هفت صبح| دونالد ترامپ برای دو هفته دیگر آتشبس داد. ترامپ اعلام کرد آتشبس تا زمانی ادامه خواهد یافت که ایران پیشنهاد خود را ارائه دهد و مذاکرات به نتیجه برسد. او همچنین مدعی شد این تصمیم بنا به درخواست عاصم منیر وزیر دفاع پاکستان و شهباز شریف نخستوزیر پاکستان اتخاذ شده است.
تمدید آتشبس از سوی دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا، بیش از آنکه نشانهای از ثبات باشد، تصویری از تردید، فشار و تلاش برای خروج از بحران را به جهان مخابره کرد. رسانههای بینالمللی این تصمیم را عمدتاً «یکجانبه» و نشانهای از عقبنشینی سیاسی واشنگتن ارزیابی کردند؛ اقدامی که نهتنها به معنای پایان تنشها نیست، بلکه تعلیقی شکننده بر جنگی است که همچنان سایه آن بر منطقه سنگینی میکند.
در حالی که ایران واکنشی رسمی به این تمدید نشان نداده و دو طرف همچنان از احتمال ازسرگیری درگیری سخن میگویند، نقش بازیگران منطقهای پررنگتر شده است. پاکستان تلاش میکند مذاکرات را احیا کند و کشورهای عربی خلیجفارس، ناخواسته در میانه این بحران، خود را در موقعیتی پیچیده و بسیار دشوار میبینند که نه قادر به فاصله گرفتن کامل از آمریکا هستند و نه مایل به تقابل با ایران هستند. این کشورها درباره مسیر آینده نیز با یکدیگر هم نظر نیستند و حالا بهنظر میرسد اختلاف نظرهایشان علنی شده است.
تحلیلگران معتقدند این کشورها میان سه بازیگر اصلی یعنی ایران، آمریکا و اسرائیل گرفتار شدهاند. همزمان، تحولات میدانی از جمله تنش در تنگه هرمز و تهدید مسیرهای انرژی، نشان میدهد که این آتشبس بیش از آنکه نقطه پایان باشد، آغاز مرحلهای تازه از رقابتهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی در منطقه است.
روایت ایران؛ تردید نسبت به نیت آمریکا
اسماعیل بقایی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران با اشاره به دریافت پیامهای متناقض از سوی آمریکا، تأکید کرده و از موارد متعدد نقض آتشبس، حمله به شناورهای ایرانی و ادامه تهدیدها سخن گفته و این رفتارها را نشانه نبود پایبندی جدی واشنگتن به روند دیپلماتیک دانسته است.
همچنین علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، تمدید آتشبس را نتیجه شکست آمریکا در دستیابی به اهداف نظامی خود دانسته است. به گفته او، فشارهای داخلی و بینالمللی بر واشنگتن، ترامپ را به سمت این تصمیم سوق داده است. بروجردی معتقد است آمریکا از این فرصت برای بازسازی توان خود و آمادهسازی برای اقدامات احتمالی آینده استفاده میکند، اما تجربه ۴۰ روز جنگ نشان داده که مسیر نظامی نمیتواند دستاوردی برای واشنگتن داشته باشد.
فروپاشی یک تصور قدیمی
یکی از مهمترین پیامدهای جنگ، تضعیف اعتماد به آمریکا بهعنوان ضامن امنیت منطقه بوده است. بسیاری از کشورهای عربی اکنون به این نتیجه رسیدهاند که اولویتهای واشنگتن لزوماً با امنیت آنها همسو نیست. این تغییر نگاه، میتواند به بازتعریف روابط امنیتی در منطقه منجر شود و کشورهای عربی را به سمت تنوعبخشی به شرکای خود سوق دهد.
شکاف در واشنگتن؛ اسرائیل زیر سوال
در این تحولات، تنگه هرمز به یکی از حساسترین نقاط تنش تبدیل شده است. گزارشها از حمله به کشتیها و افزایش ناامنی در این مسیر، نگرانیها درباره اختلال در جریان انرژی جهانی را افزایش داده است. این آبراه حیاتی، برای کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی اهمیت دارد و هرگونه بیثباتی در آن، پیامدهای گستردهای به همراه خواهد داشت.
همزمان با تحولات منطقه، سیاست داخلی آمریکا نیز دستخوش تغییر شده است. گزارشها نشان میدهد حمایت از اسرائیل در میان افکار عمومی آمریکا بهویژه در میان نسل جوان، کاهش یافته است. «روبن گالگو» سناتور دموکرات از آریزونا از تغییر فضای دوحزبی در حمایت از اسرائیل سخن گفته و «مکسول فراست» نماینده دموکرات فلوریدا نیز تأکید کرده که برخی سیاستهای گذشته دیگر قابل دفاع نیستند. طبق آمار، افزایش مخالفت سناتورهای دموکرات با فروش تسلیحات به اسرائیل، نشانهای از این تغییر رویکرد است. این روند میتواند بر آینده روابط واشنگتن و تلآویو تأثیرگذار باشد.
پشت پرده تصمیم ترامپ
رحمان قهرمانپور تحلیلگر روابط بینالملل، تمدید آتشبس را در چارچوب «تعلیق بهعنوان ابزار قدرت» تحلیل میکند. به گفته او، این سیاست با هدف نگه داشتن ایران در وضعیت بلاتکلیفی و اعمال فشار سیاسی و اقتصادی دنبال میشود.او معتقد است سیاست خارجی آمریکا در دوره ترامپ بیش از گذشته شخصیسازی شده و همین موضوع باعث بروز رفتارهای متناقض شده است.
به باور کارشناسان، دستیابی به صلح پایدار در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد. حضور بازیگران متعدد، اختلافات عمیق و بیاعتمادی متقابل، مسیر توافق را پیچیده کرده است. در این میان، حتی اگر توافقی حاصل شود، تضمین اجرای آن و جلوگیری از بازگشت تنشها، چالشی بزرگ خواهد بود. تمدید آتشبس، اگرچه از شدت درگیریها کاسته، اما نتوانسته بحران را حل کند. منطقه خلیج فارس اکنون در شرایطی قرار دارد که هر تصمیم، هزینههای سنگینی به همراه دارد.
کشورهای منطقه میان گزینههایی قرار گرفتهاند که هیچکدام مطلوب نیست. همزمان، تغییرات در سیاست داخلی آمریکا و تردید در نقش واشنگتن بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است. در چنین شرایطی، آتشبس، مکثی در مسیر بحرانی است که همچنان ادامه دارد؛ بحرانی که آینده آن بیش از هر زمان دیگری نامشخص به نظر میرسد.
