چین بازیگر تازه برای حل اختلافات ایران و آمریکا؟
سخنگوی وزارت خارجه چین: پیش‌بینی می‌شد دموکرات‌ها پس از ضربه بزرگ به ترامپ، کنترل کنگره را به دست بگیرند
گروه سیاسی| پس از مشخص شدن نتایج انتخابات کنگره آمریکا در رخدادی غیرقابل انتظار، سخنگوی وزارت خارجه چین به نوعی از کاهش قدرت ترامپ استقبال کرد و گفت: «پیش‌بینی می‌شد دموکرات‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای که ضربه بزرگی به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا وارد کرد، کنترل کنگره را به دست بگیرند». او با بیان اینکه این انتخابات یک امر داخلی آمریکا بود، بر تمایل پکن برای حفظ همکاری با واشنگتن تاکید کرد و به خبرنگاران گفت: «چین مایل است با آمریکا برای حفظ و اجرای اجماع مهم حاصل شده توسط شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ روسای جمهور چین و آمریکا، تقویت ارتباطات، مدیریت صحیح اختلافات و گسترش همکاری و ایجاد یک رابطه استراتژیک سازنده مبتنی بر احترام و برابری همکاری کند».
موضع‌گیری وزارت خارجه چین در حالی است که چندی پیش شی جین‌پینگ و دونالد ترامپ مطرح کردند که خواهان «رابطه‌ای سازنده با ثبات استراتژیک مبتنی بر احترام، انصاف و عمل متقابل» هستند اما حالا به نظر می‌رسد که چین با این امید که ترامپ در عرصه تصمیم‌سازی دستش بسته‌تر گذشته شود، می‌خواهد نقشی تازه برای مدیریت و کنترل بحران‌های بین‌المللی ایفا کند.
این موضوع زمانی بیشتر به ذهن می‌رسد که همین روز گذشته وزارت خارجه چین درباره میانجیگری میان ایران و عربستان نیز اظهارنظر کرد و با اعلام آمادگی پکن برای تقویت گفت‌وگو با عربستان سعودی، ایران و دیگر کشورهای منطقه، بر حمایت خود از حل‌وفصل اختلافات منطقه از طریق مذاکره تأکید کرد. نکته مهم در موضع وزارت خارجه چین آن است که اعلام کرده که چین با تأکید بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات میان ایران و آمریکا از مسیر دیپلماسی، از یافتن راهی برای حل اختلافات میان دو کشور استقبال می‌کند.
پرسش اصلی این است که آیا چین می‌تواند از تجربه میانجیگری میان ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ فراتر برود و این بار در بحران تهران و واشنگتن نقش‌آفرینی کند؟ توافق پکن میان ایران و عربستان نشان داد که چین از ظرفیت برقراری ارتباط با رقبای منطقه‌ای و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو میان آنها برخوردار است. با این حال، میانجیگری میان ایران و آمریکا به دلیل گستردگی اختلافات، پیچیدگی بیشتری دارد. پرونده هسته‌ای، تحریم‌های اقتصادی، مسائل امنیتی و نبود اعتماد متقابل، از جمله موانعی هستند که حل‌وفصل آنها به مذاکراتی فراتر از رایزنی‌های معمول دیپلماتیک نیاز دارد.
از سوی دیگر، تحولات سیاسی آمریکا نیز می‌تواند بر معادلات پیش‌رو تأثیر بگذارد. دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای چهارم نوامبر موفق شدند کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست بگیرند؛ اتفاقی که برای ترامپ به معنای مواجهه با کنگره‌ای مخالف در ادامه دوره ریاست‌جمهوری است. اگرچه این تغییر از ژانویه ۲۰۲۷ به‌طور رسمی در ساختار کنگره اعمال می‌شود و اختیارات رئیس‌جمهور در سیاست خارجی را از بین نمی‌برد، اما می‌تواند نظارت بر تصمیمات دولت، تأمین بودجه و پیشبرد برنامه‌های نظامی را دشوارتر کند. برخی تحلیلگران نیز معتقدند شکست انتخاباتی ممکن است ترامپ را به سمت تشدید اقدامات نظامی پیش از آغاز به کار کنگره جدید سوق دهد.
در همین حال، گزارش‌ها از ادامه تماس‌های دیپلماتیک ایران و آمریکا با میانجیگری قطر حکایت دارد. رویترز گزارش داده است که مذاکرات اخیر در دوحه بدون دستیابی به توافق نهایی پایان یافته، اما رایزنی‌ها همچنان ادامه دارد و پیشنهادهایی برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور در حال بررسی است. در چنین شرایطی، ورود فعال‌تر چین به روند دیپلماتیک می‌تواند به افزایش فشار سیاسی برای جلوگیری از تداوم درگیری‌ها و فراهم شدن زمینه مذاکرات بعدی کمک کند.
با این حال، باید در نظر داشت که چین نیز در این معادله منافع مستقلی دارد. وابستگی این کشور به واردات انرژی از خاورمیانه، اهمیت تنگه هرمز برای تجارت جهانی و نگرانی از گسترش بی‌ثباتی در منطقه، پکن را به حمایت از کاهش تنش‌ها سوق می‌دهد. بنابراین، نقش‌آفرینی چین را نمی‌توان صرفا اقدامی سیاسی برای محدود کردن نفوذ آمریکا دانست؛ بلکه امنیت اقتصادی و انرژی این کشور نیز در کانون این تحرکات قرار دارد.
در مجموع، تضعیف موقعیت داخلی ترامپ می‌تواند فرصت تازه‌ای برای افزایش تحرک دیپلماتیک چین ایجاد کند. پکن می‌تواند با استفاده از روابط خود با ایران، کشورهای عربی و حتی دولت آمریکا، در کاهش تنش‌ها و تسهیل مذاکرات نقش داشته باشد، اما تبدیل شدن به میانجی اصلی مستلزم برخورداری از اعتماد دو طرف و توانایی ارائه تضمین‌های قابل اتکاست. به نظر می‌رسد چین در مقطع کنونی بیش از آنکه به دنبال جایگزینی آمریکا در معادلات خاورمیانه باشد، در پی تثبیت موقعیت خود به‌عنوان قدرتی اثرگذار در مدیریت بحران‌های بین‌المللی است. با این حال، اگر مذاکرات تهران و واشنگتن به بن‌بست برسد یا خطر گسترش درگیری‌ها افزایش یابد، احتمالاً پکن برای ایفای نقشی فراتر از موضع‌گیری‌های سیاسی تحت فشار بیشتری قرار خواهد گرفت.
