هفت صبح| هماکنون پاکستان میزبان گفتوگوهایی میان هیئتهای ایالات متحده و ایران در اسلامآباد است؛ هرچند مشارکت ایران، پس از حملات مرگبار اسرائیل در لبنان که آتشبس موقت را تهدید میکند، همچنان نامطمئن است. روز چهارشنبه، سنگینترین حملات اسرائیل به لبنان از زمان ورود حزبالله به جنگ رمضان، صدها کشته برجای گذاشت و آتشبس شکننده میان واشینگتن و تهران را کمتر از ۴۸ ساعت پس از اجرایی شدن، به لرزه درآورد.
رابطه سینوسی پاکستان و آمریکا
پاکستان و ایالات متحده از زمان انجام عملیات مخفیانه آمریکا در سال ۲۰۱۱ و زمان ریاستجمهوری باراک اوباما که به کشته شدن اسامه بنلادن، رهبر گروه تروریستی القاعده در مجموعهای در فاصله تنها ۷۵ مایلی شمال اسلامآباد انجامید، روابطی پرتنشی داشتهاند؛ روابطی که موجب شد آمریکا بیش از پیش سراغ هند برود و پاکستان نیز به طور مضاعف جذب چین شود. با این حال، این روابط در سال گذشته بار دیگر مسیری رو به بهبود را طی کرد؛
به ویژه با ابراز علاقه دونالد ترامپ به فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان حالا به دلیل برخورداری از مصونیت قضایی و تمدید دوران فرماندهیاش به قدرتمندترین فرد این کشور بدل شده است. در عین حال، پاکستان روابط نزدیکی با همسایه خود ایران، همچنین چین و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس دارد. تنها استثنا اسرائیل است که مانند ایران، از سوی اسلامآباد هم به رسمیت شناخته نمیشود. این مذاکرات، نخستین سفر یک مقام ارشد آمریکایی به پایتخت پاکستان در سالهای اخیر به شمار میرود. مایک پمپئو آخرین بار در سال ۲۰۱۸ به این شهر سفر کرده بود.
اسلامآباد؛ پایتختی کوچک در معادلهای بزرگ
پایتخت پاکستان، شهری است با طراحی مدرن و شبکهبندیشده که تنها جمعیتی حدود یک میلیون نفر دارد؛ عددی ناچیز در مقایسه با جمعیت بیش از ۲۴۰ میلیونی پاکستان. اسلامآباد برخلاف دیگر کلانشهرهای جنوب آسیا، شهری آرام، منظم و «بخشبندیشده و شطرنجی شکل» است؛ محلههایی با کدهای مشخص (F-7، G-11 و…) ترکیبی از کاربریهای مسکونی، اداری و دیپلماتیک را در خود جای داده است. این شهر، بهدلیل حضور نهادهای دولتی، سفارتخانهها و پایگاههای نظامی، یکی از امنترین پایتختهای منطقه بهشمار میرود و این ویژگی، آن را به میزبان ایدهآل مذاکراتی حساس تبدیل کرده است.
پاکستان چگونه برای این نشست آماده میشود؟
در سراسر اسلامآباد، نشانههای آمادهسازی فشرده برای مذاکرات روز شنبه بهروشنی دیده میشود. به گزارش بلومبرگ، کارگران، پرچمهای سبزِ هلالدار پاکستان را در سراسر بزرگراه سرینگر که مرکز شهر شطرنجیشکل اسلامآباد را قطع میکند، برافراشتهاند. کسبوکارها نیز پس از اعلام تعطیلی ناگهانی دو روزه از سوی مدیران شهری، تعطیل شدهاند. هتل سرینا، مجموعهای لوکس که تیمهای بینالمللی کریکت به آن علاقه دارند، روز پنجشنبه برای آمادهسازی ورود هیئتها قرنطینه شد و از مهمانان خواسته شد تا روز چهارشنبه آن را ترک کنند. تدابیر مشابهی نیز در هتل ماریوت، واقع در شمالشرقی شهر، به چشم میخورد. امنیت، در صدر اولویتهای مقامات قرار دارد؛ چراکه هتلهای بزرگ در این کشور در سالهای گذشته بارها هدف حملات شبهنظامیان بودهاند.
دستور کار چیست؟
آنطور که از شواهد و قرائن پیداست، این مذاکرات، طیفی از موضوعات حساس را دربرمیگیرد؛ از جمله غنیسازی هستهای ایران و جریان آزاد تجارت از طریق گلوگاه راهبردی دریایی تنگه هرمز. طرح پیشنهادی ۱۵بندی واشینگتن بر اورانیوم غنیشده ایران، موشکهای بالستیک، کاهش تحریمها و بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است. در مقابل، تهران طرحی ۱۰بندی ارائه کرده که خواستار کنترل بر تنگه، دریافت عوارض از کشتیهای عبوری، پایان تمامی عملیات نظامی منطقهای و لغو کامل تحریمهاست. لبنان نیز یکی از گرههای اصلی این مذاکرات به شمار میرود. بر اساس گزارشها، انتظار میرود این مذاکرات بهصورت غیرمستقیم برگزار شود؛ به این معنا که دو هیئت در اتاقهای جداگانه مستقر شوند و مقامات پاکستانی، پیشنهادها را میان آنها جابهجا کنند؛ الگویی مشابه گفتوگوهای پیشین با میانجیگری عمان.
چه کسانی در این نشست حضور دارند؟
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، ریاست هیئت آمریکایی را برعهده دارد و استیو ویتکاف و جرد کوشنر او را همراهی میکنند. بر اساس گزارشها، تعداد هیئت همراه ونس بیش از ۳۰۰ نفر را شامل میشود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، ریاست هیئت ایرانی را برعهده دارد و عباس عراقچی در کنار او حضور دارد. رسانهها تعداد هیئت همراه قالیباف را 86 نفر اعلام کردهاند.
ترامپ و قالیباف چه گفتند؟
پیشتر، دونالد ترامپ در حالی که برای سفر به شارلوتزویل سوار هواپیما میشد، به خبرنگاران گفت پیش از عزیمت جیدی ونس به اسلامآباد برای مذاکرات آتشبس، به او «آرزوی موفقیت» کرده است. او افزود که هنوز مشخص نیست این مذاکرات در یک مرحله به نتیجه خواهد رسید یا در هفتههای آینده ادامه خواهد یافت. در پاسخ به پرسشی درباره وجود طرح جایگزین، گفت: «نیازی به طرح جایگزین نیست.»
در پاسخ به این سوال که یک توافق مطلوب با ایران چه ویژگیهایی دارد، اظهار کرد: «نباید سلاح هستهای داشته باشند.» روز جمعه نیز ترامپ اعلام کرد ۹۹ درصد مذاکرات همچنان مربوط به مسائل هستهای است. آن یک درصد دیگر به تنگه هرمز ارتباط دارد. او همچنین ادعا کرد که تنگه هرمز «با یا بدون همکاری ایران» باز خواهد شد و گفت: «ما خیلی زود آن را باز خواهیم کرد.» ترامپ در پاسخ به گزارشهایی درباره احتمال دریافت عوارض از کشتیها توسط ایران، تصریح کرد: «اجازه چنین چیزی را نخواهیم داد.» از سوی دیگر، محمدباقر قالیباف با مرور خاطره دو جنگ اخیر در میانه مذاکرات با آمریکا درباره حضورش در اسلامآباد گفت: «ما حسن نیت داریم اما اعتماد نداریم… تجربه ما از مذاکره با آمریکا، همیشه با شکست و وعدههای نقضشده همراه بوده است.»
مذاکراتی تاریخی در سایه بیاعتمادی
اگر مذاکرات به صورت مستقیم انجام شود و عکسی از جیدی ونس در کنار محمدباقر قالیباف در اسلامآباد ثبت شود، بیتردید لحظهای تاریخی رقم خواهد خورد چراکه این تصویر، بالاترین سطح گفتوگوی رودررو میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده از زمان انقلاب اسلامی ایران خواهد بود؛ انقلابی که در قبل از تولد یکسالگیاش، روابط استراتژیک دو کشور با تسخیر سفارت آمریکا در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام فروپاشید و سایهای سنگین بر مناسبات فیمابین انداخت؛ سایهای که همچنان ادامه دارد. البته این دو ممکن است لبخند نزنند؛ حتی شاید دست هم ندهند اما همین دیدار، نشانهای خواهد بود از تمایل دو طرف برای پایان دادن به جنگ و بازگشت به مسیر دیپلماسی.
ماموریت دشوار ونس
در جریان مراسم ناهار عید پاک در کاخ سفید، دونالد ترامپ با لحنی طنزآمیز گفت: «اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، من جیدی ونس را مقصر میدانم و اگر موفق شود، تمام اعتبارش برای من خواهد بود.» این اظهارات بهخوبی وضعیت پیچیده ونس را نشان میدهد؛ مأموریتی با ریسک بالا و دستاوردی نامطمئن. ونس رویای جانشینی ترامپ را درسر دارد و قصد دارد تا دو دوره پس از ترامپ، کاخ سفید را برای جمهوریخواهان حفظ کند. در طول ۱۴ ماه گذشته او ماموریت ویژهای را انجام نداده و اولین ماموریت او با مذاکرات اسلامآباد عجین شده است. به همین دلیل به باید گفت سرنوشت و حیات سیاسی او میتواند به نتیجه این مذاکرات گره بخورد؛ اگر ونس بتواند به توافقی با ایران برسد، میتواند روی حضور بیشتر در کاخ سفید هم حساب کند اما اگر نتواند، ضعیفتر از پیش باید منتظر اتمام دو ه ریاستجمهوری ترامپ باشد.
