گروه سیاسی| ماههاست که کشمکش بر سر رفتن یا ماندن محمد شریعتمداری در مسئولیت مدیرعاملی شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس (هلدینگ خلیج فارس) وجود دارد و هنوز هم پابرجاست. در همین چند روز گذشته بارها اعلام شد که برکناری او قطعی شده اما روابط عمومی هلدینگ خلیج فارس آن را تکذیب کرد. مشخصا روز گذشته بود که «مشرق» گزارش داد صندوقهای بازنشستگی صنعت نفت در نامهای رسمی خطاب به محمد شریعتمداری، با استناد به مصوبه هیئترئیسه این صندوق، اعلام کرد که از زمان معرفی نماینده جدید صندوق در هیئتمدیره شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس، او دیگر هیچگونه اختیار قانونی برای انجام اقدامات در جایگاه نماینده صندوق ندارد.
در این نامه که به امضای حسین حسینزاده، رئیس هیئترئیسه صندوقهای بازنشستگی صنعت نفت رسیده، تأکید شده است که با معرفی نماینده جدید برای ادامه دوره عضویت در هیئتمدیره هلدینگ خلیج فارس و مدیرعاملی حسن عباس زاده، از همان تاریخ تمامی وظایف، اختیارات و مسئولیتهای مربوط به شریعتمداری به فرد جدید منتقل شده و هرگونه اقدام از سوی مدیرعامل سابق، فاقد وجاهت و غیرمجاز خواهد بود. اما همین گزارش هم کافی نبود تا خبرگزاریهای دولتی و روابط عمومی هلدینگ خلیج فارس رسما خبر را تأیید کنند و هنوز هم کشمکش بر سر این موضوع ادامه دارد.
زمزمه برکناری شریعتمداری در روزهای اخیر با استناد به اجرای قانون منع بهکارگیری بازنشستگان آغاز شد. 25خرداد 1405 بود که حسین حسینزاده، رئیس هیئترئیسه صندوقهای بازنشستگی نفت در نامهای رسمی، حسن عباسزاده را به عنوان نماینده جدید صندوق در هیئتمدیره هلدینگ منصوب کرد. پس از این انتصاب، بنا بود که جلسه انتخاب مدیرعامل به محض ورود عباسزاده برگزار شود ولی با مخالفت یکی از اعضای هیئتمدیره یعنی کیوان ایلکا مواجه شد؛ او خواستار تعویق تصمیمگیر تا مجمع مردادماه بود.
اینجا بود که شخص محسن پاکنژاد، وزیر نفت، وارد عمل شد و ایلکا را برکنار و محمود امیننژاد را جایگزین او کرد تا شرایط برای انتخاب مدیرعامل جدید فراهم شود. تا اینجای کار تقریبا آرایش هیئتمدیره تغییر کرده بود که همین مسئله گمانهزنیها را برای تغییر مدیرعامل هلدینگ افزایش میداد و نام عباسزاده به عنوان مدیر جدید به شدت مطرح بود؛ در چنین شرایطی بود که روابط عمومی هلدینگ بر اساس قواعد حقوقی و بورسی تغییر مدیرعامل را تکذیب کرد و آن را صرفا گمانهزنی دانست؛ در حالی که وزارت نفت و صندوقهای بازنشستگی، هم اخبار بیرونآمده را تکذیب نکردند، هم آنکه با تغییراتی که از سوی این دو نهاد در هیئتمدیره هلدینگ به وجود آمده بود، به نوعی همراه با گمانهزنیها حرکت میکردند. در نهایت هم در تاریخ دوم تیر 1405 حسن عباسزاده به عنوان مدیرعامل جدید هلدینگ خلیج فارس از سوی هیئتمدیره انتخاب شد اما باز هم روابط عمومی هلدینگ خلیج فارس این موضوع یعنی برکناری رسمی شریعتمداری را تکذیب کرد.
مسئله پرمناقشه بازنشستگی شریعتمداری
البته مشکل بازنشستگی شریعتمداری به این روزها برنمیگردد. او آذر 1403 و پس از استقرار دولت مسعود پزشکیان با حکم مستقیم شخص رئیسجمهور به مدیرعاملی هلدینگ خلیج فارس منصوب شد اما برای نخستین بار در بهمن 1404 بود که مسئله بازنشستگی او مطرح شد. او در ششم این ماه در درخواستی رسمی از رئیسجمهور با استناد به استیجازه از مقام رهبری، خواستار ادامه فعالیتش در جایگاه مدیرعاملی هلدینگ شد که پزشکیان نیز با این درخواست موافقت کرد. نکته جالب آن است که پس از صدور استیجازه برای ادامه فعالیت شریعتمداری، محسن حاجیمیرزایی، رئیس دفتر رئیسجمهور، خطاب به رئیس سازمان اداری و استخدامی، نوشت که محمد شریتمداری با اتمام سنوات خدمتش به مقام بازنشستگی رسیده است. مسئلهای که نشان داد در میان دولت نیز بر سر ادامه فعالیت شریعتمداری اختلاف وجود دارد.
دفاع تمامقد پزشکیان از روی کار آمدن شریعتمداری
نکته مهم در انتصاب شریعتمداری که موضوع را فراتر از یک انتصاب ساده میبرد، آن است که شخص مسعود پزشکیان پشت شریعتمداری ایستاد. رخدادهای اخیر نشان میدهد که اتفاقا وزیر نفت با حضور شریعتمداری در هلدینگ خلیج فارس چندان موافق هم نبوده است اما پزشکیان کارت ویژه خود را برای شریعتمداری خرج کرد؛ فردی که در دوران وزارتش در دولت حسن روحانی هم کم حاشیه نداشت و تا سر حد استیضاح رفت و اگر خودش در 28 مهر سال 97 استعفا نمیداد، این نمایندگان مجلس بودند که او را از وزارت صمت کنار میگذاشتند.
نمایندگان مجلس در آن زمان سیاههای بلند از دلایل استیضاح او فراهم کرده بودند؛ مواردی از جمله عدم کنترل و مدیریت بازار و افزایش بیرویه قیمتها و احتکار کالا، مدیریت غیراصولی بر تأمین مواد اولیه واحدهای تولیدی، پیشگیری نکردن از گرانفروشی محصول واحدهای صنعتی بزرگ که به نوعی وابسته به دولت هستند، انجام نشدن کامل وظایف قانونی در مبارزه با قاچاق کالا و ارز و وجود فساد و رانت در واردات خودرو. بعد از این استعفا روحانی به جای آنکه دیگر با شریعتمداری همکاری نکند، به سرعت او را به عنوان وزیر پیشنهادی تعاون، کار و رفاه اجتماعی به مجلس معرفی کرد و با لابی سنگین اصلاحطلبان و حامیان دولت در مجلس او توانست رأی اعتماد بگیرد. همان زمان بسیار میگفتند که چنین تغییر مسئولیتی ریشخندی به ملت است و دولت انگار سر لجبازی با مردم دارد.
پزشکیان تسلیم لابیهای قدرت در دولت
طبیعی بود که شریعتمداری در دولت سید ابراهیم رئیسی جایی نداشته باشد اما به محض آنکه مسعود پزشکیان روی کار آمد، او گزینه اصلی مدیرعاملی بزرگترین هلدینگ اقتصادی ایران شد. گفته میشود پزشکیان تحت تأثیر نیروهایی پر قدرت در دولت با حضور شریعتمداری در هلدینگ خلیج فارس موافقت کرده است؛ افرادی که در دولت سیزدهم حلقه قدرتی منسجم برای خود ایجاد کردهاند و به نوعی بسیاری از عزل و نصبها در اختیار آنهاست اما عجیب بود که چرا پزشکیانی که مدام از عدالت اجتماعی سخن میگفت با حضور شریعتمداری در هلدینگ خلیج فارس موافقت کرد؛ فردی که به هر حال در گذشته حواشی زیادی داشت و عجیبتر اینکه وقتی مشخص شد او منع قانونی برای تصدی این مسئولیت دارد، چرا پزشکیان خود را خرج او کرد؟!
عملکرد شریعتمداری در بوته نقد
بسیاری، عملکرد شریعتمداری در هلدینگ خلیجفارس را هم نامناسب میدانند و میگویند یکی از مهمترین نقدها به مدیریت دوره شریعتمداری غلبه رویکردهای سیاسی بر اصل شایستهسالاری در انتصابات مدیریتی بوده است؛ مسئلهای که در نهایت باعث کاهش کارآمدی در بسیاری از بخشها و فاصله گرفتن از بهرهوری و سوددهی مطلوب شد. علی خضریان، عضو کمیسیون اصل 90 مجلس میگوید که در ماههای گذشته موضوع نحوه مدیریت و روند انتصابات در این هلدینگ بارها محل بحث و انتقاد بوده و گزارشهای مختلفی درباره آن مطرح شده است. او با اشاره به روند شکلگیری برخی انتصابات در این هلدینگ میگوید: «بر اساس پیگیریها و گزارشها، در دوره مدیریت شریعتمداری نوعی حلقه محدود در فرآیند تصمیمگیریهای مدیریتی و چینش مدیران شکل گرفته است». خضریان باور دارد که این حلقه در تعیین مدیران و هدایت برخی تصمیمات کلان مدیریتی نقش قابل توجهی ایفا کرده و در مواردی نیز افرادی با حواشی مختلف یا سوابق مسئلهدار در جایگاههای مدیریتی قرار گرفتهاند.
این نماینده مجلس همچنین خبر میدهد که بر اساس اطلاعاتی که به دست آمده، در دوره مدیریت شریعتمداری تعداد قابل توجهی از انتصابات در هلدینگ خلیج فارس بدون اخذ استعلام از مراجع ذیصلاح انجام شده است که این موضوع از منظر قانونی مسئلهای بسیار مهم به شمار میرود و میتواند تبعات حقوقی مشخصی داشته باشد. از سوی دیگر نحوه عملکرد شریعتمداری هم مانند همان دورانی که در وزارت صمت بود، مبهم است و بسیاری باور دارند که هلدینگ در دوره او تصمیماتش غیرشفاف بود و بعضا هزینههایی گزاف به منافع مالی تحمیل میشد.
ایجاد حلقه قدرت؛ از عزلهای پیاپی تا حفظ نیروی علیعگسری
از سوی دیگر برخی باور دارند شریعتمداری با ایجاد تیمی قدرتمند، در دولت در عمل فضایی را ساخته بود که مسیرهای برکنار شدنش مسدود شود؛ شاید به همین دلیل بود که تصمیم نهایی برای برکناریاش در روز تاسوعا گرفته شد تا امکان واکنشهای فوری علیه آن تصمیم وجود نداشته باشد. آنطور که گفته میشود وزارت نفت و حامیان این تغییر مدیریتی میخواستند که فاصله میان نهاییشدن تصمیم تا اعلام رسمی، تبدیل به فرصتی نشود لابیها فعال و فشارهای بیرونی و تلاش برای تغییر اوضاع به نفع شریعتمداری مؤثر واقع شود.
به همین دلیل، اعلام خبر در روزی که فضای اداری و رسانهای کشور در پایینترین سطح تحرک قرار دارد، اقدامی بود که توانست جلوی لابیهای سنگین به نفع شریعتمداری را بگیرد. البته شریعتمداری پیش از اینها نیز سعی میکرد تا نیروهایی همسو با شخص خودش را در هلدینگی اقتصادی که روابط شخصی نباید معیار فعالیت باشد، روی کار بیاورد؛ شاهد مثال این تیمسازیها انتصابهای گسترده شریعتمداری در سال گذشته است. او به محض ورودی در هلدینگ نیروهای نزدیک به خودش را منصوب کرد و تا میتوانست نیروهای گذشته را کنار گذاشت.
از سوی دیگر شریعتمداری گرچه بسیاری را کنار گذاشت اما یک نیروی بسیار مهم را حفظ کرد؛ عباس مهدویمهر که نیروی مدیرعامل پیشین هلدینگ خلیج فارس یعنی عبدالعلی علیعسگری بود. مهدویمهر با حکم علیعسگری مدیرعامل شرکت تجارت صنعت شده بود؛ شرکتی بسیار مهم که وظیفه صادرات محصولات پتروشیمی زیرمجموعههای هلدینگ خلیج فارس را برعهده دارد. بسیاری انتظار داشتند با آمدن شریعتمداری نخستین تغییر در مدیرعاملی مهمترین شرکت زیرمجموعه هلدینگ باشد اما تا همین امروز چنین نشد. برخی میگویند نگهداشتن مهدویمهر نیز یکی از ابزارهای شریعتمداری برای باقی نگاهداشتن خود بوده است. البته برخی نیز مدعی شدند که شریعتمداری توان برکناری مهدویمهر را نداشته است.
به هر روی تا اینجای کار اخبار ضدونقیضی درباره رفتن یا ماندن شریعتمداری مطرح میشود اما آنچه مسلم است، مسئله سن بازنشستگی شریعتمداری است که تا همین لحظه باعث اتخاذ تصمیماتی از سوی هیئت مدیره هلدینگ و نیز صندوق بازنشستگی صنعت نفت شده است که البته شواهد نشان میدهد وزارت نفت نیز از تغییر شریعتمداری استقبال میکند. حالا باید منتظر ماند و دید سرنوشت مدیریت پولسازترین هلدینگ کشور چه میشود.
