده بر الگوی پارکهای جنگلی، اجرای درست زونبندی (ناحیهبندی) را عاملی میداند که میتواند ایرادات وارده به مدیریت پارکهای جنگلی را اصلاح کند.
